Чин священныя и божественныя литургии Армянския церкви

Գրականություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հայկական գրականության զարգացման համառոտ, սակայն համակարգված պատմական ակնարկը՝ սկսած նրա սկզբնավորումից մինչև XIII դարի ավարտը։ Հեղինակը վերլուծում է գրական ավանդույթի ձևավորման հիմնական փուլերը, գրավոր մշակույթի ծագումն ու զարգացումը, ինչպես նաև հոգևոր և աշխարհիկ գրականության փոխազդեցությունը միջնադարյան հայկական հասարակության մեջ։ Աշխատությունում առանձնակի ուշադրություն է դարձվում գրերի ստեղծման պատմական նշանակությանը, թարգմանական շարժման դերին, պատմագրության, աստվածաբանական գրականության, փիլիսոփայական մտքի և գեղարվեստական արձակի ու պոեզիայի զարգացման ընթացքին։ Քննարկվում են տարբեր ժամանակաշրջանների նշանավոր հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությունը, նրանց ազդեցությունը ազգային մշակույթի ձևավորման վրա և գրականության կապը քաղաքական, կրոնական ու կրթական գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել հայկական միջնադարյան գրական մտքի զարգացման հիմնական միտումների, ժանրային բազմազանության և մշակութային արժեքների մասին՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը ազգային ինքնության պահպանման և հոգևոր կյանքի հարստացման գործում։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարդու և կենդանի օրգանիզմների ֆունկցիոնալ համակարգերում առաջացող այն փոփոխությունների ուսումնասիրմանը, որոնք ձևավորվում են քրոնիկ սակավաշարժության և սպիտակուցային բարձր բեռնվածության համակցված ազդեցության պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես է երկարատև ֆիզիկական պասիվությունը փոխում նյութափոխանակության գործընթացները, հյուսվածքների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունները, երբ դրանք զուգորդվում են սպիտակուցների ավելացված ընդունմամբ։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բջջային և մոլեկուլային մակարդակներում տեղի ունեցող փոփոխություններին, էներգետիկ փոխանակության առանձնահատկություններին, մկանային համակարգի, ներքին օրգանների և կարգավորող մեխանիզմների արձագանքներին։ Աշխատությունը ներկայացնում է տարբեր կենսաբանական ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն, բացահայտում է այն հիմնական դետերմինանտները, որոնք որոշում են զարգացող հարմարվողական կամ ախտաբանական տեղաշարժերի բնույթը, և քննարկում է դրանց նշանակությունը առողջության պահպանման ու հիվանդությունների կանխարգելման տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, կենսաքիմիկոսներին, բժշկական հետազոտողներին, սպորտային բժշկության մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր ուսումնասիրում են ֆիզիկական ակտիվության, սնուցման և օրգանիզմի կենսագործունեության փոխկապակցված ազդեցությունները։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ֆոսֆոլիպիդային երկշերտերի դինամիկ կառուցվածքի և դրանց մի շարք ֆիզիկական հատկությունների մոդելավորմանը՝ մոլեկուլային դինամիկայի մեթոդի կիրառմամբ։ Աշխատության թեմատիկ ուղղվածությունը համապատասխանում է կենսաֆիզիկային և արհեստական թաղանթների մոդելավորմանը, իսկ մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն պաշտպանվել է որպես ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիր Երևանի պետական համալսարանում 2005 թվականին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքի և շարժունակության մոլեկուլային մակարդակի ուսումնասիրությունը։ Ֆոսֆոլիպիդային երկշերտը դիտարկվում է որպես կենսաբանական թաղանթի պարզեցված մոդել, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել լիպիդային մոլեկուլների տարածական դասավորությունը, փոխադարձ շարժումները, փոխազդեցությունները և արտաքին ազդեցություններին արձագանքը։ Մոլեկուլային դինամիկայի մեթոդը հնարավորություն է տալիս համակարգչային մոդելի շրջանակում հետևել բազմաթիվ փոխազդող մասնիկների շարժմանը ժամանակի ընթացքում և այդ տվյալներից ստանալ թաղանթի կառուցվածքային ու դինամիկ բնութագրերը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել լիպիդային մոլեկուլների շարժունակությունը, երկշերտի խտության և կարգավորվածության փոփոխությունները, միջմոլեկուլային փոխազդեցությունները, թաղանթի հաստությունը, կառուցվածքային տատանումները և տարբեր հատվածների շարժման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դինամիկ կառուցվածքի ուսումնասիրությունը, քանի որ կենսաբանական թաղանթը ստատիկ կառույց չէ․ դրա բաղադրիչները մշտապես շարժվում են, փոխում իրենց դիրքն ու կողմնորոշումը և փոխազդում միմյանց ու շրջակա միջավայրի հետ։ Մոդելավորման միջոցով հնարավոր է գնահատել նաև այնպիսի հատկություններ, ինչպիսիք են թաղանթի հեղուկությունը, ճկունությունը, տարածական կազմակերպվածությունը և ջրի կամ այլ մոլեկուլների հետ փոխազդեցությունը։ Հետազոտության կարևոր կողմերից մեկը կարող է լինել տարբեր մոդելային պայմանների համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե ջերմաստիճանի, լիպիդային բաղադրության, ջրային միջավայրի կամ այլ պարամետրերի փոփոխությունն ինչպես է անդրադառնում երկշերտի կառուցվածքային և դինամիկ հատկությունների վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մոլեկուլային մակարդակում բացահայտել այն գործընթացները, որոնք փորձարարական մեթոդներով երբեմն դժվար է անմիջականորեն դիտարկել։ Ստացված արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ կենսաբանական թաղանթների ֆիզիկական հատկությունների, բջջային թաղանթների կայունության և մոլեկուլային փոխազդեցությունների ըմբռնման համար։ Աշխատության մեթոդաբանական արժեքը կապված է նաև հաշվողական կենսաֆիզիկայի հնարավորությունների օգտագործման հետ, քանի որ մոլեկուլային դինամիկայի մոդելավորումը թույլ է տալիս կապ հաստատել թաղանթի մոլեկուլային կառուցվածքի և դիտարկվող մակրոսկոպիկ հատկությունների միջև։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկոսներին, կենսաքիմիկոսներին, մոլեկուլային մոդելավորմամբ զբաղվող մասնագետներին, ֆիզիկոսներին և կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքն ու ֆունկցիան ուսումնասիրող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է ֆոսֆոլիպիդային երկշերտերի մոլեկուլային կազմակերպվածության և դինամիկ վարքի համակարգչային ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է մոլեկուլային մակարդակի շարժման և փոխազդեցությունների վերլուծությունը նպաստել կենսաբանական թաղանթների ֆիզիկական հատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է կենսաբարոյագիտության ձևավորման, զարգացման և ժամանակակից գիտելիքի համակարգում դրա առանձնահատուկ կարգավիճակի փիլիսոփայական ու արժեբանական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես բնական, բժշկական, հասարակական և հումանիտար գիտությունների փոխհատման կետում ձևավորված միջգիտակարգային ոլորտ։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարն է, որ կենսաբանական և բժշկական գիտությունների արագ զարգացումը ոչ միայն ընդլայնում է մարդու հնարավորությունները կյանքի գործընթացների ուսումնասիրման և դրանց վրա ազդեցություն գործելու առումով, այլև առաջադրում է նոր բարոյական հարցեր, որոնց լուծումը հնարավոր չէ իրականացնել միայն գիտատեխնիկական գիտելիքի շրջանակում։ Գիտական հնարավորությունների ընդլայնմանը զուգահեռ անհրաժեշտություն է առաջանում գնահատելու դրանց նպատակները, թույլատրելի սահմանները, հասարակական հետևանքները և մարդու արժանապատվության, ազատության, պատասխանատվության ու արդարության հետ հարաբերակցությունը։ Այս համատեքստում կենսաբարոյագիտությունը ներկայացվում է որպես գիտելիքի այնպիսի նոր ձև, որը համադրում է փաստերի գիտական ուսումնասիրությունը արժեքային գնահատման հետ և ստեղծում տարբեր մասնագիտական ոլորտների միջև երկխոսության հարթակ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է միջգիտակարգայնության գաղափարի վրա։ Կենսաբարոյագիտական խնդիրը սովորաբար հնարավոր չէ ամբողջությամբ հասկանալ միայն մեկ գիտակարգի մեթոդներով, քանի որ այն կարող է միաժամանակ ունենալ կենսաբանական, բժշկական, իրավական, հոգեբանական, սոցիալական, փիլիսոփայական և բարոյագիտական կողմեր։ Օրինակ՝ բժշկական նոր տեխնոլոգիայի կիրառման հարցը պահանջում է հասկանալ դրա կենսաբանական հիմքը և հնարավոր բժշկական արդյունքները, սակայն դրան զուգահեռ առաջանում են մարդու ինքնավարության, համաձայնության, արդար հասանելիության, մասնագիտական պատասխանատվության և հասարակական հետևանքների վերաբերյալ հարցեր։ Հետևաբար միջգիտակարգայնությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես տարբեր գիտությունների տվյալների մեխանիկական միավորում, այլ որպես խնդրի բազմակողմանի ճանաչման և տարբեր գիտական լեզուների միջև կապերի ստեղծման մեթոդաբանական սկզբունք։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բարոյագիտության և կենսաբժշկական գիտելիքի հարաբերությանը։ Բնական գիտությունները հիմնականում նկարագրում և բացատրում են այն, թե ինչպես են տեղի ունենում որոշակի երևույթներ, մինչդեռ բարոյագիտական վերլուծությունը վերաբերում է այն հարցին, թե ինչպիսի գործողություններ են ընդունելի, ինչ արժեքներ պետք է պաշտպանվեն և ինչպիսի պատասխանատվություն է առաջանում գիտելիքի կիրառման ընթացքում։ Այս տարբերությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ գիտականորեն հնարավոր գործողությունը ինքնաբերաբար չի դառնում բարոյապես հիմնավորված։ Կենսաբարոյագիտական մտածողության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ գիտական փաստերը դիտարկվում են դրանց մարդկային և հասարակական նշանակության հետ միասին։ Այդպիսով գիտելիքը կապվում է պատասխանատվության հետ, իսկ գիտական գործունեությունը՝ դրա հնարավոր հետևանքների գնահատման անհրաժեշտության հետ։ Հետազոտության առանցքային հասկացություններից է մարդու արժանապատվությունը։ Այն դիտարկվում է որպես կենսաբժշկական հարաբերություններում մարդու նկատմամբ վերաբերմունքի հիմնարար արժեքային կողմնորոշիչներից մեկը։ Անձը չի կարող ընկալվել միայն որպես կենսաբանական օրգանիզմ, բժշկական միջամտության օբյեկտ կամ գիտական տեղեկատվության աղբյուր։ Մարդու անձնական ինքնությունը, ընտրության հնարավորությունը, համոզմունքները, մասնավոր կյանքի սահմանները և սեփական մարմնի վերաբերյալ որոշումներին մասնակցությունը կազմում են բարոյական գնահատման կարևոր բաղադրիչներ։ Այս մոտեցումը նպաստում է բժշկության և կենսաբանական հետազոտությունների մարդակենտրոն ընկալման ձևավորմանը, որտեղ գիտական առաջընթացը դիտարկվում է մարդու բարեկեցության և արժանապատվության պահպանման հետ փոխկապակցված։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ինքնավարության սկզբունքի ուսումնասիրությունը։ Անձի ինքնավարությունը կապված է սեփական կյանքի և առողջության վերաբերյալ տեղեկացված որոշումներ կայացնելու հնարավորության հետ։ Բժշկական հարաբերություններում այն արտահայտվում է տեղեկացված համաձայնության, համապատասխան տեղեկատվություն ստանալու, առաջարկվող միջամտության վերաբերյալ սեփական դիրքորոշումը ձևավորելու և որոշումների ընդունմանը մասնակցելու միջոցով։ Սակայն ինքնավարությունը բացարձակ և մեկուսացված սկզբունք չէ։ Իրական իրավիճակներում այն կարող է փոխհարաբերվել առողջության պահպանման, այլ անձանց իրավունքների, մասնագիտական պատասխանատվության և հասարակական շահերի հետ։ Այդ պատճառով կենսաբարոյագիտական վերլուծությունը հաճախ ուղղված է ոչ թե մեկ սկզբունքի անվերապահ գերակայության հաստատմանը, այլ տարբեր արժեքների միջև հիմնավորված հավասարակշռության որոնմանը։ Առանձին ուղղություն է բարեգործության և վնաս չպատճառելու սկզբունքների քննությունը։ Բժշկական գործունեությունը պատմականորեն կապված է հիվանդի բարօրությանը նպաստելու և հնարավոր վնասները նվազագույնի հասցնելու գաղափարի հետ։ Ժամանակակից պայմաններում այդ սկզբունքների կիրառումը բարդանում է բժշկական տեխնոլոգիաների բազմազանության և բուժական որոշումների հնարավոր հետևանքների անորոշության պատճառով։ Բժշկական միջամտության գնահատման ժամանակ անհրաժեշտ է համադրել հնարավոր օգուտները, ռիսկերը, անձի ցանկությունները և կյանքի որակի վերաբերյալ տարբեր պատկերացումները։ Այդ պատճառով բարոյական որոշումը չի կարող հիմնվել միայն տեխնիկական արդյունավետության վրա, այլ պահանջում է մարդու անհատական իրավիճակի և արժեքային դիրքորոշումների հաշվառում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է արդարության գաղափարը։ Առողջապահական և կենսաբժշկական ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում առաջանում են դրանց բաշխման, բժշկական ծառայությունների հասանելիության և տարբեր սոցիալական խմբերի նկատմամբ հավասար վերաբերմունքի խնդիրներ։ Արդարության սկզբունքը հնարավորություն է տալիս կենսաբարոյագիտությունը դուրս բերել միայն բժիշկ–հիվանդ անհատական հարաբերությունների շրջանակից և դիտարկել հասարակական ինստիտուտների, առողջապահական քաղաքականության ու սոցիալական պատասխանատվության մակարդակում։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են հավասարության, խտրականության բացառման, խոցելի խմբերի պաշտպանության և սահմանափակ ռեսուրսների պատասխանատու բաշխման արժեքային հիմքերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գիտական հետազոտությունների բարոյական կարգավորմանը։ Մարդկանց մասնակցությամբ կենսաբժշկական ուսումնասիրությունները կարևոր գիտական նշանակություն կարող են ունենալ, սակայն դրանք առաջադրում են մասնակիցների անվտանգության, կամավոր մասնակցության, տեղեկացված համաձայնության, անձնական տվյալների պաշտպանության և հետազոտողի պատասխանատվության հարցեր։ Կենսաբարոյագիտական մոտեցումը պահանջում է, որ գիտական արդյունքի ձեռքբերումը չդիտարկվի որպես ինքնաբավ նպատակ, որը կարող է անտեսել հետազոտությանը մասնակցող անձի իրավունքներն ու շահերը։ Այս սկզբունքը կարևոր նշանակություն ունի գիտության նկատմամբ հասարակական վստահության պահպանման համար և ցույց է տալիս գիտական ազատության ու բարոյական պատասխանատվության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության մեջ կարող են քննության առնվել նաև գենետիկական և վերարտադրողական տեխնոլոգիաների զարգացման հետ կապված արժեքային հարցերը։ Գենետիկական տեղեկատվության ստացման և կիրառման հնարավորությունները նոր հարցեր են առաջադրում անձնական տվյալների գաղտնիության, ընտանեկան հարաբերությունների, պատասխանատվության և մարդու կենսաբանական առանձնահատկությունների նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի վերաբերյալ։ Վերարտադրողական բժշկության զարգացումը ևս ընդլայնում է մարդու ընտրության հնարավորությունները, սակայն միաժամանակ ստեղծում է բարոյական և իրավական նոր խնդիրներ։ Այս ոլորտներում կենսաբարոյագիտության դերը դրսևորվում է տեխնոլոգիական հնարավորությունների և դրանց մարդկային նշանակության միջև քննադատական կապի ստեղծմամբ։ Կարևոր ուղղություն է բժշկական գաղտնիության և անձնական տեղեկատվության պաշտպանության խնդիրը։ Թվային տեխնոլոգիաների և բժշկական տվյալների լայնածավալ մշակման պայմաններում առողջության վերաբերյալ տեղեկատվությունը կարող է ունենալ գիտական ու բժշկական մեծ արժեք, սակայն այն միաժամանակ վերաբերում է անձի մասնավոր կյանքի ոլորտին։ Կենսաբարոյագիտական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տվյալների օգտագործման նպատակների, համաձայնության, գաղտնիության և հանրային շահի միջև հնարավոր հակասությունները։ Այս խնդիրը հատկապես կարևոր է ժամանակակից կենսաբանկերի, գենետիկական տվյալների բազաների և թվային առողջապահական համակարգերի զարգացման պայմաններում։ Առանձին նշանակություն ունի մասնագիտական պատասխանատվության հասկացությունը։ Բժիշկը, հետազոտողը, կենսաբանը և այլ մասնագետներ գործում են ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքի, այլև հասարակական վստահության շրջանակում։ Նրանց որոշումները կարող են ուղղակիորեն ազդել մարդու առողջության, իրավունքների և կյանքի որակի վրա։ Այդ պատճառով մասնագիտական