Дустов, Дуст Каримович

Дустов, Дуст Каримович

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի դերը Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XX դարի 1920–1980-ական թվականներին)

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի ձևավորման, զարգացման և ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով շիա հոգևորականության քաղաքական դերակատարությանը XX դարի 1920–1980-ական թվականներին։ Հետազոտության առանցքում Ղոմ քաղաքի՝ որպես շիա իսլամի կարևորագույն կրոնական, աստվածաբանական և գաղափարական կենտրոններից մեկի վերելքն է, ինչպես նաև հոգևորականության աստիճանական ներգրավվածությունը երկրի քաղաքական գործընթացներում։ Ներկայացվում են կենտրոնի պատմական ակունքները, դրա ինստիտուցիոնալ կայացումը, կրոնական կրթության համակարգի զարգացումը և Իրանի մյուս շիա հոգևոր կենտրոնների հետ ունեցած կապերը։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում 1920-ական թվականներին այաթոլլա Աբդոլքարիմ Հայերիի գործունեությամբ Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի վերակազմավորմանն ու ամրապնդմանը, որի արդյունքում քաղաքը վերածվեց շիա աստվածաբանական մտքի, հոգևոր կրթության և կրոնական հեղինակության կարևորագույն կենտրոնի։ Քննարկվում է Ղոմի հոգևորականության վերաբերմունքը Փահլավիների արքայատոհմի քաղաքականությանը, մասնավորապես՝ Ռեզա շահ Փահլավիի և Մոհամմադ Ռեզա շահի իրականացրած պետական ու հասարակական բարեփոխումներին, որոնք հաճախ հակասում էին հոգևորականության ավանդական դիրքերին և ազդեցության ոլորտներին։ Վերլուծվում են կրոնական հաստատությունների, դատական համակարգի, կրթության և հասարակական կյանքի աշխարհիկացման գործընթացների շուրջ առաջացած հակասությունները, հոգևորականության դիմադրության ձևերը և հասարակական տրամադրությունների վրա դրա ազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Իրանի նավթարդյունաբերության ազգայնացման շարժմանը, 1950-ական թվականների քաղաքական իրադարձություններին և շիա հոգևորականության՝ ազգային ու հակակառավարական պայքարում ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է 1960–1970-ական թվականներին Ղոմի հոգևորականության քաղաքական ակտիվության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ այաթոլլա Ռուհոլլահ Խոմեյնիի գաղափարական և կազմակերպչական գործունեությունը, նրա հակաշահական դիրքորոշումը, կրոնական հեղինակությունների և տարբեր հասարակական խմբերի միջև կապերի հաստատումը, ինչպես նաև հոգևորականության քաղաքական ազդեցության ընդլայնման մեթոդները։ Մանրամասն ուշադրություն է դարձվում 1978–1979 թվականների Իրանի հեղափոխությանը, որի ընթացքում Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնը դարձավ հակաշահական շարժման կարևորագույն գաղափարական և կազմակերպչական հենակետերից մեկը։ Քննարկվում են Ղոմի հոգևորականության մասնակցությունը հեղափոխական իրադարձություններին, դրա հարաբերությունները մյուս ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի հետ, իսլամական կառավարման գաղափարի տարածումը և հեղափոխությունից հետո պետական իշխանության ձևավորման ու վերահսկողության գործընթացներում շիա հոգևորականության ներգրավվածությունը։ Առանձին կարևորություն ունի «Վելայաթ-է ֆաղիհ»՝ իսլամական իրավագետի իշխանության հայեցակարգի ուսումնասիրությունը, որը դարձավ հետհեղափոխական Իրանի քաղաքական համակարգի գաղափարական հիմնասյուներից մեկը։ Ներկայացվում են նաև Ղոմի կրոնական կենտրոնի ազդեցության ամրապնդումը Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում, իսլամական գաղափարախոսության տարածման ուղղությամբ իրականացվող գործունեությունը և «իսլամական հեղափոխության արտահանման» քաղաքականության գաղափարական հիմքերը։ Հետազոտության շրջանակում լուսաբանվում են նաև հոգևորականության հարաբերությունները ժամանակավոր հեղափոխական կառավարության, ձախակողմյան քաղաքական կազմակերպությունների և շիա հոգևորականության այլ ազդեցիկ ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև հետհեղափոխական հասարակական-քաղաքական հակասությունները։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկություններից է կրոնական հաստատության ուսումնասիրությունը ոչ միայն որպես աստվածաբանական կրթության և հոգևոր գործունեության կենտրոնի, այլև որպես հասարակական կարծիքի ձևավորման, քաղաքական մոբիլիզացման և պետական իշխանության վրա ազդեցություն գործադրելու նշանակալի կառույցի։ Հեղինակը պատմական գործընթացների դիտարկման միջոցով բացահայտում է շիա հոգևորականության գաղափարական դիրքորոշումների, քաղաքական ռազմավարության և հասարակական ազդեցության փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կրոնական հեղինակությունը կարող է վերածվել քաղաքական իշխանության կարևոր գործոնի։ Աշխատությունն արժեքավոր է Իրանի նորագույն պատմության, շիա իսլամի քաղաքական դերի, կրոնական հաստատությունների և պետության փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև 1979 թվականի իսլամական հեղափոխության նախադրյալների ու հետևանքների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, իրանագետների, արևելագետների, կրոնագետների, քաղաքագետների, ինչպես նաև Մերձավոր և Միջին Արևե

Обновлено. 2026-11-20
Ղոմի աստվածաբանական կենտրոնի դերը Իրանի հասարակական-քաղաքական կյանքում (XX դարի 1920–1980-ական թվականներին)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее