Дустов, Дуст Каримович

Дустов, Дуст Каримович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի դերը Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XX դարի 1920–1980-ական թվականներին)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի ձևավորման, զարգացման և ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով շիա հոգևորականության քաղաքական դերակատարությանը XX դարի 1920–1980-ական թվականներին։ Հետազոտության առանցքում Ղոմ քաղաքի՝ որպես շիա իսլամի կարևորագույն կրոնական, աստվածաբանական և գաղափարական կենտրոններից մեկի վերելքն է, ինչպես նաև հոգևորականության աստիճանական ներգրավվածությունը երկրի քաղաքական գործընթացներում։ Ներկայացվում են կենտրոնի պատմական ակունքները, դրա ինստիտուցիոնալ կայացումը, կրոնական կրթության համակարգի զարգացումը և Իրանի մյուս շիա հոգևոր կենտրոնների հետ ունեցած կապերը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում 1920-ական թվականներին այաթոլլա Աբդոլքարիմ Հայերիի գործունեությամբ Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի վերակազմավորմանն ու ամրապնդմանը, որի արդյունքում քաղաքը վերածվեց շիա աստվածաբանական մտքի, հոգևոր կրթության և կրոնական հեղինակության կարևորագույն կենտրոնի։ Քննարկվում է Ղոմի հոգևորականության վերաբերմունքը Փահլավիների արքայատոհմի քաղաքականությանը, մասնավորապես՝ Ռեզա շահ Փահլավիի և Մոհամմադ Ռեզա շահի իրականացրած պետական ու հասարակական բարեփոխումներին, որոնք հաճախ հակասում էին հոգևորականության ավանդական դիրքերին և ազդեցության ոլորտներին։ Վերլուծվում են կրոնական հաստատությունների, դատական համակարգի, կրթության և հասարակական կյանքի աշխարհիկացման գործընթացների շուրջ առաջացած հակասությունները, հոգևորականության դիմադրության ձևերը և հասարակական տրամադրությունների վրա դրա ազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Իրանի նավթարդյունաբերության ազգայնացման շարժմանը, 1950-ական թվականների քաղաքական իրադարձություններին և շիա հոգևորականության՝ ազգային ու հակակառավարական պայքարում ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է 1960–1970-ական թվականներին Ղոմի հոգևորականության քաղաքական ակտիվության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ այաթոլլա Ռուհոլլահ Խոմեյնիի գաղափարական և կազմակերպչական գործունեությունը, նրա հակաշահական դիրքորոշումը, կրոնական հեղինակությունների և տարբեր հասարակական խմբերի միջև կապերի հաստատումը, ինչպես նաև հոգևորականության քաղաքական ազդեցության ընդլայնման մեթոդները։ Մանրամասն ուշադրություն է դարձվում 1978–1979 թվականների Իրանի հեղափոխությանը, որի ընթացքում Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնը դարձավ հակաշահական շարժման կարևորագույն գաղափարական և կազմակերպչական հենակետերից մեկը։ Քննարկվում են Ղոմի հոգևորականության մասնակցությունը հեղափոխական իրադարձություններին, դրա հարաբերությունները մյուս ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի հետ, իսլամական կառավարման գաղափարի տարածումը և հեղափոխությունից հետո պետական իշխանության ձևավորման ու վերահսկողության գործընթացներում շիա հոգևորականության ներգրավվածությունը։ Առանձին կարևորություն ունի «Վելայաթ-է ֆաղիհ»՝ իսլամական իրավագետի իշխանության հայեցակարգի ուսումնասիրությունը, որը դարձավ հետհեղափոխական Իրանի քաղաքական համակարգի գաղափարական հիմնասյուներից մեկը։ Ներկայացվում են նաև Ղոմի կրոնական կենտրոնի ազդեցության ամրապնդումը Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, իսլամական գաղափարախոսության տարածման ուղղությամբ իրականացվող գործունեությունը և «իսլամական հեղափոխության արտահանման» քաղաքականության գաղափարական հիմքերը։ Հետազոտության շրջանակում լուսաբանվում են նաև հոգևորականության հարաբերությունները ժամանակավոր հեղափոխական կառավարության, ձախակողմյան քաղաքական կազմակերպությունների և շիա հոգևորականության այլ ազդեցիկ ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև հետհեղափոխական հասարակական-քաղաքական հակասությունները։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկություններից է կրոնական հաստատության ուսումնասիրությունը ոչ միայն որպես աստվածաբանական կրթության և հոգևոր գործունեության կենտրոնի, այլև որպես հասարակական կարծիքի ձևավորման, քաղաքական մոբիլիզացման և պետական իշխանության վրա ազդեցություն գործադրելու նշանակալի կառույցի։ Հեղինակը պատմական գործընթացների դիտարկման միջոցով բացահայտում է շիա հոգևորականության գաղափարական դիրքորոշումների, քաղաքական ռազմավարության և հասարակական ազդեցության փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կրոնական հեղինակությունը կարող է վերածվել քաղաքական իշխանության կարևոր գործոնի։ Աշխատությունն արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմության, շիա իսլամի քաղաքական դերի, կրոնական հաստատությունների և պետության փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև 1979 թվականի իսլամական հեղափոխության նախադրյալների ու հետևանքների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, իրանագետների, արևելագետների, կրոնագետների, քաղաքագետների, ինչպես նաև Մերձավոր և Միջին Արևե

Թարմացվել է՝ 2026-11-20
Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի դերը Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XX դարի 1920–1980-ական թվականներին)

Անվճար

Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Տեսնել ավելին