Семидесятипятилетие Лазаревского института восточных языков

Մանկավարժություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է ռուսաց լեզվի դասավանդման գործընթացում սոցիալ-մշակութային կոմպետենցիայի ձևավորման մեթոդական մոտեցումներին ոչ լեզվական ուղղվածության բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, որտեղ լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես հաղորդակցման միջոց, այլև որպես մշակութային և մասնագիտական ինտեգրման գործիք։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն գաղափարի վրա, որ օտար լեզվի ուսուցումը պետք է ներառի նաև ուսումնասիրվող լեզվի կրողների մշակույթի, արժեքային համակարգերի, հաղորդակցական վարքագծի և սոցիալական նորմերի յուրացում, ինչը նպաստում է միջմշակութային փոխըմբռնման զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման այն մեթոդներին, որոնք խթանում են ուսանողների ակտիվ մասնակցությունը՝ ներառյալ իրավիճակային հաղորդակցական վարժություններ, դերային խաղեր, քննարկումներ և նախագծային աշխատանքներ, որոնք կապում են լեզվական նյութը իրական կյանքի մշակութային կոնտեքստների հետ։ Ներկայացվում է նաև տեքստային և մեդիա նյութերի կիրառման կարևորությունը, որոնք օգնում են ուսանողներին ծանոթանալ ռուսալեզու միջավայրի սոցիալական և մշակութային առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ սոցիալ-մշակութային կոմպետենցիայի զարգացումը ոչ միայն բարձրացնում է լեզվի տիրապետման մակարդակը, այլև նպաստում է ուսանողների ընդհանուր հաղորդակցական պատրաստվածությանը միջազգային միջավայրում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է համալիր մանկավարժական մոտեցում, որը միավորում է լեզվական և մշակութային ուսուցումը՝ ապահովելով ավելի ամբողջական կրթական արդյունք ոչ լեզվական բուհերում։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1918-1920 թվականներին գոյություն ունեցած Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջին հանրապետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և հակասությունների պատմությանը։ Հեղինակը մանրամասն ուսումնասիրում է երկու նորանկախ պետությունների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները, պետական շահերի բախումները, տարածքային վեճերը և դրանց ազդեցությունը պաշտոնական հարաբերությունների վրա։ Գրքում վերլուծվում են Արցախի, Զանգեզուրի, Նախիջևանի և սահմանային այլ շրջանների շուրջ առաջացած տարաձայնությունները, ինչպես նաև այդ խնդիրների շուրջ տարվող բանակցությունները և միջազգային միջնորդության փորձերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական ներկայացուցչությունների գործունեությանը, պաշտոնական գրագրությանը, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացին և տարածաշրջանում գործող արտաքին ուժերի՝ հատկապես Մեծ Բրիտանիայի, Օսմանյան Թուրքիայի, խորհրդային Ռուսաստանի և այլ դերակատարների ազդեցությանը։ Հեղինակը հիմնվում է արխիվային փաստաթղթերի, պաշտոնական աղբյուրների և ժամանակաշրջանի վկայությունների վրա՝ ներկայացնելով ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պատմության և Հարավային Կովկասի բարդ քաղաքական իրադրության ուսումնասիրման համար՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ այն գործընթացները, որոնք ձևավորեցին տարածաշրջանի հետագա զարգացումները և երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցան երկու ժողովուրդների հարաբերությունների վրա։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի նշանավոր հայ աշուղ և բանաստեղծ Սայաթ-Նովայի ստեղծագործական ժառանգությանը, նրա գրական ու երաժշտական արվեստի առանձնահատկություններին և Հարավային Կովկասի մշակութային միջավայրում ունեցած նշանակությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բանաստեղծի քնարերգության թեմատիկ, լեզվական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության վրա։ Նրա ստեղծագործություններում առանցքային տեղ են զբաղեցնում սերը, մարդկային զգացմունքները, գեղեցկության ընկալումը, հոգևոր ապրումները, բարոյական արժեքները և անհատի ներաշխարհը։ Քննության են առնվում բանաստեղծական պատկերների կառուցման եղանակները, փոխաբերությունների ու խորհրդանշական արտահայտությունների կիրառումը, ստեղծագործությունների երաժշտականությունը և աշուղական բանաստեղծությանը բնորոշ արտահայտչամիջոցները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բազմալեզու ստեղծագործական ժառանգությանը, քանի որ բանաստեղծը ստեղծագործել է հայերեն, վրացերեն և ադրբեջաներեն՝ արտացոլելով իր ժամանակաշրջանի բազմամշակութային միջավայրն ու տարբեր ժողովուրդների գրական և երաժշտական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Դիտարկվում է նաև Թիֆլիսի մշակութային կյանքի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի և արվեստի ձևավորման վրա։ Կարևորվում է բանաստեղծական խոսքի և երաժշտության միասնությունը, քանի որ աշուղական ավանդույթում ստեղծագործությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գրական տեքստ, այլև որպես երաժշտական կատարման մաս։ Ուսումնասիրվում են հեղինակի լեզվի ժողովրդական հիմքերը, պատկերավոր արտահայտությունները, հուզական ինտենսիվությունը և անհատական ոճը, որոնց շնորհիվ նրա ստեղծագործությունները առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հայ քնարերգության պատմության մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նրա կենսագրության հիմնական հանգամանքներին, արքունական միջավայրի հետ ունեցած կապերին, ստեղծագործական կյանքի տարբեր փուլերին և դրանց վերաբերյալ պահպանված պատմական ու գրական տեղեկություններին։ Հատուկ նշանակություն ունի հետագա սերունդների կողմից նրա ժառանգության ընկալման և գնահատման ուսումնասիրությունը։ Նրա կերպարը և ստեղծագործությունները շարունակել են ազդեցություն ունենալ հայ գրականության, երաժշտության, թատրոնի, կերպարվեստի և մշակութային հիշողության վրա՝ դառնալով բազմաթիվ գիտական ու գեղարվեստական մեկնաբանությունների առարկա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բանաստեղծի ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն հայ գրականության պատմության, այլև աշուղական արվեստի, երաժշտագիտության, լեզվաբանության և հայ-վրացական ու տարածաշրջանային մշակութային կապերի համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, աշուղական պոեզիայի, երաժշտության պատմության և Հարավային Կովկասի մշակութային փոխառնչությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Իրավաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է անզգուշությամբ մահ պատճառելու քրեաիրավական և կրիմինոլոգիական հիմնախնդիրներին՝ իրավահամեմատական վերլուծության շրջանակում՝ այն դիտարկելով որպես հասարակական վտանգավորության բարձր աստիճան ունեցող հանցակազմ, որի հիմքում ընկած է մեղավորի անփութությունը կամ ինքնավստահ անզգուշությունը։ Նյութում վերլուծվում են այս հանցագործության քրեաիրավական բնութագրիչները՝ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, պատճառահետևանքային կապի հաստատման առանձնահատկությունները և մեղավորության ձևերը տարբեր իրավական համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխատեսելիության և պարտադիր զգուշավորության չափանիշներին, որոնք կարևոր դեր ունեն արարքի իրավական որակման գործընթացում։ Քննարկվում են նաև կրիմինոլոգիական գործոնները՝ սոցիալական միջավայր, մասնագիտական անփութություն, տեխնիկական անվտանգության կանոնների խախտում և մարդկային գործոնի ազդեցություն, որոնք նպաստում են նման դեպքերի առաջացմանը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ իրավահամեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների միջև առկա տարբերությունները և ընդհանրությունները՝ նպաստելով կանխարգելիչ քաղաքականությունների կատարելագործմանը և իրավակիրառ պրակտիկայի արդյունավետության բարձրացմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է սեյսմիկ ազդեցության պայմաններում երկաթբետոնե կարկասային շենքերի տարրերի լարվածադեֆորմացիոն վիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց նախագծման կատարելագործման խնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկրաշարժային ազդեցության ժամանակ շենքի կրող համակարգում առաջացող ուժերի, լարումների և դեֆորմացիաների բաշխման օրինաչափությունները, գնահատել առանձին տարրերի աշխատանքի առանձնահատկությունները և դրանց հիման վրա առաջարկել ավելի արդյունավետ նախագծային լուծումներ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են երկաթբետոնե կարկասի հիմնական տարրերը՝ սյուները, հեծանները, հանգույցները և այլ կրող բաղադրիչներ, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը դինամիկ և ցիկլիկ բեռնավորման պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում սեյսմիկ ազդեցության բնույթին, քանի որ երկրաշարժի ժամանակ կառույցի վրա ազդող իներցիոն ուժերը կարող են առաջացնել զգալի հորիզոնական տեղաշարժեր, ճկումներ, կտրող և ոլորող ազդեցություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է տարրերի ամրության, կոշտության, պլաստիկ դեֆորմացման և էներգիա կլանելու ունակության գնահատումը՝ հասկանալու համար, թե ինչպես է շենքը արձագանքում տարբեր ինտենսիվության երկրաշարժերին։ Հետազոտության մեջ կարող են կիրառվել կառուցվածքային մեխանիկայի հաշվարկային մեթոդներ, մաթեմատիկական մոդելավորում, թվային սիմուլյացիա և փորձարարական տվյալների վերլուծություն՝ շենքերի իրական սեյսմիկ վարքը հնարավորինս ճշգրիտ գնահատելու նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծման սկզբունքների կատարելագործմանը՝ կրող համակարգի օպտիմալացման, տարրերի ճիշտ համամասնությունների ընտրության, ամրանավորման արդյունավետ կազմակերպման, հանգույցների հուսալիության և սեյսմիկ անվտանգության բարձրացման միջոցով։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել այնպիսի երկաթբետոնե կարկասային շենքերի նախագծմանը, որոնք երկրաշարժի ժամանակ ունենան բավարար ամրություն և դեֆորմացիոն ունակություն ու նվազագույնի հասցնեն փլուզման կամ ծանր վնասման վտանգը։ Թեման հատկապես կարևոր է սեյսմիկ ակտիվ տարածաշրջանների համար, որտեղ շենքերի նախագծման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն ստատիկ և սովորական շահագործման բեռները, այլև ուժեղ դինամիկ ազդեցությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներներին, նախագծողներին, կոնստրուկտորներին, սեյսմակայուն շինարարության մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ինքնակենսագրական և հուշագրական բնույթի պատմություն է, որտեղ հեղինակը մանկության հիշողությունների միջոցով ներկայացնում է հայկական միջավայրը, ընտանեկան կյանքը, հասարակական հարաբերությունները, սովորույթներն ու առօրյա կենցաղը։ Անձնական հիշողությունները միահյուսվում են ժամանակաշրջանի պատմական և մշակութային իրականության նկարագրությանը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել հայ բնակչության կյանքի տարբեր կողմերի մասին։ Հեղինակի մանկական տպավորությունների միջոցով ներկայացվում են ընտանիքի անդամների փոխհարաբերությունները, կրթությունը, համայնքային կյանքը, տոները, ավանդույթները, աշխատանքի ձևերը և մարդկանց առօրյա զբաղմունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայկական մշակութային ինքնությանը, լեզվին, ընտանեկան արժեքներին և սերունդների միջև փոխանցվող սովորույթներին։ Անձնական պատմությունները հնարավորություն են տալիս պատմական միջավայրը դիտարկել ոչ միայն քաղաքական կամ հասարակական խոշոր իրադարձությունների, այլև սովորական մարդկանց առօրյա կյանքի տեսանկյունից։ Նկարագրվող բնակավայրերը, բնությունը, մարդկանց վարքագիծը և համայնքային հարաբերությունները ձևավորում են ժամանակաշրջանի հայկական կյանքի կենդանի սոցիալ-մշակութային պատկերը։ Հուշագրական բնույթը ստեղծագործությանը տալիս է նաև պատմական աղբյուրի նշանակություն, քանի որ անհատական հիշողությունների միջոցով պահպանվում են տեղեկություններ այնպիսի կենցաղային և հասարակական երևույթների մասին, որոնք պաշտոնական պատմական փաստաթղթերում հաճախ մանրամասն չեն ներկայացվում։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ մանկության մասին հետադարձ պատմությունները ձևավորվում են հեղինակի անձնական ընկալումների և հետագա հիշողության ազդեցությամբ, ուստի դրանք արժեքավոր են հատկապես անհատական փորձառության և ժամանակաշրջանի հասարակական պատկերացումների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայկական սփյուռքի, ինքնության և հայրենիքի մասին հիշողության ձևավորման ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ մանկության միջավայրի նկարագրությունը կարող է դառնալ անցյալի հետ մշակութային կապի պահպանման միջոց։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, ազգագրությամբ, հուշագրական գրականությամբ, մշակութային պատմությամբ և հայկական հասարակության առօրյա կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։