Կրոն

Աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթները՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել եկեղեցու ուսմունքին, դավանաբանական սկզբունքներին և հավատացյալի հոգևոր կյանքի հիմքերին։ Այն պատկանում է կրոնական ուսուցողական գրականության այն տեսակին, որի միջոցով աստվածաբանական գիտելիքները փոխանցվում են համառոտ, համակարգված և մատչելի շարադրանքով։ Նման բնույթի ձեռնարկներում սովորաբար բացատրվում են մեկ Աստծու գոյության, Սուրբ Երրորդության, աշխարհի արարչագործության, մարդու ստեղծման ու մեղանչման, Հիսուս Քրիստոսի մարդեղության, փրկագործության, խաչելության և հարության վերաբերյալ քրիստոնեական համոզմունքները։ Կարևոր թեմաներ են նաև Սուրբ Հոգու գործունեությունը, եկեղեցու առաքելությունը, հավատքի և բարի գործերի փոխկապակցվածությունը, աղոթքի ու ապաշխարության նշանակությունը և եկեղեցական խորհուրդների դերը։ Վարդապետական գիտելիքները ներկայացվում են որպես հոգևոր կյանքի և բարոյական վարքի հիմք՝ ընդգծելով պատվիրանների պահպանումը, խոնարհությունը, սերը, գթասրտությունն ու ներողամտությունը։ Աշխատությունը կարող էր ծառայել որպես կրոնական կրթության օժանդակ նյութ՝ օգնելով ընթերցողին յուրացնել քրիստոնեական դավանանքի հիմնական հասկացությունները և խորացնել սեփական հավատքի ըմբռնումը։ Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի միջավայրում նման հրատարակությունները նպաստում էին հայերենով հոգևոր գիտելիքների տարածմանը և եկեղեցական ավանդությունների պահպանմանը։ Այն արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ կրոնական գրականության, դավանաբանական ուսուցման և համայնքային հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը համադրում է Սուրբ Գրքի ընտրված և նշանակալի հատվածների բացատրությունը դրանց բովանդակությանը համապատասխանող աղոթքների հետ՝ ընթերցողին առաջարկելով աստվածաշնչյան գիտելիքի և անձնական հոգևոր խորհրդածության փոխկապակցված ուղի։ Այն նախատեսված է քրիստոնյային Սուրբ Գրքի կարևոր ուսմունքներն ավելի հասկանալի դարձնելու և դրանց գաղափարները հավատքի ու առօրյա կյանքի մեջ կիրառելու համար։ Աստվածաշնչյան հատվածների մեկնությունը կարող է ընդգրկել քրիստոնեական հավատքի հիմնարար թեմաներ՝ Աստծու արարչագործությունը, աստվածային նախախնամությունը, մարդու բարոյական պատասխանատվությունը, մեղքի ու ապաշխարության խնդիրները, աստվածային ողորմությունը, փրկությունը և հավիտենական կյանքի հույսը։ Յուրաքանչյուր հատվածին առնչվող աղոթքները հնարավորություն են տալիս ընթերցողին ոչ միայն մտքով ընկալելու ներկայացված ուսմունքը, այլև այն վերածելու անձնական աղոթքի, ինքնաքննության և հոգևոր ապրումի։ Այս կառուցվածքը նպաստում է աստվածաշնչյան ընթերցանության խորհրդածական ձևին՝ միավորելով մեկնությունը, հավատքի ամրապնդումը և աղոթական ներգործությունը։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես անձնական հոգևոր ընթերցանության, ընտանեկան աղոթքի և կրոնական դաստիարակության ձեռնարկ։ Այն կարևոր է հայերեն աստվածաշնչյան մեկնողական ու աղոթագրական գրականության ուսումնասիրության համար և արտացոլում է 19-րդ դարի Զմյուռնիայի հայ համայնքում հոգևոր կրթության ու կրոնական գրականության տարածման ավանդույթը։

Աշխատությունը նախատեսված է քրիստոնյային հոգևոր և բարոյական կյանքում առաջնորդելու համար՝ ներկայացնելով հավատքի սկզբունքները, կրոնական պարտականությունները և առօրյա վարքի համար անհրաժեշտ բարոյական ուղենիշները։ Վերնագրի «ուղեցույց» բնույթը մատնանշում է գործնական նպատակադրում․ գիրքը ոչ միայն կրոնական գիտելիքներ փոխանցելու, այլև ընթերցողին քրիստոնեական արժեքներին համապատասխան ապրելու ճանապարհը բացատրելու միջոց է։ Նման բնույթի ձեռնարկներում սովորաբար անդրադարձ է կատարվում Աստծու և մարդու հարաբերությանը, հավատքի պահպանմանը, աղոթքի կարևորությանը, եկեղեցական արարողություններին մասնակցելուն, պատվիրանների կատարմանը, մեղքի գիտակցմանը և ապաշխարությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ քրիստոնեական առաքինությունների՝ խոնարհության, համբերության, գթասրտության, ներողամտության, ազնվության և ինքնազսպման վերաբերյալ խրատները։ Հոգևոր դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում մարդը պետք է վերահսկի սեփական վարքը, հաղթահարի բարոյական թուլությունները և ձգտի ներքին խաղաղության ու կատարելագործման։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես անձնական ընթերցանության, ընտանեկան կրոնական դաստիարակության և հոգևոր ուսուցման նյութ՝ օգնելով հավատացյալին գիտակցաբար հետևել քրիստոնեական կյանքի սկզբունքներին։ Մխիթարյանների տպագրական և կրթական գործունեության համատեքստում այսպիսի աշխատությունները կարևոր դեր ունեին հայ ընթերցողների շրջանում կրոնական գիտելիքների տարածման և բարոյական արժեքների ամրապնդման գործում։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հոգևոր-խրատական գրականության և 19-րդ դարի կրոնական կրթության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների ուսուցողական ներկայացում է, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել դավանանքի հիմնարար գաղափարներին, եկեղեցական ուսմունքին և քրիստոնյայի հոգևոր ու բարոյական կյանքի սկզբունքներին։ Այն պատկանում է կրոնական գիտելիքների տարածման համար նախատեսված ձեռնարկների շարքին, որոնցում աստվածաբանական հասկացությունները ներկայացվում են համառոտ, հասկանալի և հաջորդական ձևով։ Նման բնույթի գրքերում սովորաբար քննարկվում են մեկ Աստծու գոյության, Սուրբ Երրորդության, աշխարհի արարչագործության, մարդու ստեղծման, մեղքի և փրկության, Հիսուս Քրիստոսի մարդեղության, խաչելության ու հարության վերաբերյալ քրիստոնեական ուսմունքները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հավատքի, հույսի և սիրո առաքինությունները, աստվածային պատվիրանների պահպանումը, աղոթքը, ապաշխարությունը և եկեղեցական խորհուրդների նշանակությունը։ Այս գաղափարները ներկայացվում են ոչ միայն որպես դավանաբանական գիտելիքներ, այլև որպես մարդու վարքն ու աշխարհայացքը ձևավորող բարոյական ուղենիշներ։ Աշխատությունը կարող էր կիրառվել ընտանեկան և համայնքային կրոնական կրթության, ինչպես նաև եկեղեցական ուսուցման ընթացքում՝ օգնելով ընթերցողին յուրացնել քրիստոնեական հավատքի հիմքերը և դրանց համապատասխանեցնել առօրյա վարքը։ Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրում նման ձեռնարկների տարածումը կարևոր դեր ուներ հայերեն կրոնական կրթության զարգացման և հոգևոր ավանդույթների պահպանման գործում։ Այն արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ աստվածաբանական գրականության, կրթական գործունեության և համայնքային հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի և աստվածաբանական ուսմունքի հիմնական դրույթները՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին տալ համակարգված գիտելիքներ քրիստոնեական դավանանքի, եկեղեցու և հոգևոր կյանքի վերաբերյալ։ Այն պատկանում է կրոնական ուսուցողական գրականության այն տեսակին, որը բարդ աստվածաբանական հասկացությունները բացատրում է պարզ ու հաջորդական շարադրանքով՝ նպաստելով դրանց ընկալմանն ու յուրացմանը։ Նման բնույթի աշխատություններում սովորաբար լուսաբանվում են մեկ Աստծու գոյության, Սուրբ Երրորդության, աշխարհի արարչագործության, մարդու ստեղծման և մեղանչման, Հիսուս Քրիստոսի մարդեղության, փրկագործության, խաչելության ու հարության վերաբերյալ քրիստոնեական ուսմունքները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև Սուրբ Հոգու, եկեղեցու առաքելության, հավատի, հույսի և սիրո առաքինությունների, աղոթքի, ապաշխարության ու եկեղեցական խորհուրդների թեմաները։ Գրքի ուսուցողական նշանակությունը կապված է ոչ միայն կրոնական տեղեկությունների փոխանցման, այլև քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների ձևավորման հետ։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է հասկանալու հավատքի և գործնական կյանքի կապը՝ ընդգծելով խոնարհության, գթասրտության, ներողամտության, պատասխանատվության և բարեպաշտության կարևորությունը։ Մխիթարյանների կրթական գործունեության շրջանակում նման գրականությունը կարևոր միջոց էր հայերենով աստվածաբանական գիտելիքների տարածման և կրոնական կրթության զարգացման համար։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ քրիստոնեական ուսուցողական գրականության, Մխիթարյան միաբանության կրթական ժառանգության և 19-րդ դարի հայ հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը համառոտ ներկայացնում է քրիստոնեական հավատքի հիմնական սկզբունքները՝ դրանք մեկնաբանելով Հայ առաքելական եկեղեցու դավանաբանական դիրքորոշման և հոգևոր ավանդության տեսանկյունից։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու եկեղեցու հավատքի հիմքերին, քրիստոնեական աշխարհայացքին և այն ուսմունքներին, որոնց վրա կառուցված են հավատացյալի հոգևոր կյանքն ու եկեղեցական պատկանելությունը։ Նման բնույթի դավանաբանական ձեռնարկներում առանցքային տեղ են զբաղեցնում մեկ Աստծու և Սուրբ Երրորդության մասին ուսմունքը, Հիսուս Քրիստոսի աստվածային ու մարդկային բնությունների, մարդեղության, խաչելության, հարության և փրկագործության գաղափարները։ Կարևոր թեմաներ են նաև Սուրբ Հոգու գործունեությունը, եկեղեցու առաքելությունը, մկրտության և մյուս խորհուրդների նշանակությունը, աղոթքը, պատվիրանները, հավատքի ու բարի գործերի կապը և մարդու փրկության խնդիրը։ Հատուկ նշանակություն ունի հայկական եկեղեցական ավանդության ներկայացումը, որը քրիստոնեական ընդհանուր հավատքը բացահայտում է ազգային եկեղեցու դավանանքի, ծիսական կյանքի և հոգևոր ժառանգության շրջանակում։ Համառոտ ձևաչափը թույլ է տալիս հիմնական գաղափարները մատչելի դարձնել տարբեր մակարդակի ընթերցողների համար և կարող է ծառայել որպես նախնական ուսումնական նյութ կրոնական կրթության ընթացքում։ Հրատարակությունն արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ դավանաբանական գրականության, Հայ առաքելական եկեղեցու ուսուցողական գործունեության և Ռումինիայի հայ համայնքի հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների համառոտ և համակարգված ներկայացում է՝ նախատեսված կրոնական գիտելիքների ուսուցման, ամրապնդման և տարածման համար։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու քրիստոնեական վարդապետության հիմնարար գաղափարներին, եկեղեցու ուսմունքին և հավատացյալի հոգևոր կյանքի հիմնական սկզբունքներին։ Նման բնույթի կաթողիկոսական ու եկեղեցական ուսումնական ձեռնարկներում սովորաբար բացատրվում են մեկ Աստծու գոյության, Սուրբ Երրորդության, Հիսուս Քրիստոսի մարդեղության, փրկագործության, հարության և հավիտենական կյանքի վերաբերյալ քրիստոնեական համոզմունքները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հավատքի, հույսի և սիրո առաքինությունները, պատվիրանների պահպանումը, մեղքի ու ապաշխարության հասկացությունները, աղոթքի նշանակությունը և եկեղեցական խորհուրդների դերը մարդու հոգևոր կյանքում։ Նյութի համառոտ ու ուսուցողական շարադրանքը հնարավորություն է տալիս բարդ աստվածաբանական հարցերը ներկայացնել ավելի մատչելի ձևով՝ նպաստելով կրոնական գիտելիքների աստիճանական յուրացմանը։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական նյութ հոգևոր կրթության մեջ, ինչպես նաև որպես ուղեցույց այն ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում էին ամրապնդել իրենց հավատքը և ավելի լավ հասկանալ քրիստոնեական դավանանքի հիմքերը։ Այն արտացոլում է Մխիթարյան միաբանության կրթական և հոգևոր գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը՝ հայերենով աստվածաբանական գիտելիքների համակարգումն ու տարածումը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ կրոնական գրականության, քրիստոնեական կրթության և Մխիթարյանների տպագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է Թովմաս Քեմփացու հոգևոր ուսմունքը՝ կենտրոնանալով քրիստոնյայի կյանքի գլխավոր նպատակի՝ Հիսուս Քրիստոսի օրինակին հետևելու և սեփական անձը հոգևորապես կատարելագործելու գաղափարի վրա։ Այն ընթերցողին առաջարկում է ներքին կյանքի վերափոխման ուղի, որի հիմքում ընկած են խոնարհությունը, ինքնաճանաչումը, աղոթքը, ապաշխարությունը, համբերությունը և աստվածային կամքին վստահելը։ Հեղինակը կարևորում է այն համոզմունքը, որ ճշմարիտ քրիստոնեական հավատքը պետք է դրսևորվի ոչ միայն խոսքերով ու արտաքին ծիսական գործողություններով, այլև մարդու մտածողության, վարքի և ուրիշների նկատմամբ վերաբերմունքի մեջ։ Խրատները կոչ են անում հրաժարվել հպարտությունից, ինքնահավանությունից, նյութական բարիքների նկատմամբ չափազանց կապվածությունից և աշխարհիկ փառքի ձգտումից՝ փոխարենը զարգացնելով ներքին խաղաղություն, գթասրտություն և բարոյական պատասխանատվություն։ Գործում առանձնահատուկ տեղ ունեն ինքնաքննության և հոգևոր խորհրդածության թեմաները, որոնց միջոցով մարդը սովորում է ճանաչել սեփական թերությունները, զսպել ցանկությունները և ձգտել ավելի գիտակից ու բարեպաշտ կյանքի։ Երկի խրատական ու խորհրդածական ոճը ընթերցանությունը վերածում է անձնական հոգևոր աշխատանքի՝ յուրաքանչյուր միտք դարձնելով ինքնակատարելագործման առիթ։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական խորհրդապաշտական և բարոյախոսական գրականության մեջ՝ ներկայացնելով հոգևոր կյանքի այնպիսի սկզբունքներ, որոնք արդիական են տարբեր ժամանակաշրջանների հավատացյալների համար։

Այս հրատարակությունը պատկանում է հայերեն օրացույցների ավանդույթին, որոնք նախատեսված էին տարվա ժամանակային կառուցվածքը ներկայացնելու և ընթերցողին առօրյա ու հոգևոր կյանքում կողմնորոշելու համար։ Այն ծառայում էր որպես գործնական տեղեկատու՝ օգնելով հետևել ամիսների, ամսաթվերի և շաբաթվա օրերի հերթականությանը, ինչպես նաև պահպանել տարվա կարևոր օրերի ու տոնակատարությունների ժամանակացույցը։ 19-րդ դարի հայ համայնքներում օրացույցներն առանձնահատուկ նշանակություն ունեին, քանի որ եկեղեցական տոները, սրբերի հիշատակության օրերը, պահքի շրջաններն ու ծիսական արարողությունները կարգավորում էին ոչ միայն հոգևոր, այլև հասարակական կյանքի բազմաթիվ կողմերը։ Նման հրատարակություններում սովորաբար ներկայացվում էին քրիստոնեական տոնացույցին վերաբերող տեղեկություններ, տարվա օրերի համապատասխանություններ և ժամանակի հաշվարկման համար անհրաժեշտ այլ տվյալներ։ Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական միջավայրում ստեղծված այս օրացույցը կարելի է դիտարկել որպես համայնքի տեղեկատվական և մշակութային կարիքներին ուղղված տպագիր գործ։ Այն նպաստում էր օրացուցային գիտելիքների տարածմանը, հայկական եկեղեցական ավանդույթների պահպանմանը և ժամանակի կազմակերպման միասնական ձևերի կիրառմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ տպագիր ժառանգության, օրացուցաբանության և 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի հոգևոր ու հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1834 թվականի օրացուցային համակարգը՝ միաժամանակ կիրառելով Փրկչական և Հայոց թվականությունները։ Երկու ժամանակագրական հաշվարկների համադրումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին որոշելու տարվա օրերն ու ամիսները՝ կողմնորոշվելով ինչպես քրիստոնեական, այնպես էլ հայկական թվագրության ավանդույթներում։ 19-րդ դարի հայ համայնքներում օրացույցները կարևոր նշանակություն ունեին առօրյա կյանքի կազմակերպման համար․ դրանք օգնում էին պահպանել ժամանակի հաշվառման միասնական կարգը, հետևել շաբաթվա օրերի հերթականությանը և նախապես կողմնորոշվել տարվա կարևոր ամսաթվերում։ Նման հրատարակություններում սովորաբար ընդգրկվում էին եկեղեցական տոների, սրբերի հիշատակության օրերի, պահքերի և ծիսական արարողությունների հետ կապված տեղեկություններ, որոնք անհրաժեշտ էին հոգևոր կյանքի կազմակերպման և համայնքային ավանդույթների պահպանման համար։ Նոր Նախիջևանի հայկական միջավայրում նման օրացույցի տարածումը կարելի է դիտարկել տեղի համայնքի մշակութային ու եկեղեցական կարիքների համատեքստում։ Այն ոչ միայն գործնական տեղեկատու էր, այլև հայկական ժամանակագրական գիտելիքների պահպանման և սերունդներին փոխանցման միջոց։ Փրկչական և Հայոց թվականությունների զուգահեռ ներկայացումը կարևոր նյութ է ժամանակագրական համակարգերի կիրառության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ օրացուցային մշակույթի, եկեղեցական կյանքի և Նոր Նախիջևանի հայ համայնքի տպագիր ժառանգության պատմության տեսանկյունից։

Աշխատանքը նվիրված է քրիստոնեական սրբազան վայրերին և դրանց հետ կապված աղոթական ավանդույթին։ Վերնագիրը հուշում է, որ այն նախատեսված է որպես աղոթական ուղեցույց՝ ընթերցողին ներկայացնելով սրբավայրերում կամ դրանց հիշատակին կատարվող հոգևոր դիմումներ, աղոթքներ և քրիստոնեական խորհրդածություններ։ «Սրբազան տեղեր» հասկացությունը քրիստոնեական ավանդույթում ներառում է այն վայրերը, որոնք կապված են Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, աստվածաշնչյան իրադարձությունների, սրբերի գործունեության կամ եկեղեցական պատմության կարևոր դրվագների հետ։ Այդ վայրերը հավատացյալների համար ոչ միայն պատմական հիշողության տարածքներ են, այլև աղոթքի, ուխտագնացության, հոգևոր վերապրման և հավատքի ամրապնդման խորհրդանիշներ։ Նման աղոթամատույցներում կարող են ընդգրկվել սրբավայրերի հետ կապված աղոթքներ, հոգևոր ընթերցումներ, սրբազան վայրերի նշանակության բացատրություններ և ուխտավորների համար նախատեսված աղոթական խոսքեր։ Դրանք նպաստում են քրիստոնեական սրբավայրերի հանդեպ հարգանքի ձևավորմանը, հավատացյալի հոգևոր կենտրոնացմանը և եկեղեցական ավանդույթի ընկալմանը։ Հրատարակության նշանակությունը կարելի է դիտարկել նաև հայ հոգևոր գրականության տարածման համատեքստում․ այն վկայում է հավատացյալների առօրյա հոգևոր կարիքներին ծառայող փոքրածավալ աղոթագրքերի կարևորության մասին։ Այսպիսի ձեռնարկները հնարավորություն են տվել աղոթական նյութը դարձնել հասանելի, կիրառելի և փոխանցելի՝ պահպանելով քրիստոնեական պաշտամունքի ու սրբավայրերի հետ կապված հոգևոր ժառանգությունը։

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է աստվածաշնչյան Սաղմոսների ժողովածուն, որը դարեր շարունակ եղել է քրիստոնեական աղոթքի, պաշտամունքի և հոգևոր դաստիարակության կարևորագույն աղբյուրներից մեկը։ Դավիթ մարգարեին վերագրվող սաղմոսներում արտահայտված են մարդու և Աստծո հարաբերությունների տարբեր կողմերը՝ փառաբանությունը, երախտագիտությունը, օգնության խնդրանքը, ապաշխարությունը, վիշտը, հույսը և աստվածային արդարության հանդեպ վստահությունը։ Ժողովածուն առանձնանում է թեմատիկ բազմազանությամբ․ որոշ սաղմոսներ փառաբանում են արարչագործությունն ու Աստծո զորությունը, մյուսները ներկայացնում են անհատի հոգևոր պայքարը, փորձությունների հաղթահարման ձգտումը և մեղքերի ներման ակնկալիքը, իսկ մի շարք հատվածներ պարունակում են խրատական մտքեր՝ ուղղված արդար ու բարեպաշտ կյանքի ձևավորմանը։ Սաղմոսների բանաստեղծական կառուցվածքը, կրկնությունները, զուգահեռ պատկերները և խորհրդանշական լեզուն դրանց հաղորդում են արտահայտչականություն ու խոր հուզականություն։ Դրանք նախատեսված են ոչ միայն անհատական ընթերցանության և աղոթքի, այլև եկեղեցական ժամերգությունների ու համայնքային պաշտամունքի համար։ Հայ հոգևոր մշակույթում Սաղմոսների տարածումը նպաստել է աղոթական ավանդության ամրապնդմանը, աստվածաշնչյան լեզվի զարգացմանը և կրոնական գիտելիքի փոխանցմանը։ Գիրքը կարևոր է քրիստոնեական գրականության, աստվածաշնչագիտության, հայ եկեղեցական կյանքի և հոգևոր երաժշտության պատմության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը ներառում է աստվածաշնչյան Սաղմոսների ժողովածուն՝ Դավիթ մարգարեին վերագրվող աղոթքների, օրհներգությունների և հոգևոր խորհրդածությունների ամբողջությունը։ Սաղմոսները քրիստոնեական պաշտամունքի կարևորագույն բաղադրիչներից են և արտահայտում են մարդու հոգևոր կյանքի բազմազան վիճակները՝ ուրախությունն ու երախտագիտությունը, վիշտն ու հուսահատությունը, ապաշխարությունն ու ներում հայցելը, փորձությունների հաղթահարման ձգտումն ու աստվածային պաշտպանության հանդեպ վստահությունը։ Ժողովածուի առանցքային գաղափարներից են Աստծո փառաբանությունը, արդարության որոնումը, հավատարմությունը, բարեպաշտությունը և մարդու՝ իր արարքների համար պատասխանատվությունը։ Բանաստեղծական հարուստ լեզուն, պատկերավոր համեմատությունները, կրկնությունները և խորհրդանշական արտահայտությունները սաղմոսներին հաղորդում են առանձնահատուկ հուզական ու գեղարվեստական ուժ։ Դրանք միաժամանակ ունեն անհատական և համայնքային նշանակություն. կարող են ծառայել որպես անձնական աղոթքի խոսքեր, ինչպես նաև հնչել եկեղեցական ժամերգությունների և պաշտամունքային արարողությունների ընթացքում։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ սաղմոսները կարևոր դեր են ունեցել հոգևոր դաստիարակության, աստվածաշնչյան գիտելիքի տարածման և աղոթական մշակույթի ձևավորման գործում։ Այս ժողովածուն արժեքավոր է աստվածաշնչագիտության, հայ եկեղեցական գրականության, ծիսագիտության և քրիստոնեական հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հաղորդակցվելու հավատքի ու մարդկային ապրումների դարավոր արտահայտություններին։

Գիրքը ներկայացնում է Սաղմոսների աստվածաշնչյան ժողովածուն, որն իր կենտրոնական տեղն ունի քրիստոնեական և հատկապես հայ եկեղեցական աղոթական ավանդության մեջ։ Այն ընդգրկում է Դավիթ մարգարեին վերագրվող սաղմոսները՝ տարբեր հոգևոր տրամադրություններ ու մարդկային ապրումներ արտահայտող աղոթքներ, օրհներգություններ, փառաբանություններ, ապաշխարության խոսքեր և Աստծուն ուղղված խնդրանքներ։ Ժողովածուի բովանդակության մեջ արտացոլվում են մարդու և Աստծո փոխհարաբերությունները, հավատարմության ու հնազանդության գաղափարները, մեղքի գիտակցումը, ներում հայցելը, երախտագիտությունը, հույսը և աստվածային օգնության հանդեպ վստահությունը։ Սաղմոսները հարուստ են բանաստեղծական պատկերներով, խորհրդանշական արտահայտություններով, կրկնություններով և հուզական հակադրություններով, որոնց միջոցով ներկայացվում են ինչպես անհատի ներքին ապրումները, այնպես էլ հավատացյալ համայնքի հոգևոր փորձառությունը։ Դրանք դարեր շարունակ կիրառվել են եկեղեցական ժամերգություններում, պաշտամունքային արարողություններում և անհատական աղոթքի ընթացքում՝ դառնալով քրիստոնեական հոգևոր կյանքի անբաժանելի մասը։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ գրավոր և թարգմանական մշակույթի ուսումնասիրության համար, քանի որ Սաղմոսների հայերեն ավանդությունը մեծապես նպաստել է աստվածաշնչյան լեզվի, հոգևոր բառապաշարի և աղոթական արտահայտչաձևերի զարգացմանը։ Գիրքը արժեքավոր է թե՛ կրոնական ընթերցանության, թե՛ աստվածաշնչագիտության, հայ եկեղեցական գրականության և հոգևոր երաժշտության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունն ընդգրկում է Կեսարիայի եպիսկոպոս Սուրբ Բարսեղ Մեծի աստվածաբանական ճառերը, որոնք նվիրված են աշխարհի արարչագործության աստվածաշնչյան պատմության մեկնաբանությանը։ Դրանց հիմքում ընկած է Ծննդոց գրքի այն հատվածը, որտեղ նկարագրվում է աշխարհի ստեղծումը վեց օրերի ընթացքում։ Հեղինակը հերթականությամբ անդրադառնում է արարչագործության տարբեր փուլերին՝ փորձելով բացահայտել բնության, երկնային մարմինների, ջրերի, ցամաքի, բույսերի և կենդանի էակների ստեղծման աստվածային իմաստն ու նշանակությունը։ Բնության երևույթների դիտարկումը միահյուսվում է Սուրբ Գրքի մեկնաբանությանը, աստվածաբանական դատողություններին և բարոյական խրատներին։ Սուրբ Բարսեղը ընթերցողին հրավիրում է բնության բազմազանության մեջ տեսնելու արարչի իմաստությունն ու զորությունը՝ միաժամանակ ընդգծելով մարդու պատասխանատվությունը ստեղծված աշխարհի նկատմամբ։ Ճառերի կարևոր առանձնահատկություններից է աստվածաշնչյան խոսքի պարզաբանումը՝ զուգակցված բնագիտական դիտարկումների և փիլիսոփայական մտորումների հետ։ Դրանք արտացոլում են վաղ քրիստոնեական մտածողության այն ավանդույթը, որտեղ աշխարհի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը դիտարկվում էր նաև որպես աստվածային կարգի ճանաչման ճանապարհ։ Գիրքը արժեքավոր է քրիստոնեական հայրաբանության, աստվածաշնչյան մեկնության, արարչագործության մասին եկեղեցական ուսմունքի և հին քրիստոնեական բնափիլիսոփայական պատկերացումների ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը նվիրված է Հայ առաքելական սուրբ եկեղեցու հոգևոր երգեցողության և տաղերի ավանդույթին։ Տաղարանները հայ միջնադարյան և եկեղեցական մշակույթում կարևոր տեղ զբաղեցնող ժողովածուներ են, որոնք միավորում են հոգևոր բովանդակությամբ երգեր ու չափածո ստեղծագործություններ՝ նախատեսված կրոնական արարողությունների, տոնական օրերի կամ հոգևոր ընթերցանության համար։ Դրանցում երաժշտական և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները միահյուսվում են աստվածաբանական գաղափարների, սրբերի հիշատակության, քրիստոնեական տոների և հավատքի խորհրդանիշների հետ։ Նման ժողովածուները նպաստել են եկեղեցական երգեցողության պահպանմանը, հոգևոր երաժշտության տարածմանը և ծիսական ավանդույթների շարունակականությանը։ Դրանք նաև կարևոր աղբյուր են հայերեն չափածո խոսքի, հոգևոր պատկերավորման, լեզվի պատմական ձևերի և երաժշտական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Տաղերի միջոցով արտահայտվել են հավատացյալ համայնքի աղոթական զգացումները, աստվածայինի հանդեպ խոնարհումը և հոգևոր կյանքի արժեքները։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական երգարվեստի, հոգևոր պոեզիայի, ծիսական մշակույթի և հայ ժողովրդի երաժշտական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Այն նաև վկայում է հոգևոր գրականության տպագիր տարածման և եկեղեցական մշակութային ավանդույթների պահպանման կարևորության մասին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հովհաննես Գ Օձնեցու՝ հայոց եկեղեցական և մտավոր պատմության նշանավոր գործիչներից մեկի մատենագրական ժառանգությունը։ Հովհաննես Օձնեցին, որը հայտնի է նաև Իմաստասեր պատվանունով, կարևոր դեր է ունեցել հայ եկեղեցու վարդապետական մտքի, կանոնական իրավունքի և հոգևոր կյանքի զարգացման գործում։ Նրա գործունեությունն ու գրական ժառանգությունը կապված են քրիստոնեական ուսմունքի մեկնաբանության, եկեղեցական կարգերի պահպանման, դավանաբանական հարցերի պարզաբանման և հայ եկեղեցու ինքնուրույն ավանդույթների ամրապնդման հետ։ Նման մատենագրական ժողովածուները հնարավորություն են տալիս մեկտեղված ուսումնասիրելու հեղինակի երկերը, ծանոթանալու նրա մտածողության հիմնական ուղղություններին և բացահայտելու միջնադարյան հայ աստվածաբանական ու կանոնական գրականության առանձնահատկությունները։ Դրանցում արտահայտված գաղափարները կարևոր են եկեղեցու ներքին կազմակերպման, հոգևոր կարգապահության, հավատքի մեկնաբանության և քրիստոնեական բարոյականության պատմական ընկալման ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի երկերը նաև վկայում են հայ գրավոր մշակույթի՝ հունական և արևելաքրիստոնեական մտավոր ավանդույթների հետ ունեցած առնչությունների մասին։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ միջնադարյան մատենագրության, աստվածաբանության, եկեղեցական իրավունքի և Հայ առաքելական եկեղեցու պատմության ուսումնասիրողների համար։

Աշխատությունը քրիստոնեական վարդապետության հիմնական գաղափարները ներկայացնում է չափածո շարադրանքով՝ նպատակ ունենալով դրանք ավելի մատչելի և դյուրին հիշվող դարձնել սկսնակ ընթերցողների, հատկապես երեխաների համար։ Չափածո ձևի ընտրությունը կարևոր մանկավարժական միջոց է․ հանգը, ռիթմը և տողերի կառուցվածքը կարող են հեշտացնել նյութի մտապահումը, կրկնությունը և բանավոր վերարտադրությունը։ Այս մոտեցումը հատկապես արդյունավետ էր այն կրթական միջավայրում, որտեղ կրոնական գիտելիքը փոխանցվում էր ընթերցանության, անգիր սովորելու և ուսուցչի հետ համատեղ քննարկման միջոցով։ Բովանդակային առումով գիրքը միտված է քրիստոնեական հավատքի և բարոյական ուսմունքի հիմնադրույթները պարզ ու համակարգված ներկայացնելուն՝ նպաստելով երեխաների հոգևոր դաստիարակությանը և կրոնական գիտակցության ձևավորմանը։ Հատուկ հիշատակված մանկավարժական կիրառությունը ցույց է տալիս, որ այն նախատեսված էր ոչ միայն անհատական ընթերցանության, այլև դպրոցական ուսուցման համար։ Հրատարակությունն արտացոլում է հայ կրոնական մանկագրության և ուսումնական գրականության այն ավանդույթը, որտեղ հոգևոր դաստիարակությունը զուգակցվում էր լեզվական ու հիշողության զարգացման հետ։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ կրթության, մանկավարժության, կրոնական գրականության և չափածո ուսուցողական երկերի պատմության ուսումնասիրության համար։

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է 1815 թվականի ժամանակի կազմակերպմանն ու օրերի հաշվարկին վերաբերող օրացուցային աշխատություն՝ զուգադրելով տերունական և հայոց թվականությունները։ Այն արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի օրացուցային ավանդույթը, երբ տարբեր թվականակարգերի համադրումը կարևոր էր ամսաթվերի ճիշտ ընկալման, ժամանակագրական կողմնորոշման և առօրյա գործերի պլանավորման համար։ Նման օրացույցները կարող էին ծառայել որպես գործնական ուղեցույց՝ տարվա օրերի, ամիսների և ամսաթվերի հերթականությունը հետևելու, ինչպես նաև աշխարհիկ ու եկեղեցական կյանքի ժամանակային կազմակերպման համար։ Հայոց թվականության կիրառությունը կարևոր նշանակություն ուներ ազգային պատմական հիշողության և ժամանակի հաշվարկման սեփական ավանդույթի պահպանման տեսանկյունից, իսկ տերունական թվականությունը հնարավորություն էր տալիս ամսաթվերը կապելու քրիստոնեական ժամանակագրության հետ։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակի գրավոր մշակույթի և տպագրական գործունեության վկայություն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, հին օրացույցներով, թվականագիտական համակարգերով և եկեղեցական ու հասարակական կյանքի պատմությամբ զբաղվող ընթերցողների և հետազոտողների համար։

Հրատարակությունը նախատեսված է 1851 թվականի օրերի, ամիսների և ամսաթվերի հաջորդականությունը ներկայացնելու և տարվա ընթացքին հետևելը հեշտացնելու համար։ Օրացույցը կարևոր գործնական նշանակություն ուներ առօրյա կյանքի կազմակերպման մեջ՝ օգնելով ընթերցողներին պլանավորել աշխատանքները, հիշել նշանակալի օրերը և կողմնորոշվել ժամանակի հաշվարկման հարցերում։ Նման հրատարակությունները հայ հասարակության մեջ հաճախ կատարում էին նաև հոգևոր-եկեղեցական գործառույթ․ դրանց միջոցով հնարավոր էր հետևել եկեղեցական տոներին, սրբերի հիշատակության օրերին և ծիսական արարողությունների ժամանակացույցին։ Տերունական թվականության կիրառությունը օրացույցը կապում է քրիստոնեական ժամանակագրական ավանդույթի հետ, որտեղ ժամանակի հաշվարկը դիտարկվում էր ոչ միայն որպես գործնական անհրաժեշտություն, այլև որպես կրոնական կյանքի կազմակերպման կարևոր մաս։ 19-րդ դարի հայկական օրացույցները նաև նպաստում էին ժամանակագրական գիտելիքի տարածմանը և ընթերցողների շրջանում օրացուցային սովորույթների պահպանմանը։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ տոմարագիտության, եկեղեցական մշակույթի, ժամանակի ընկալման և տպագիր տեղեկատվության պատմության ուսումնասիրության համար՝ որպես իր ժամանակի հասարակական ու հոգևոր կյանքի առօրյա պահանջներն արտացոլող նյութ։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1823 թվականի օրացուցային տվյալները՝ ըստ հին տոմարի՝ զուգահեռ նշելով Քրիստոսի ծննդյան և հայոց թվականությունները։ Հին տոմարի կիրառությունը ցույց է տալիս ժամանակի հաշվարկման ավանդական եղանակի շարունակականությունը և դրա նշանակությունը հայկական եկեղեցական ու հասարակական միջավայրում։ Քրիստոնեական և հայոց թվագրումների համադրումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին համեմատելու տարբեր ժամանակագրական համակարգերը և ճիշտ կողմնորոշվելու ամսաթվերի հարցում։ Օրացույցը ծառայում էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հաջորդականությունը ներկայացնելուն, օգնում էր կազմակերպել առօրյա գործերը, հիշել կարևոր իրադարձությունները և հետևել տարվա ընթացքին։ Հայ եկեղեցական կյանքում նման օրացուցային հրատարակություններն առանձնահատուկ նշանակություն ունեին նաև տոների, սրբերի հիշատակության օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու համար։ Հին տոմարի հիշատակումը կարևոր է տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառված օրացուցային համակարգերի և դրանց փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այսպիսի տպագիր օրացույցները վկայում են ժամանակի հաշվարկման, ազգային ժամանակագրական ավանդույթի պահպանման և հոգևոր կյանքի կազմակերպման մշակույթի մասին։ Դրանք արժեքավոր նյութ են հայ տոմարագիտության, եկեղեցական պատմության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1825 թվականի օրացուցային տվյալները՝ հիմնված հին տոմարի վրա և զուգահեռ նշելով Քրիստոսի ծննդյան ու հայոց թվականությունները։ Հին տոմարի կիրառությունը կարևոր առանձնահատկություն է, քանի որ այն արտացոլում է ժամանակի հաշվարկման այն ավանդույթը, որը պահպանվել էր հայկական եկեղեցական և հասարակական միջավայրում։ Երկու թվականությունների համադրումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողին կողմնորոշվելու տարբեր ժամանակագրական համակարգերում և համեմատելու ամսաթվերը։ Օրացույցի գործնական նշանակությունը կապված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, առօրյա գործերը կազմակերպելու և կարևոր իրադարձությունները հիշելու հետ։ Հայ եկեղեցական կյանքում օրացուցային համակարգը կարևոր դեր ուներ նաև տոների, սրբերի հիշատակության օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու գործում։ Հին տոմարի նշումը հատկապես արժեքավոր է ժամանակագրական ավանդույթների փոփոխությունն ու շարունակականությունն ուսումնասիրելու համար։ Այսպիսի հրատարակությունները ոչ միայն ժամանակի հաշվարկման գործիքներ էին, այլև ազգային ու հոգևոր մշակույթի պահպանման միջոցներ։ Դրանք հետաքրքրություն են ներկայացնում հայ տոմարագիտության, եկեղեցական պատմության, ժամանակագրության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1846 թվականի օրացուցային համակարգը՝ զուգահեռ նշելով Քրիստոսի ծննդյան թվականությունն ու հայոց թվականությունը։ Երկու ժամանակագրական համակարգերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին կողմնորոշվել տարբեր թվագրումների միջև և հասկանալ, թե ինչպես էին դրանք կիրառվում հայ հասարակական ու մշակութային կյանքում։ Օրացույցի հիմնական գործառույթը տարվա օրերի, ամիսների և ամսաթվերի կազմակերպված ներկայացումն էր, սակայն նման հրատարակությունները հաճախ ունեին նաև գործնական ու հոգևոր նշանակություն․ դրանց միջոցով հնարավոր էր հետևել եկեղեցական տոներին, հիշատակի օրերին և տարվա ընթացքում կատարվող ավանդական արարողություններին։ Ժամանակի հաշվարկը կարևոր էր նաև առօրյա աշխատանքի, ընտանեկան իրադարձությունների և համայնքային կյանքի կազմակերպման համար։ Այսպիսի տպագիր օրացույցները վկայում են, որ 19-րդ դարի հայ ընթերցողը միաժամանակ օգտվում էր միջազգային տարածում ունեցող քրիստոնեական թվագրումից և ազգային ժամանակագրական ավանդույթից։ Դրանք արժեքավոր նյութ են հայ տոմարագիտության, ժամանակագրության, եկեղեցական մշակույթի և տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել ժամանակի ընկալման ու հաշվարկման այն ձևերի մասին, որոնք կիրառվում էին ժամանակաշրջանի հայկական միջավայրում։

Հրատարակությունը նվիրված է 1824 թվականի օրերի, ամսաթվերի և ժամանակի հաշվարկման ներկայացմանը՝ ըստ հին տոմարի։ Այն արտացոլում է ժամանակի օրացուցային համակարգը և դրա կիրառությունը հայ համայնքի առօրյա ու եկեղեցական կյանքում։ Նահանջ տարվա հանգամանքը կարևոր է օրացույցի կառուցվածքի համար, քանի որ այն պայմանավորում է տարվա տևողության և ամսաթվերի դասավորության առանձնահատկությունները։ Նման օրացույցները սովորաբար ծառայում էին ոչ միայն օրերը հաշվելու, այլև կրոնական տոների, հիշատակի օրերի և ծիսական արարողությունների ժամանակը որոշելու գործնական նպատակին։ Հայոց թվականության հիշատակումը հնարավորություն է տալիս համադրել երկու ժամանակագրական համակարգերը և տեսնել, թե ինչպես էին նույն ժամանակաշրջանը ներկայացնում տարբեր հաշվարկներով։ Հին տոմարի կիրառությունը կարևոր պատմական տեղեկություն է տալիս այն մասին, թե ինչ օրացուցային ավանդույթներով էին առաջնորդվում հայ ընթերցողները և եկեղեցական միջավայրը։ Այսպիսի տպագիր նյութերը արժեքավոր են ժամանակագրության, հայ եկեղեցական կյանքի, տոմարագիտության և 19-րդ դարի հայկական գրատպության ուսումնասիրության համար, քանի որ վկայում են ժամանակը կազմակերպելու, տոնացույցը պահպանելու և օրացուցային գիտելիքը տարածելու մշակույթի մասին։

Աշխատությունը կրոնական-աստվածաբանական բնույթի երկ է, որի վերնագիրը մատնանշում է առաքելական գրությունների և Պողոս առաքյալի՝ հռոմեացիներին ուղղված նամակի մեկնության ներկայացումը։ Հռոմեացիներին ուղղված նամակը Նոր Կտակարանի կարևորագույն աստվածաբանական գրություններից է, որտեղ քննարկվում են հավատքի, փրկության, Աստծո շնորհի, մեղքի, արդարացման և քրիստոնեական կյանքի սկզբունքները։ Մեկնողական գրականության նպատակն է բացատրել աստվածաշնչյան բնագրի իմաստը, պարզաբանել բարդ մտքերը և ընթերցողին օգնել հասկանալու առաքյալի ուսմունքի կապը քրիստոնեական հավատքի ու բարոյական կյանքի հետ։ Նման աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել Սուրբ Գրքի գիտելիքի տարածման և կրոնական կրթության զարգացման գործում՝ աստվածաբանական գաղափարները հասանելի դարձնելով ավելի լայն ընթերցողական շրջանակների։ Վերնագրի հայատառ թուրքերեն ձևը վկայում է նաև բազմալեզու միջավայրում քրիստոնեական գրականության տարածման ավանդույթի մասին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Նոր Կտակարանի մեկնությունների, առաքելական ուսմունքի, հայատառ թուրքերեն կրոնական գրականության և 19-րդ դարի հայ համայնքների հոգևոր-կրթական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը հոգևոր և գործնական ուղերձ է՝ ուղղված հոգաբարձու քահանային, որի հիմնական նպատակը եկեղեցական ծառայության պատասխանատվության և հոգևորականի պաշտոնից բխող պարտականությունների պարզաբանումն է։ Վերնագրում ընդգծված «երեք պարտքեր» արտահայտությունը ցույց է տալիս, որ շարադրանքը կառուցված է քահանայական ծառայության երեք հիմնական պարտավորությունների շուրջ՝ փորձելով սահմանել դրանց բովանդակությունը և նշանակությունը։ Նման երկերում հոգևորականի առաքելությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական արարողությունների կատարում, այլև որպես հավատացյալների հոգևոր առաջնորդություն, եկեղեցական համայնքի հոգածություն և քրիստոնեական բարոյական սկզբունքների գործնական իրականացում։ Կարևոր տեղ կարող են ունենալ քահանայի անձնական վարքագծի, պատասխանատվության, ծառայողական կարգապահության, հավատացյալների նկատմամբ վերաբերմունքի և եկեղեցական կյանքի կազմակերպման հարցերը։ Գրվածքի գործնական ուղղվածությունը այն դարձնում է օգտակար ընթերցանության նյութ հոգևորականների, եկեղեցական ծառայողների և եկեղեցու կառավարման ու հովվական աշխատանքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն նաև արժեքավոր է որպես եկեղեցական պարտականությունների և հոգևոր ծառայության վերաբերյալ հայերեն կրոնական մտքի արտահայտություն։

Աշխատությունը նվիրված է Ազիզ Տեր Կոմիտաս քահանային և նրա անվան հետ կապված հրաշագործությունների մասին պատմություններին։ Վերնագրում գործածված «մյուճյուզե» բառը թուրքերենում նշանակում է հրաշք, ուստի գիրքը կարելի է դասել կրոնական հրաշապատում և սրբախոսական գրականության շարքին։ Նման ստեղծագործություններում հոգևորականի կերպարը ներկայացվում է հավատքի, բարեպաշտության և աստվածային զորության հետ ունեցած կապի միջոցով, իսկ հրաշքների մասին պատումները ծառայում են հավատացյալների հոգևոր ներշնչմանը և կրոնական համոզմունքների ամրապնդմանը։ Դրանք հաճախ արտահայտում են մարդկանց ակնկալիքները՝ կապված աղոթքի զորության, աստվածային միջամտության, բժշկության, օգնության և դժվարությունների հաղթահարման հետ։ Աշխատության թեմատիկ ուղղվածությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են հրաշքների մասին ավանդությունները ձևավորվել և տարածվել հայ համայնքներում, ինչ դեր են ունեցել հոգևորականների հեղինակության պահպանման և հավատացյալների կրոնական կյանքի մեջ։ Այն նաև հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայատառ թուրքերեն գրականության և Կոստանդնուպոլսի բազմալեզու հրատարակչական միջավայրի ուսումնասիրության համար՝ որպես կրոնական բովանդակության փոխանցման ու տարածման յուրահատուկ օրինակ։

Աշխատությունը կրում է թուրքերեն վերնագիր, որի «քիթաբ» բաղադրիչը նշանակում է գիրք, իսկ «շերհլէր րիսալէսի» արտահայտությունը մատնանշում է բացատրությունների կամ մեկնությունների ժողովածուի բնույթը։ Վերնագրի հիման վրա այն կարելի է դիտարկել որպես «Ազիզ քիթաբ» անվամբ հիշատակվող գրքի մեկնաբանական կամ բացատրական շարադրանք։ Նման երկերի հիմնական նպատակը սկզբնաղբյուրի բովանդակությունը ընթերցողին ավելի հասկանալի դարձնելն է՝ բացատրելով առանձին արտահայտությունների իմաստը, հասկացությունների նշանակությունը և տեքստում արտահայտված գաղափարները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել օսմանյան շրջանի թուրքերեն գրավոր մշակույթի, կրոնական կամ ուսուցողական մեկնությունների ավանդույթի և հայերեն տառերով փոխանցված թուրքերեն գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է Կոստանդնուպոլսի բազմալեզու հրատարակչական միջավայրի մասին, որտեղ տարբեր լեզուներով և գրային համակարգերով ստեղծված գրքերը շրջանառվում էին տարբեր համայնքների ընթերցողների շրջանում։ Այս հրատարակության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայատառ թուրքերեն գրական ժառանգության, լեզվական փոխազդեցությունների և 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանյայց եկեղեցու աթոռին՝ որպես հայ ժողովրդի հոգևոր, եկեղեցական և ազգային կյանքի կարևորագույն հաստատության։ Այն առնչվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոնական կառույցի պատմությանը, նրա հոգևոր հեղինակությանը և հայ հավատացյալների կյանքում ունեցած նշանակությանը։ Հայոց եկեղեցական աթոռը դարերի ընթացքում եղել է ոչ միայն հոգևոր առաջնորդության և եկեղեցական կառավարման կենտրոն, այլև ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և համայնքային համախմբման կարևոր հենարան։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու կաթողիկոսական իշխանության նշանակությանը, եկեղեցական ավանդույթների պահպանմանը, հոգևորականության գործունեությանը և տարբեր ժամանակաշրջաններում եկեղեցու առջև ծառացած խնդիրներին։ Այս կառույցի պատմությունը սերտորեն կապված է հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի, կրթության, գրականության և ազգային կյանքի զարգացման հետ։ Եկեղեցական աթոռի շուրջ ձևավորված ավանդույթներն ու հաստատությունները նպաստել են հայ հոգևոր ժառանգության պահպանմանը և տարբեր համայնքների միջև կապերի ամրապնդմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանյայց եկեղեցու պատմության, նրա կառավարման համակարգի և ազգային-եկեղեցական ինքնագիտակցության ուսումնասիրության համար՝ ընդգծելով հոգևոր կենտրոնի դերը հայ ժողովրդի պատմական հիշողության ու մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։

Աշխատության վերնագիրը վերաբերում է Ալլահի խոսքին՝ իսլամական հավատքի հիմնարար գաղափարներից մեկին, որը կապված է աստվածային հայտնության, սուրբ գրքի և կրոնական ուսմունքի փոխանցման հետ։ Իսլամական ավանդության մեջ Ալլահի խոսքը սերտորեն առնչվում է Ղուրանին, որը մուսուլմանների համար Աստծո հայտնությունն է՝ Մուհամմադ մարգարեին փոխանցված և մարդկությանը որպես հավատքի ու կյանքի ուղեցույց ներկայացված։ Այս թեմայի շուրջ ձևավորված կրոնական գրականությունն անդրադառնում է աստվածային խոսքի էությանը, հայտնության նշանակությանը, սուրբ տեքստի հեղինակությանը և հավատացյալի պարտավորություններին։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու իսլամական աշխարհայացքի կարևոր սկզբունքներին, մասնավորապես՝ միաստվածությանը, աստվածային կամքին ենթարկվելուն, բարոյական պատասխանատվությանը և հոգևոր ճշմարտության որոնմանը։ Վերնագրի կրոնական բնույթը գիրքը կապում է նաև տարբեր դավանանքների միջև աստվածաբանական գաղափարների քննարկման և սուրբ գրքերի նշանակության ուսումնասիրության հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում իսլամական կրոնական մտքի, հայերենով ներկայացված արևելյան հոգևոր հասկացությունների և 19-րդ դարի հայալեզու կրոնական գրականության պատմության տեսանկյունից։

Աղոթագիրքը նախատեսված է Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու ժամակարգության համաձայն անհատական և համայնական աղոթքի կազմակերպման համար։ Այն ներառում է եկեղեցական ժամերգությունների հետ կապված աղոթական նյութեր, որոնք ուղեկցում են օրվա տարբեր ժամերին կատարվող հոգևոր արարողություններին և հավատացյալի աղոթական կյանքին։ Ժամակարգությունը հայ եկեղեցական ավանդության կարևոր բաղադրիչներից է․ այն սահմանում է աղոթքի որոշակի հաջորդականություն՝ օրվա ընթացքը կապելով հոգևոր խորհրդածության, փառաբանության, գոհության և ապաշխարության հետ։ Գրքում ամփոփված աղոթքները հնարավորություն են տալիս հավատացյալին մասնակցելու եկեղեցու դարավոր աղոթական ավանդությանը, խորացնելու իր հոգևոր ապրումները և պահպանելու աղոթքի շարունակականությունը առօրյա կյանքում։ Նմանատիպ ժողովածուները կարևոր նշանակություն ունեն նաև եկեղեցական սպասավորների և աղոթական կյանքով հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ նպաստում են ծիսական կարգի և աղոթքների կիրառման միասնականությանը։ Աշխատությունն արտացոլում է հայ եկեղեցու հոգևոր ժառանգությունը, աղոթքի լեզվական ու գրական ավանդույթները և ժամերգության դերը հավատացյալի ու եկեղեցական համայնքի կյանքում։ Այն արժեքավոր է ինչպես գործնական հոգևոր ընթերցանության, այնպես էլ հայ եկեղեցական ծիսագիտության և աղոթական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է անհավատության առաջացման պատճառների քննությանը և այն հաղթահարելու հնարավոր ուղիների ներկայացմանը՝ քրիստոնեական հավատքի ու աստվածաբանական մտածողության տեսանկյունից։ Այն անդրադառնում է մարդու աշխարհայացքի ձևավորմանը, կրոնական համոզմունքների նկատմամբ վերաբերմունքին և այն մտավոր, բարոյական ու հոգևոր հանգամանքներին, որոնք կարող են հանգեցնել հավատի թուլացման կամ մերժման։ Վերնագրում նշված «պատճառ» և «դարման» հասկացությունները մատնանշում են երկակի նպատակ՝ նախ բացահայտել անհավատության հիմքերը, ապա քննարկել դրանց հաղթահարման միջոցները։ Նմանատիպ կրոնական երկերում կարևոր տեղ են զբաղեցնում հավատքի և բանականության փոխհարաբերությունը, աստվածային գոյության հարցը, Սուրբ Գրքի հեղինակությունը, բարոյական պատասխանատվությունը և մարդու հոգևոր որոնումները։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել որպես կրոնական համոզմունքների պաշտպանությանն ու քրիստոնեական աշխարհայացքի ամրապնդմանն ուղղված քարոզչական և ուսուցողական գրականության օրինակ։ Այն ընթերցողին հրավիրում է խորհելու համոզմունքների աղբյուրների, հոգևոր արժեքների և կյանքի իմաստի շուրջ՝ միաժամանակ արտահայտելով իր ժամանակաշրջանի կրոնական մտքի այն մտահոգությունը, թե ինչպես պահպանել և ամրապնդել հավատքը հասարակական ու մտավոր փոփոխությունների պայմաններում։ Գիրքը նշանակություն ունի նաև հայալեզու կրոնական գրականության պատմության և հավատքի ու անհավատության շուրջ ձևավորված մտավոր բանավեճերի ուսումնասիրության համար։

Աստվածաշունչը քրիստոնեական հավատքի կարևորագույն սուրբ գիրքն է, որը միավորում է տարբեր ժամանակներում ստեղծված հոգևոր, պատմական, մարգարեական և իմաստասիրական երկեր։ Այն ներկայացնում է Աստծո և մարդկության փոխհարաբերությունների պատմությունը՝ անդրադառնալով աշխարհի արարմանը, մարդկային կյանքի սկզբնավորմանը, հավատքի ձևավորմանը, բարոյական ընտրություններին և հոգևոր պատասխանատվությանը։ Բովանդակության մեջ ընդգրկված են պատմական իրադարձություններ, մարգարեների պատգամներ, աղոթքներ, օրհներգեր, առակներ, իմաստության խոսքեր և հավատացյալներին ուղղված ուսուցումներ։ Հին կտակարանը ներկայացնում է արարչագործության, աստվածային ուխտի, ընտրյալ ժողովրդի պատմության և մարգարեական ավանդության հիմնական դրվագները, իսկ Նոր կտակարանը կենտրոնանում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, առակների, հրաշքների, խաչելության և հարության, ինչպես նաև առաքյալների գործունեության վրա։ Աշխատության առանցքային գաղափարներն են սերը, հավատարմությունը, արդարությունը, ողորմածությունը, ներողամտությունը, հույսը և մարդու բարոյական կատարելագործումը։ Այն դարեր շարունակ եղել է քրիստոնեական պաշտամունքի, հոգևոր դաստիարակության, կրոնական կրթության և աստվածաբանական մտքի հիմնարար աղբյուրը։ Բացի կրոնական նշանակությունից՝ գիրքը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի, գրականության, լեզվի, արվեստի և մշակութային ինքնության ձևավորման վրա՝ պահպանելով իր կարևորությունը նաև պատմական ու մշակութաբանական ուսումնասիրությունների համար։

