Армянский вопрос

Աշխարհագրություն

Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները վերաբերում են 15–17-րդ դարերում եվրոպացի ծովագնացների և հետազոտողների իրականացրած ճանապարհորդություններին, որոնք հանգեցրին նոր մայրցամաքների, ծովային ուղիների և մշակույթների բացահայտմանը։ Այս ժամանակաշրջանը հաճախ կոչվում է նաև Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների դարաշրջան և կապված է այնպիսի երկրների հետ, ինչպիսիք են Պորտուգալիան և Իսպանիան, որոնք առաջինն էին սկսում համակարգված ծովային հետազոտություններ՝ նպատակ ունենալով գտնել նոր առևտրային ուղիներ դեպի Ասիա և այլ տարածաշրջաններ։ Նավարկողները, ինչպիսիք են Քրիստափոր Կոլումբոսը, որը 1492 թվականին հասավ Ամերիկա՝ կարծելով, թե հայտնաբերել է Ասիայի արևմտյան ճանապարհը, Վասկո դա Գաման, ով շրջանցելով Աֆրիկան հասավ Հնդկաստան, և Ֆեռնան Մագելանը, որի արշավախումբը առաջին անգամ իրականացրեց աշխարհը շրջանցող ճանապարհորդություն, զգալիորեն ընդլայնեցին մարդկության պատկերացումները Երկրի մասին։ Այս հայտնագործությունները ոչ միայն փոխեցին աշխարհագրական գիտելիքները, այլ նաև խթանեցին միջազգային առևտուրը, գաղութացման գործընթացները, մշակութային փոխազդեցությունները և երբեմն նաև հակամարտությունները տարբեր ժողովուրդների միջև՝ ձևավորելով ժամանակակից աշխարհաքաղաքական և տնտեսական համակարգերի հիմքերը։

Ինֆորմատիկա

Ինֆորմատիկա. Համակարգչային տեխնոլոգիաներ-ը ինֆորմատիկայի և համակարգչային գիտությունների ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է համակարգչային տեխնոլոգիաների հիմունքները, կառուցվածքը և կիրառական հնարավորությունները՝ ընդգրկելով ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական բաղադրիչներ, աշխատությունում բացատրվում են համակարգչի հիմնական մասերը և դրանց աշխատանքի սկզբունքները, օպերացիոն համակարգերի դերը, տվյալների պահպանման և մշակման մեթոդները, ինչպես նաև ծրագրային ապահովման հիմնական տեսակները, միաժամանակ ներկայացվում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառությունները տարբեր ոլորտներում՝ կրթություն, բիզնես, կառավարում և գիտություն, հատուկ ուշադրություն է դարձվում տվյալների անվտանգությանը, տեղեկատվության փոխանցման մեթոդներին և ժամանակակից թվային միջավայրերում աշխատելու հմտություններին, ներառյալ ինտերնետի և ցանցային տեխնոլոգիաների հիմունքները, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել համակարգչային գրագիտություն և գործնական կարողություններ թվային տեխնոլոգիաների արդյունավետ օգտագործման համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է գեղարվեստական խոսքի թարգմանության ընթացքում լեզվաճանաչողական կաղապարների պահպանման, վերակառուցման և համարժեք փոխանցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անգլալեզու արձակի փաստական նյութի վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվի, մտածողության և գեղարվեստական աշխարհի փոխհարաբերությունն է, ինչպես նաև այն հարցը, թե ինչպես են բնագրում լեզվական միջոցներով կառուցված հասկացական պատկերները, կերպարային համակարգերը, գնահատողական նշանակությունները և մշակութային իմաստները վերարտադրվում մեկ այլ լեզվով։ Թարգմանությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բառային և քերականական միավորների փոխարինման գործընթաց, այլև որպես բնագրի ճանաչողական կառուցվածքի մեկնաբանում և նպատակային լեզվում դրա հնարավորինս համարժեք վերակազմավորում։ Այս մոտեցման շրջանակում կարևոր նշանակություն է ստանում գեղարվեստական տեքստի՝ որպես փոխկապակցված իմաստային համակարգի ուսումնասիրությունը, որտեղ յուրաքանչյուր բառ, արտահայտություն, փոխաբերություն, շարահյուսական կառուցվածք կամ ոճական հնար կարող է մասնակցել հեղինակի ստեղծած աշխարհի ընդհանուր ընկալմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լեզվաճանաչողական կաղապար հասկացությանը։ Այն կարող է ընդգրկել մարդու գիտակցության մեջ ձևավորված այն կառուցվածքները, որոնց միջոցով ընկալվում, կազմակերպվում և լեզվականորեն ներկայացվում է փորձը։ Գեղարվեստական տեքստում նման կառուցվածքները դրսևորվում են կերպարների բնութագրման, իրադարձությունների մեկնաբանման, տարածության և ժամանակի կազմակերպման, հուզական վիճակների ներկայացման, պատճառահետևանքային հարաբերությունների և հեղինակային գնահատականների միջոցով։ Թարգմանչի խնդիրն այս դեպքում սահմանափակված չէ առանձին լեզվական միավորների իմաստը փոխանցելով․ անհրաժեշտ է հասկանալ դրանց հիմքում ընկած հասկացական հարաբերությունները և ընտրել այնպիսի միջոցներ, որոնք նպատակային լեզվի ընթերցողի համար կվերականգնեն համադրելի իմաստային կառուցվածք։ Հետազոտության առանցքային հասկացություններից է համարժեքությունը։ Այն դիտարկվում է բազմամակարդակ երևույթ՝ ներառելով իմաստային, գործառական, ոճական, հաղորդակցական և ճանաչողական համապատասխանությունը։ Բառային մակարդակում ձևական նմանությունը դեռևս չի երաշխավորում ամբողջական համարժեքություն, քանի որ նույն բառը տարբեր լեզուներում կարող է ունենալ տարբեր զուգորդություններ, մշակութային ենթատեքստ և գնահատողական երանգներ։ Հետևաբար թարգմանական համարժեքությունը գնահատելիս կարևորվում է ոչ միայն բառերի համապատասխանությունը, այլև այն ազդեցությունը և հասկացական պատկերը, որը տվյալ արտահայտությունը ստեղծում է տեքստում։ Որոշ դեպքերում բառացի փոխանցումը կարող է պահպանել ձևը, բայց խաթարել իմաստային կամ ոճական կառուցվածքը, մինչդեռ ձևականորեն ավելի ազատ տարբերակը կարող է ավելի ամբողջական վերարտադրել բնագրի գործառույթը։ Առանձին ուղղություն է հայեցակարգերի և հասկացական դաշտերի ուսումնասիրությունը։ Գրական ստեղծագործության մեջ կրկնվող բառերը, պատկերները և թեմատիկ միավորները կարող են միավորվել որոշակի հասկացական համակարգերի շուրջ՝ ձևավորելով հեղինակի աշխարհընկալման առանձնահատկությունները։ Մարդու վարքագիծը, բարոյական ընտրությունը, հասարակական հարաբերությունները, անհատական ազատությունը, սերը, արվեստը, հաջողությունը, հիասթափությունը, սոցիալական դիրքը կամ մարդկային բնավորության հակասությունները կարող են արտահայտվել բազմազան լեզվական միջոցներով։ Թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել ոչ միայն առանձին դրվագի բովանդակությունը, այլև այդ կրկնվող հասկացությունների միջև ձևավորված կապերը։ Եթե բնագրում որոշակի պատկեր կամ բառային դաշտ հետևողականորեն կապված է որևէ կերպարի կամ գաղափարի հետ, դրա անհամակարգ փոխանցումը կարող է թուլացնել ստեղծագործության ներքին իմաստային միասնականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում շրջանակների և սցենարների ճանաչողական վերլուծությունը։ Ընթերցողը տեքստային տեղեկությունը մեկնաբանում է իր նախնական գիտելիքների և մշակութային փորձի հիման վրա։ Կենցաղային իրավիճակը, ճանապարհորդությունը, հանդիպումը, ընտանեկան հարաբերությունը, մասնագիտական գործունեությունը կամ հասարակական միջավայրը կարող են ակտիվացնել որոշակի ճանաչողական շրջանակներ, որոնք օգնում են հասկանալ չարտահայտված տեղեկատվությունը։ Տարբեր լեզվամշակույթների ընթերցողների գիտելիքային համակարգերը, սակայն, ամբողջությամբ նույնական չեն։ Այդ պատճառով թարգմանիչը երբեմն բախվում է այն խնդրին, որ բնագրում ակնարկով հասկանալի տեղեկատվությունը նպատակային մշակույթում կարող է չակտիվացնել նույն ճանաչողական կապերը։ Այսպիսի դեպքերում անհրաժեշտ է ընտրել այնպիսի թարգմանական ռազմավարություն, որը հնարավորինս պահպանում է բնագրի ենթատեքստը՝ առանց գեղարվեստական խոսքը ավելորդ բացատրություններով ծանրաբեռնելու։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում փոխաբերությանը՝ որպես ոչ միայն ոճական, այլև ճանաչողական երևույթի։ Փոխաբերական արտահայտությունները կարող են արտացոլել իրականության ընկալման համակարգված եղանակներ, երբ մի հասկացական ոլորտ ներկայացվում է մյուսի միջոցով։ Թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է պարզել՝ արդյոք նպատակային լեզվում գոյություն ունի համադրելի փոխաբերական մոդել, թե պահանջվում է այլ պատկերային լուծում։ Բառացի թարգմանությունը որոշ դեպքերում կարող է բնական և հասկանալի լինել, իսկ մյուսներում՝ օտար կամ նույնիսկ իմաստային առումով անհասկանալի։ Հետևաբար ուսումնասիրվում են փոխաբերության պահպանման, համապատասխան փոխաբերությամբ փոխարինման, իմաստային վերաձևակերպման և այլ հնարավոր ռազմավարությունները՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը տեքստի պատկերավորության վրա։ Կարևորվում է նաև փոխանունության, համեմատության, խորհրդանիշների և կրկնվող պատկերային միավորների փոխանցումը։ Գեղարվեստական տեքստում դրանք հաճախ կապված են կերպարների հոգեբանական բնութագրերի և հեղինակային գնահատման հետ։ Նույն պատկերային տարրի կրկնությունը տարբեր հատվածներում կարող է աստիճանաբար նոր նշանակություններ ձեռք բերել, ուստի թարգմանիչը պետք է նկատի ամբողջ ստեղծագործության մակարդակում գործող իմաստային կապերը։ Առանձին հատվածների մեկուսացված թարգմանությունը կարող է հանգեցնել այդ հարաբերությունների կորստի, եթե նույն պատկերային համակարգը տարբեր տեղերում փոխանցվում է անհամապատասխան միջոցներով։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի կերպարների խոսքային դիմանկարի ուսումնասիրությունը։ Գեղարվեստական կերպարի սոցիալական դիրքը, կրթությունը, բնավորությունը, հուզական վիճակը և վերաբերմունքը մյուսների նկատմամբ հաճախ բացահայտվում են նրա խոսքի միջոցով։ Բառապաշարի ընտրությունը, նախադասությունների կառուցվածքը, խոսակցական տարրերը, կրկնությունները, կիսատ արտահայտությունները և այլ առանձնահատկություններ միասին ձևավորում են անհատական խոսքային կերպարը։ Թարգմանության ժամանակ դրանց չեզոքացումը կարող է հանգեցնել կերպարների լեզվական տարբերությունների նվազմանը։ Հետևաբար համարժեքությունը ենթադրում է ոչ միայն ասվածի բովանդակության, այլև խոսողի անհատական լեզվական առանձնահատկությունների հնարավորինս հետևողական վերարտադրում։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում երկխոսությունների թարգմանությունը։ Երկխոսության իմաստը հաճախ չի սահմանափակվում արտահայտությունների բառային նշանակությամբ։ Հեգնանքը, ակնարկը, լռությունը, անուղղակի գնահատականը, խոսակցի նկատմամբ վերաբերմունքը և հաղորդակցական նպատակները կարող են ձևավորվել համատեքստի միջոցով։ Նպատակային լեզվում քերականական կամ բառապաշարային համապատասխանության առկայությունը դեռևս բավարար չէ, եթե փոխվում է արտահայտության գործաբանական ուժը։ Այդ պատճառով երկխոսությունները կարող են ուսումնասիրվել խոսքային ակտերի, հաղորդակցական ռազմավարությունների և կերպարների փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Կարևոր ուղղություն է հեգնանքի և ենթատեքստի փոխանցումը։ Գեղարվեստական արձակում հեղինակային վերաբերմունքը հաճախ արտահայտվում է ոչ թե ուղղակի գնահատականներով, այլ բառերի ընտրությամբ, հակադրություններով և ասվածի ու ենթադրվողի տարբերությամբ։ Հեգնանքի բառացի վերարտադրումը կարող է նպատակային լեզվում կորցնել իր ազդեցությունը, եթե համապատասխան մշակութային կամ լեզվական պայմանները տարբեր են։ Թարգմանչից պահանջվում է ճանաչել արտահայտության իրական հաղորդակցական նպատակը և պահպանել այնպիսի լեզվական ազդակներ, որոնք ընթերցողին հնարավորություն կտան ընկալել երկիմաստությունը կամ հեղինակային հեռավորությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մշակութային նշույթավորված միավորներին։ Անձնանունները, տեղանունները, կենցաղային իրողությունները, հասարակական հաստատությունների անվանումները, չափման համակարգերը, դիմելաձևերը և պատմամշակութային ակնարկները կարող են բնագրի ընթերցողի համար պարունակել լրացուցիչ տեղեկատվություն։ Նպատակային լեզվի ընթերցողի համար այդ կապերը միշտ չէ, որ նույնքան հասանելի են։ Ուսումնասիրվում են մշակութային միավորների պահպանման, հարմարեցման, նկարագրական փոխանցման և համատեքստային պարզաբանման հնարավորությունները՝ գնահատելով յուրաքանչյուր ընտրության ազդեցությունը ստեղծագործության մշակութային ինքնության վրա։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է նաև ժամանակի և տարածության լեզվական հայեցակարգումը։ Գրական տեքստի աշխարհը կառուցվում է ոչ միայն գործողությունների հաջորդականությամբ, այլև տարածական հարաբերությունների, դիտակետի և ժամանակային հեռանկարի միջոցով։ Հեղինակը կարող է արագացնել կամ դանդաղեցնել պատմողական ժամանակը, տեղափոխվել հիշողությունների ոլորտ, փոխել դիտարկման դիրքը կամ որոշակի տարածք ներկայացնել կերպարի սուբյեկտիվ ընկալմամբ։ Թարգմանության ժամանակ ժամանակաձևերի, ցուցիչների, տարածական բառապաշարի և շարահյուսական կառուցվածքների ընտրությունը կարող է ազդել այդ հարաբերությունների ընկալման վրա։ Հետևաբար անհրաժեշտ է պահպանել պատմողական հեռանկարի և ժամանակատարածական կազմակերպման ընդհանուր տրամաբանությունը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում պատմողի ձայնի և հեղինակային ոճի խնդիրը։ Գրական ստեղծագործության յուրահատկությունը պայմանավորված է ոչ միայն պատմվող իրադարձություններով, այլև դրանց ներկայացման եղանակով։ Նախադասությունների երկարությունը, ռիթմը, բառապաշարի ընտրությունը, կրկնությունները, հակադրությունները, նկարագրությունների և երկխոսությունների հարաբերակցությունը ձևավորում են անհատական ոճ։ Եթե թարգմանությունը փոխանցում է միայն փաստական բովանդակությունը և համակարգված կերպով փոխում այս առանձնահատկությունները, կարող է պահպանվել պատմությունը, բայց փոխվել դրա գեղարվեստական ինքնությունը։ Այդ պատճառով ճանաչողական համարժեքությունը սերտորեն կապվում է ոճական համարժեքության հետ։ Կարևորվում է շարահյուսական կառուցվածքների դերը։ Շարահյուսությունը կարող է արտահայտել ուշադրության կենտրոնացում, տեղեկատվական առաջնահերթություն, գործողությունների արագություն կամ հոգեբանական լարվածություն։ Կարճ նախադասությունների հաջորդականությունը և երկար բազմաբաղադրիչ կառուցվածքը տարբեր ազդեցություն են ունենում ընթերցողի վրա։ Թարգմանիչը ստիպված է հաշվի առնել նպատակային լեզվի շարահյուսական բնականությունը, սակայն միաժամանակ պետք է խուսափի այնպիսի համակարգված վերաձևումներից, որոնք ամբողջությամբ փոխում են բնագրի ռիթմն ու տեղեկատվական կառուցվածքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բառային ընտրության ճանաչողական հիմքերին։ Հոմանիշները հաճախ նույն առարկայական նշանակության կողքին կրում են տարբեր գնահատողական, հուզական կամ ոճական երանգներ։ Գեղարվեստական թարգմանության մեջ համապատասխան բառի ընտրությունը պահանջում է հաշվի առնել տվյալ հատվածի, կերպարի և ամբողջ ստեղծագործության համատեքստը։ Բառային համարժեքությունը, հետևաբար, որոշվում է ոչ միայն բառարանային նշանակությամբ, այլև զուգորդելիությամբ, գործածության հաճախականությամբ, ոճական մակարդակով և տեքստում տվյալ միավորի կատարած գործառույթով։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև դարձվածային միավորների փոխանցումը։ Դարձվածքները հատկապես սերտորեն կապված են լեզվամշակութային փորձի հետ և հաճախ բառացիորեն չեն կարող տեղափոխվել մեկ լեզվից մյուսը։ Համարժեք դարձվածքի ընտրությունը կարող է պահպանել հաղորդակցական և պատկերային ազդեցությունը, սակայն անհրաժեշտ է գնահատել դրա ոճական համապատասխանությունը։ Եթե ուղղակի համարժեք չկա, հնարավոր է կիրառել նկարագրական կամ համատեքստային լուծումներ՝ փորձելով նվազագույնի հասցնել պատկերային և գնահատողական տեղեկատվության կորուստը։ Կարևոր ուղղություն է թարգմանական փոխակերպումների համակարգումը։ Լեզուների կառուցվածքային և մշակութային տարբերությունները հաճախ անհրաժեշտ են դարձնում տեղափոխումը, փոխարինումը, ընդլայնումը, սեղմումը, կոնկրետացումը, ընդհանրացումը կամ իմաստային վերակազմավորումը։ Այս գործողությունները դիտարկվում են ոչ թե որպես բնագրից կամայական հեռացում, այլ որպես համարժեքության հասնելու հնարավոր միջոցներ։ Յուրաքանչյուր փոխակերպման հիմնավորվածությունը գնահատվում է այն տեսանկյունից, թե այն որքանով է պահպանում սկզբնական հատվածի ճանաչողական, հաղորդակցական և գեղարվեստական գործառույթը։ Առանձին նշանակություն ունի կորուստների և փոխհատուցման խնդիրը։ Լեզվական համակարգերի տարբերությունների պատճառով բնագրի բոլոր առանձնահատկությունների միաժամանակյա և ամբողջական վերարտադրումը միշտ չէ, որ հնարավոր է։ Որոշակի բառախաղ, հնչյունական ազդեցություն կամ բազմիմաստություն կարող է ուղղակի համարժեք չունենալ։ Այդպիսի դեպքերում թարգմանիչը կարող է փորձել տվյալ ազդեցությունը փոխհատուցել տեքստի մեկ այլ հատվածում կամ այլ լեզվական մակարդակում։ Փոխհատուցման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համարժեքությունը դիտարկել ամբողջական տեքստի մակարդակում, այլ ոչ միայն նախադասություն առ նախադասություն համապատասխանության տեսանկյունից։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում բնագրի և թարգմանական տարբերակների համադրական վերլուծությունը։ Ընտրված հատվածները կարող են դասակարգվել ըստ լեզվաճանաչողական երևույթների՝ փոխաբերություններ, հասկացական կաղապարներ, մշակութային միավորներ, գնահատողական բառապաշար, երկխոսություններ, դարձվածքներ և պատմողական կառուցվածքներ։ Յուրաքանչյուր դեպքում ուսումնասիրվում է սկզբնական միավորի գործառույթը, թարգմանչի ընտրած միջոցը և այդ ընտրության հետևանքով առաջացած իմաստային կամ ոճական փոփոխությունը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն արձանագրել տարբերությունները, այլև բացահայտել դրանց պատճառները և գնահատել կիրառված ռազմավարությունների արդյունավետությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թարգմանչի մեկնաբանական գործունեությանը։ Թարգմանիչը հանդես է գալիս որպես բնագրի առաջին խորքային ընթերցողներից մեկը, քանի որ յուրաքանչյուր լեզվական ընտրություն պահանջում է որոշել, թե տվյալ հատվածում որ իմաստն է առաջնային։ Բազմիմաստ կամ ենթատեքստային հատվածներում հնարավոր են տարբեր մեկնաբանություններ, և դրանցից յուրաքանչյուրն առաջացնում է տարբեր թարգմանական լուծումներ։ Այս տեսանկյունից թարգմանությունը ճանաչողական ընտրությունների հաջորդականություն է, որտեղ թարգմանչի լեզվական գիտելիքը, մշակութային իրազեկությունը և տեքստի ամբողջական ընկալումը անմիջականորեն ազդում են արդյունքի վրա։ Կարևորվում է նաև ընթերցողի գործոնը։ Թարգմանված ստեղծագործությունը գործում է նոր լեզվամշակութային միջավայրում, և դրա ընկալումը կախված է նպատակային ընթերցողի գիտելիքներից ու սպասումներից։ Թարգմանության չափազանց օտարացնող բնույթը կարող է դժվարացնել ընկալումը, իսկ չափազանց մեծ հարմարեցումը կարող է վերացնել սկզբնաղբյուր մշակույթի առանձնահատկությունները։ Հետևաբար թարգմանական ռազմավարությունը հաճախ ձևավորվում է այս երկու միտումների միջև հավասարակշռության որոնման միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարող է գնահատվել, թե տարբեր լուծումներ ինչպես են փոխում տեքստի ճանաչողական մատչելիությունը և մշակութային ինքնությունը։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել ճանաչողական լեզվաբանության, թարգմանագիտության, տեքստի լեզվաբանության, ոճագիտության, իմաստաբանության, գործաբանության և համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Հատուկ նշանակություն ունի բնագրային և թարգմանական հատվածների մանրամասն լեզվական համադրումը, որը հնարավորություն է տալիս տեսական հասկացությունները կապել կոնկրետ օրինակների հետ։ Որակական վերլուծությունը կարող է լրացվել որոշ երևույթների քանակական հաշվառմամբ՝ պարզելու կրկնվող թարգմանական ռազմավարությունները և դրանց գործածության օրինաչափությունները։ Գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գեղարվեստական թարգմանության և ճանաչողական լեզվաբանության սկզբունքների համադրմամբ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս թարգմանական համարժեքությունը դիտարկել ավելի լայն տեսանկյունից՝ ուսումնասիրելով ոչ միայն լեզվական ձևերի համապատասխանությունը, այլև այն մտավոր մոդելների և իմաստային հարաբերությունների վերարտադրումը, որոնց միջոցով կառուցվում է գրական աշխարհը։ Գործնական առումով ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել գեղարվեստական թարգմանության վերլուծության, թարգմանիչների պատրաստման, թարգմանության որակի գնահատման և համապատասխան ուսումնական դասընթացների մշակման ժամանակ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է գեղարվեստական տեքստի թարգմանության բազմամակարդակ ուսումնասիրություն՝ միավորելով լեզվական ձևի, հասկացական կառուցվածքի, մշակութային գիտելիքի, հեղինակային ոճի և ընթերցողական ընկալման խնդիրները։ Այն ցույց է տալիս, որ հաջող թարգմանությունը ենթադրում է ոչ միայն բնագրի հաղորդած տեղեկատվության փոխանցում, այլև նրա ճանաչողական և գեղարվեստական կազմակերպման վերակառուցում մեկ այլ լեզվամշակութային համակարգում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել թարգմանագիտության, ճանաչողական լեզվաբանության, անգլերենի և հայերենի զուգադրական ուսումնասիրության, գրականագիտության և գեղարվեստական տեքստի լեզվաբանության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, թարգմանիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Պատմություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հարավային Ռուսաստանի տարածքում հայերի պատմությանը վերաբերող պատմական նյութերի և փաստական տեղեկությունների ժողովածու։ Աշխատության մեջ լուսաբանվում են տարածաշրջանում հայկական համայնքների ձևավորման և զարգացման գործընթացները, բնակության վայրերը, հասարակական ու տնտեսական գործունեությունը, ինչպես նաև տեղի բնակչության և իշխանությունների հետ նրանց հարաբերությունները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայերի տեղաշարժերի, բնակեցման և համայնքային կյանքի պատմական առանձնահատկությունները՝ տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հայ համայնքների ինքնակազմակերպման, եկեղեցական և կրթամշակութային հաստատությունների գործունեության, առևտրի ու արհեստների զարգացման վերաբերյալ տեղեկությունները։ Հրատարակության մեջ ներկայացվող փաստաթղթերն ու պատմական տվյալները կարող են արժեքավոր լինել նաև հայկական գաղթօջախների, ժողովրդագրական գործընթացների և հայերի սոցիալ-տնտեսական ու մշակութային դերակատարության ուսումնասիրության համար։ Նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հարավային Ռուսաստանի հայ համայնքների ձևավորման պատճառների, նրանց կենսակերպի և տարածաշրջանի հասարակական կյանքում ունեցած դերի մասին։ Աշխատությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի հայ սփյուռքի և առանձին հայկական համայնքների պատմության հետազոտության համար և կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, ազգագրագետների, տարածաշրջանային պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտներում գիտական աշխատանք կատարող ուսանողների և հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է զլատկաների ընտանիքին պատկանող բզեզների կարիոտիպերի և վերարտադրողական համակարգի ներքին