Աստվածաշունչը քրիստոնեական հավատքի և հոգևոր ավանդույթի հիմնարար սուրբ գիրքն է, որն ընդգրկում է աստվածաշնչյան գրականության բազմազան ժանրեր՝ պատմական պատումներ, մարգարեություններ, աղոթքներ, օրհներգեր, իմաստասիրական խոհեր, առակներ և ուսուցողական խոսքեր։ Այն ներկայացնում է Աստծո և մարդկության փոխհարաբերությունների պատմությունը՝ անդրադառնալով աշխարհի արարմանը, մարդկային կյանքի սկզբնավորմանը, հավատքի ձևավորմանը, բարոյական ընտրություններին և հոգևոր պատասխանատվությանը։ Աստվածաշնչյան պատմությունների ու ուսմունքների կենտրոնում են հավատարմության, արդարության, սիրո, ողորմածության, ներողամտության և հույսի գաղափարները։ Հին և Նոր կտակարանների բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու աստվածաշնչյան ավանդության զարգացմանը, մարգարեական պատգամներին, Հիսուս Քրիստոսի կյանքին ու ուսմունքին և առաքելական քարոզչությանը։ Գիրքը դարեր շարունակ եղել է քրիստոնեական պաշտամունքի, աղոթական կյանքի, կրոնական կրթության և աստվածաբանական մտքի հիմնական աղբյուրը։ Այն ունի նաև համամարդկային մշակութային նշանակություն․ աստվածաշնչյան պատկերները, կերպարներն ու գաղափարները մեծ ազդեցություն են թողել գրականության, արվեստի, լեզվի և հասարակական բարոյական պատկերացումների վրա։ Հրատարակությունը կարևոր է ինչպես հոգևոր ընթերցանության, այնպես էլ հայերեն աստվածաշնչյան գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը պարունակում է Նոր Կտակարանի չորս կանոնական ավետարաններից մեկը՝ Ղուկասի Ավետարանը, որը ներկայացնում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքը, քարոզչությունը, հրաշքները, չարչարանքները, խաչելությունն ու հարությունը։ Պատումը կարևոր տեղ է հատկացնում Քրիստոսի ծննդյան և մանկության պատմություններին, նրա հասարակական ծառայության սկզբին, աշակերտների հետ հարաբերություններին և մարդկանց հոգևոր վերափոխմանն ուղղված ուսմունքին։ Ղուկասի Ավետարանի առանձնահատկություններից է ուշադրությունը մարդկային կարեկցանքի, ողորմածության, ներողամտության և հասարակության խոցելի խմբերի նկատմամբ հոգատարության գաղափարներին։ Այստեղ ներկայացված առակներն ու դրվագները բացահայտում են քրիստոնեական բարոյագիտության հիմնարար սկզբունքները՝ խոնարհությունը, սերը մերձավորի հանդեպ, ապաշխարությունը և հավատարմությունը։ Ավետարանի շարադրանքը կարևոր աղբյուր է վաղ քրիստոնեական համայնքների հավատալիքների, Հիսուսի կյանքի մասին ավետարանական ավանդության և Նոր Կտակարանի աստվածաբանական գաղափարների ուսումնասիրության համար։ Այն նշանակալի տեղ ունի քրիստոնեական պաշտամունքի, հոգևոր ընթերցանության և կրոնական կրթության մեջ՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով քրիստոնեական հավատքի առանցքային պատգամներին։

Աշխատությունը քրիստոնեական հավատքի և վարդապետության համառոտ ներկայացում է, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել կրոնի հիմնական գաղափարներին ու հոգևոր սկզբունքներին։ Այն կարելի է դիտարկել որպես ուսուցողական բնույթի ձեռնարկ, որն օգնում է ընդհանուր պատկերացում կազմել քրիստոնեական աշխարհայացքի, հավատքի հիմնադրույթների և դրանցից բխող բարոյական արժեքների մասին։ Քրիստոնեական ուսմունքի կարևոր բաղադրիչներն են Աստծո հանդեպ հավատը, Հիսուս Քրիստոսի դերը, աղոթքի և հոգևոր կյանքի նշանակությունը, ինչպես նաև սիրո, ներողամտության, խոնարհության, արդարության ու բարության սկզբունքները։ Նման համառոտ աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել կրոնական գիտելիքների տարածման և հավատացյալների կրթության գործում՝ բարդ աստվածաբանական հարցերը ներկայացնելով ավելի մատչելի ձևով։ Դրանք կարող էին ծառայել որպես նախնական ընթերցանության նյութ՝ քրիստոնեական հավատքի վերաբերյալ գիտելիքները համակարգելու և հոգևոր դաստիարակությանը նպաստելու համար։ Աշխատությունը նաև արտացոլում է հայերեն կրոնական ուսուցողական գրականության այն ավանդույթը, որի նպատակն էր հավատքի հիմնական դրույթները հասկանալի դարձնել տարբեր կրթական մակարդակ ունեցող ընթերցողների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կրոնական մտքի, քրիստոնեական կրթության և հոգևոր գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատությունը քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների համառոտ ուսուցողական ներկայացում է՝ հիմնված Սուրբ Գրքի վկայությունների վրա։ Այն նախատեսված է ընթերցողին ծանոթացնելու քրիստոնեական դավանանքի և հոգևոր կյանքի համար անհրաժեշտ գիտելիքներին՝ մատչելի ու համակարգված ձևով ներկայացնելով հավատքի հիմնարար գաղափարները։ Սուրբ Գրքի հատվածներն ու վկայությունները ծառայում են որպես ուսմունքի բացատրության և հիմնավորման աղբյուր՝ հնարավորություն տալով կրոնական դրույթները կապել աստվածաշնչյան բնագրի հետ։ Նման ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել քրիստոնեական կրթության, հավատքի տարածման և կրոնական գիտելիքների ամրապնդման գործում։ Դրանք նպաստել են ընթերցողների՝ Սուրբ Գրքի բովանդակության ընկալմանը, քրիստոնեական սկզբունքների յուրացմանը և հոգևոր արժեքների գիտակցմանը։ Աշխատության ուսուցողական բնույթը թույլ է տալիս այն դիտարկել որպես կրոնական գիտելիքների փոխանցման և հավատացյալների կրթությանն ուղղված ձեռնարկ։ Այն անդրադառնում է քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորման կարևորությանը՝ ընդգծելով հավատքի, բարոյական վարքի և հոգևոր պատասխանատվության կապը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն կրոնական գրականության, աստվածաշնչյան ուսուցման և XIX դարի հայ համայնքներում քրիստոնեական կրթության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Երուսաղեմի տնօրինական սուրբ ուխտավայրերին՝ քրիստոնեական հավատքի և հոգևոր հիշողության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող վայրերին։ Գովասանքի ձևով շարադրված նյութը ներկայացնում է սրբավայրերի նկատմամբ ակնածանքն ու նվիրվածությունը՝ ընդգծելով դրանց հոգևոր արժեքը, սրբազան ավանդույթների հետ կապը և ուխտագնացության նշանակությունը։ Երուսաղեմը քրիստոնեական աշխարհի կարևորագույն կենտրոններից է, որտեղ կապված են Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, չարչարանքների, խաչելության և հարության հիշատակությունները։ Այդ պատճառով քաղաքի սրբավայրերը դարեր շարունակ եղել են հավատացյալների ուխտագնացության, աղոթքի և հոգևոր ներշնչանքի վայրեր։ Նման գովասանական երկերը ոչ միայն արտահայտում են կրոնական զգացմունքներ, այլև նպաստում են սրբավայրերի մասին պատկերացումների պահպանմանն ու տարածմանը։ Դրանք ընթերցողին հաղորդակից են դարձնում քրիստոնեական ուխտագնացության մշակույթին, սրբազան վայրերի նկատմամբ հարգանքի ավանդույթին և Երուսաղեմի հոգևոր նշանակությանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կրոնական գրականության, ներբողագրության, ուխտագնացության պատմության և Երուսաղեմի հայ հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը նվիրված է ժամանակի հաշվարկման և տոմարական համակարգերի ներկայացմանը։ Տոմարագիտությունը կարևոր գիտելիքների ոլորտ է, որն ուսումնասիրում է տարվա, ամիսների և օրերի հաշվարկման սկզբունքները, օրացույցների կազմման կանոններն ու տարբեր թվականությունների փոխհարաբերությունները։ Հայկական մշակույթում տոմարը նշանակալի դեր է ունեցել ինչպես առօրյա կյանքի կազմակերպման, այնպես էլ եկեղեցական տոների, պահքերի և հիշատակի օրերի որոշման գործում։ Նման աշխատությունները նպաստել են ժամանակի հաշվարկման ավանդույթների պահպանմանն ու տարածմանը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով օրացուցային գիտելիքներին և դրանց գործնական կիրառությանը։ Տոմարական համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում մարդիկ կազմակերպել տարվա ընթացքը և համադրել ժամանակի տարբեր հաշվարկները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց տոմարագիտության, պատմական ժամանակագրության և կրոնական օրացույցների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է 19-րդ դարի սկզբի հայ տպագիր մշակույթում գիտական ու գործնական գիտելիքների տարածման կարևորության մասին։

Գիրքը նվիրված է քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների և կրոնական ուսմունքի ներկայացմանը։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու քրիստոնեության հիմնարար գաղափարներին, հավատքի սկզբունքներին, հոգևոր կյանքի նշանակությանը և քրիստոնեական բարոյականության հիմքերին։ Նման վարդապետական աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել կրոնական գիտելիքների տարածման և հավատացյալների հոգևոր կրթության գործում՝ ուսմունքը ներկայացնելով հասկանալի ու համակարգված ձևով։ Դրանցում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում Աստծո, Հիսուս Քրիստոսի, փրկության, աղոթքի, եկեղեցու և քրիստոնեական կյանքի վերաբերյալ հիմնական պատկերացումներին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև կրոնական մանկավարժության և հայ համայնքներում քրիստոնեական գիտելիքների փոխանցման պատմության տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի հոգևոր գրականության կարևոր ուղղություններից մեկը, երբ տպագիր գրքերը ծառայում էին ոչ միայն հավատքի դրույթները պահպանելուն, այլև դրանք նոր սերունդներին փոխանցելուն։ Հրատարակությունը արժեքավոր է քրիստոնեական մտքի, հայ կրոնական կրթության և հայերեն հոգևոր գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

Այս ժողովածուն նվիրված է Սուրբ գրքի վկայությունների և օրինակների ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարներին ու բարոյական սկզբունքներին։ Աստվածաշնչյան վկայությունները կարևոր դեր ունեն կրոնական ուսմունքի փոխանցման, հավատքի հիմնավորման և հոգևոր դաստիարակության մեջ, քանի որ դրանց միջոցով բացահայտվում են մարդու և Աստծո հարաբերությունը, բարու ու չարի տարբերությունը, արդարության, սիրո, ներողամտության և պատասխանատվության արժեքները։ Օրինակների ու վկայությունների համադրությունը կարող է ընթերցողին օգնել ոչ միայն ճանաչելու սուրբգրային ավանդությունը, այլև խորհելու դրա բարոյական ուղերձների շուրջ և դրանք կապելու առօրյա կյանքի հետ։ Նման ժողովածուները ծառայել են նաև կրոնական ուսուցմանն ու քարոզչությանը՝ աստվածաշնչյան նյութը դարձնելով ավելի մատչելի և կիրառելի։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում Օսմանյան կայսրության բազմալեզու քրիստոնեական միջավայրի, թուրքերեն կրոնական գրականության և հայ համայնքներում տարածված հոգևոր կրթության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է սուրբգրային գիտելիքը տարբեր լեզվական միջավայրերում փոխանցելու և քրիստոնեական արժեքները պահպանելու ձգտումը։

Աշխատությունը նվիրված է Սուրբ Պետրոս առաքելապետի աթոռի նշանակությանը քրիստոնեական եկեղեցու կառուցվածքի, հեղինակության և միության գաղափարի տեսանկյունից։ Այն ներկայացնում է Սուրբ Պետրոսի՝ որպես Հիսուս Քրիստոսի առաքյալներից մեկի և Հռոմի եկեղեցական ավանդության հիմնադիր կերպարի կարևորությունը՝ ընդգծելով նրա աթոռի կապը եկեղեցական առաջնորդության և հավատքի պահպանման հետ։ Գրքի առանցքային թեմաներից է եկեղեցու իրավական ու հոգևոր հեղինակության հիմնավորումը, ինչպես նաև այն սկզբունքների քննությունը, որոնց միջոցով ձևավորվում և պահպանվում է հավատացյալների միությունը։ Աշխատությունը վերաբերում է եկեղեցական իրավունքի աղբյուրներին, հոգևոր իշխանության բնույթին, ավանդության դերին և եկեղեցական կառավարման հիմքերին։ Այն արտահայտում է կաթոլիկ աստվածաբանական և եկեղեցական մտածողությանը բնորոշ այն տեսակետը, ըստ որի՝ Սուրբ Պետրոսի աթոռը կարևոր դեր ունի քրիստոնեական միասնության պահպանման գործում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում եկեղեցու պատմությամբ, պապականության ձևավորմամբ, քրիստոնեական դավանաբանությամբ և եկեղեցական իրավունքի զարգացմամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է 19-րդ դարի հայերեն կրոնագիտական գրականության և հայ կաթոլիկ մտավոր ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Այս երկը նվիրված է Աստծո ողորմության գաղափարին՝ այն դիտարկելով որպես քրիստոնեական հավատքի և հոգևոր կյանքի կարևորագույն հիմքերից մեկը։ Աշխատության առանցքում աստվածային գթասրտության, ներողամտության, սիրո և մարդու հանդեպ հոգատարության գաղափարներն են։ Այն անդրադառնում է մարդու և Աստծո հարաբերությանը՝ ընդգծելով, որ հավատացյալը կարող է Աստծուն դիմել ոչ միայն երախտագիտությամբ ու փառաբանությամբ, այլև դժվարությունների, մեղքի գիտակցման և հոգևոր տկարության պահերին։ Ողորմության գաղափարը ներկայացվում է նաև որպես բարոյական վարքի ուղենիշ, որը մարդուն կոչում է ներողամիտ լինել, կարեկցել ուրիշներին, խուսափել դատապարտելուց և սեփական կյանքում դրսևորել բարություն ու համբերություն։ Այսպիսի հոգևոր գրականությունը նպաստում է քրիստոնեական արժեքների ըմբռնմանը՝ ընթերցողին մղելով ինքնաքննության, ապաշխարության և ներքին վերափոխման։ Այն կարևոր տեղ ունի կրոնական-խրատական գրականության մեջ՝ որպես աստվածային ողորմության և մարդկային բարոյական պատասխանատվության փոխկապակցվածությունը ներկայացնող երկ։

Այս պատմակենսագրական և հոգևոր աշխատությունը նվիրված է Տեր Կոմիտաս քահանա Քյոմուրճյանի կյանքին, հոգևոր ծառայությանը և նահատակությանը։ Այն ներկայացնում է հոգևորականի կերպարը՝ որպես քրիստոնեական հավատքին, եկեղեցուն և իր համոզմունքներին հավատարիմ անձնավորության, որի կյանքի պատմությունը դիտարկվում է բարեպաշտության, անձնազոհության և հոգևոր հաստատակամության տեսանկյունից։ Վարքագրական գրականության ավանդույթին համապատասխան՝ աշխատությունը կարևորում է ոչ միայն անհատի կենսագրական ուղին, այլև նրա բարոյական նկարագիրը, հավատքի հանդեպ նվիրվածությունը և դժվարությունների առջև ունեցած դիրքորոշումը։ Նահատակության պատմությունը ներկայացվում է որպես քրիստոնեական հավատի վկայության և հոգևոր համոզմունքներին հավատարիմ մնալու օրինակ։ Ստեփանոս վարդապետ Աֆքարյանի շարադրանքը հնարավորություն է տալիս պահպանելու հիշողությունը Տեր Կոմիտասի անձի և նրա գործունեության մասին՝ միաժամանակ արտահայտելով հայ եկեղեցական միջավայրում ձևավորված նահատակների մեծարման ավանդույթը։ Գիրքը կարևոր է հայ հոգևոր կենսագրական գրականության, եկեղեցական պատմության և 19-րդ դարի հայ համայնքների կրոնական հիշողության ուսումնասիրության համար։

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական Սուրբ Գրքի Նոր Կտակարանը՝ թուրքերեն լեզվով՝ նպատակ ունենալով սուրբգրային բովանդակությունը հասանելի դարձնել թուրքերեն խոսող ընթերցողներին։ Նոր Կտակարանը քրիստոնեական հավատքի հիմնական գրական հիմքերից է և ներառում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, գործունեության, քարոզչության, հրաշքների, չարչարանքների, խաչելության ու հարության մասին ավետարանական պատմությունները։ Դրանում տեղ են գտել նաև առաքյալների գործունեության, առաջին քրիստոնեական համայնքների ձևավորման և նոր հավատի տարածման մասին պատմություններն ու ուսմունքները։ Սուրբգրային բովանդակության առանցքում են Աստծո և մարդու հարաբերությունը, հավատը, սերը, ներողամտությունը, գթասրտությունը, խոնարհությունը, արդարությունը և հոգևոր փրկության գաղափարները։ Թուրքերեն լեզվով այս գրության տարածումը կարևոր նշանակություն ուներ բազմալեզու միջավայրում ապրող քրիստոնյա համայնքների համար՝ նպաստելով նրանց հոգևոր կրթությանը և սուրբգրային գիտելիքների յուրացմանը։ Այն կարող էր կիրառվել անհատական ընթերցանության, ընտանեկան հոգևոր կյանքի և կրոնական ուսուցման ընթացքում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև Օսմանյան շրջանի քրիստոնեական գրականության, թուրքերեն սուրբգրային թարգմանությունների և հայ համայնքների լեզվական ու կրոնական կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։