կառուցվածքի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց բազմազանությունը և հնարավոր էվոլյուցիոն ուղղությունները։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տարբեր տեսակների քրոմոսոմային հավաքակազմի և վերարտադրողական համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունների համեմատական վերլուծությունը։ Կարիոտիպերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու քրոմոսոմների թիվը, ձևը, չափերը և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև բացահայտելու տարբեր տաքսոնոմիական խմբերի միջև առկա տարբերություններն ու ընդհանրությունները։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են արական և իգական վերարտադրողական համակարգի ներքին օրգանների կառուցվածքը, դրանց փոխկապակցվածությունը և տեսակային առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ցիտոգենետիկական և մորֆոլոգիական տվյալների համադրումը՝ պարզելու համար, թե ինչպես կարող են քրոմոսոմային փոփոխությունները և վերարտադրողական համակարգի կառուցվածքային տարբերությունները կապված լինել տեսակների ծագման, բազմազանության և էվոլյուցիոն տարանջատման գործընթացների հետ։ Աշխատանքը կարող է ներառել տարբեր ցեղերի և տեսակների համեմատական ուսումնասիրություն, որի միջոցով բացահայտվում են պահպանված և փոփոխված հատկանիշները, հնարավոր նախնական և ածանցյալ կառուցվածքային ձևերը, ինչպես նաև էվոլյուցիոն փոփոխությունների հավանական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ստացված տվյալների կիրառումը համակարգաբանության և ֆիլոգենետիկ հարաբերությունների պարզաբանման համար, քանի որ կարիոտիպային և վերարտադրողական հատկանիշները կարող են կարևոր լրացուցիչ ցուցանիշներ հանդիսանալ տեսակների տարբերակման և նրանց ազգակցական կապերի գնահատման ժամանակ։ Ուսումնասիրությունը համադրում է ցիտոգենետիկայի, մորֆոլոգիայի, համակարգաբանության և էվոլյուցիոն կենսաբանության մեթոդները՝ նպաստելով զլատկաների ընտանիքի կենսաբանական բազմազանության և էվոլյուցիոն պատմության ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել ինչպես բուպրեստիդների համակարգաբանության և էվոլյուցիայի, այնպես էլ միջատների քրոմոսոմային բազմազանության և վերարտադրողական կենսաբանության հետագա ուսումնասիրությունների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է մաշակայուն բետոնե ծածկույթների ստացման տեխնոլոգիական և նյութագիտական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնված մոդիֆիկացված ցեմենտային կոմպոզիցիաների կիրառության վրա։ Գրքում մանրամասն ներկայացվում են բետոնի կառուցվածքի ձևավորման գործընթացները, կապակցող նյութերի մոդիֆիկացիայի մեթոդները և հավելանյութերի ազդեցությունը վերջնական նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է մաշակայունության բարձրացման ուղիները՝ ներառյալ հանքային և քիմիական հավելումների կիրառումը, ջր-ցեմենտ հարաբերակցության օպտիմալացումը, ինչպես նաև կարծրացման ռեժիմների կարգավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոկառուցվածքային փոփոխություններին, ծակոտկենության նվազեցմանը, ամրության և դիմացկունության բարձրացման մեխանիզմներին՝ տարբեր շահագործման պայմաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև արդյունաբերական և ինժեներական կիրառությունների օրինակներ՝ ճանապարհաշինություն, արդյունաբերական հատակներ և ենթակառուցվածքային օբյեկտներ, որտեղ մաշակայուն բետոնները ունեն առանձնահատուկ նշանակություն։ Քննարկվում են նաև արտադրության տեխնոլոգիական լուծումները, տնտեսական արդյունավետությունը և նյութերի երկարաժամկետ շահագործման առավելությունները։ Գիրքը նախատեսված է շինարարական ինժեներների, նյութագիտության մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր զբաղվում են նոր սերնդի բետոնային կոմպոզիցիաների մշակմամբ և կիրառական տեխնոլոգիաներով։