իրավասությունը կենսաբարոյագիտական տեսանկյունից լրացվում է ազնվության, պատասխանատվության, շահերի բախման կանխարգելման և անձի նկատմամբ հարգանքի պահանջներով։ Գիտնականի պատասխանատվությունը նույնպես ընդլայնվում է, քանի որ հետազոտության արդյունքների հնարավոր կիրառությունները կարող են ունենալ երկարաժամկետ հասարակական և բնապահպանական հետևանքներ։ Հետազոտության արժեբանական ուղղությունը կենտրոնանում է այն հարցի վրա, թե ինչպիսի արժեքներ են ընկած կենսաբարոյագիտական դատողությունների հիմքում և ինչպես են դրանք փոխհարաբերվում։ Կյանքը, առողջությունը, ազատությունը, արժանապատվությունը, արդարությունը, պատասխանատվությունը, անվտանգությունը և համերաշխությունը կարող են հանդես գալ որպես բարոյական ընտրության հիմնական կողմնորոշիչներ։ Սակայն կոնկրետ իրավիճակներում այդ արժեքները միշտ չէ, որ համընկնում են։ Անձի ազատ ընտրությունը կարող է հակադրվել մասնագիտական բարեգործության պատկերացումներին, հասարակական անվտանգությունը՝ անձնական գաղտնիությանը, իսկ գիտական առաջընթացը՝ հնարավոր երկարաժամկետ ռիսկերի կանխարգելման պահանջին։ Կենսաբարոյագիտության առանձնահատկությունը հենց այս արժեքային հակասությունների ճանաչումն ու դրանց վերաբերյալ հիմնավորված քննարկման մեթոդների մշակման փորձն է։ Կարևորվում է նաև արժեքային բազմակարծությունը։ Ժամանակակից հասարակություններում մարդկանց բարոյական պատկերացումները կարող են պայմանավորված լինել մշակութային ավանդույթներով, փիլիսոփայական համոզմունքներով, կրոնական աշխարհայացքով և անձնական փորձով։ Հետևաբար կենսաբարոյագիտական քննարկումը հաճախ ընթանում է այնպիսի միջավայրում, որտեղ գոյություն չունի բոլոր հարցերի վերաբերյալ նախապես ընդունված միասնական պատասխան։ Այս պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում փաստարկված երկխոսությունը, տարբեր դիրքորոշումների նկատմամբ հարգանքը և ընդհանուր ընդունելի սկզբունքների որոնումը։ Միջգիտակարգային բնույթը կենսաբարոյագիտությանը հնարավորություն է տալիս ստեղծել հաղորդակցության տարածք տարբեր մասնագետների և հասարակական խմբերի միջև։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ տեղ կարող է զբաղեցնել տեխնոլոգիական առաջընթացի և բարոյական պատասխանատվության հարաբերությունը։ Կենսատեխնոլոգիաների, գենոմային հետազոտությունների, վերականգնողական բժշկության, թվային առողջապահության և այլ ուղղությունների զարգացումը շարունակաբար ստեղծում է իրավիճակներ, որոնց համար նախկին բարոյական մոտեցումները կարող են պահանջել վերաիմաստավորում։ Նոր տեխնոլոգիաների դեպքում հաճախ դժվար է նախապես ամբողջությամբ գնահատել դրանց երկարաժամկետ ազդեցությունը, ինչի պատճառով առաջանում է զգուշավորության, ռիսկերի գնահատման և ապագա սերունդների նկատմամբ պատասխանատվության խնդիրը։ Այս տեսանկյունից կենսաբարոյագիտությունը ներկայանում է ոչ միայն արդեն առաջացած հակասություններին արձագանքող, այլև գիտատեխնիկական զարգացման հնարավոր հետևանքները կանխատեսող և քննարկման առարկա դարձնող գիտելիքի ձև։ Առանձին ուղղություն է մարդու և բնության հարաբերությունների ընդլայնված բարոյագիտական ընկալումը։ Կենսաբարոյական հարցերը կարող են ընդգրկել ոչ միայն մարդու առողջությունն ու բժշկությունը, այլև կենդանի բնության նկատմամբ պատասխանատվությունը, կենդանիների բարեկեցությունը, կենսաբազմազանության պահպանումը և բնապահպանական վտանգների ազդեցությունը մարդու ու մյուս կենդանի համակարգերի վրա։ Այս ընդլայնված մոտեցումը ցույց է տալիս, որ կյանքի արժեքի վերաբերյալ բարոյագիտական քննարկումը կարող է դուրս գալ միայն անհատական բժշկական հարաբերությունների սահմաններից և ընդգրկել հասարակության, բնության ու ապագա սերունդների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել փիլիսոփայական վերլուծությունը, արժեբանական մոտեցումը, համեմատական ուսումնասիրությունը, միջգիտակարգային սինթեզը և կոնկրետ բարոյական իրավիճակների քննությունը։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հստակեցնել հիմնական հասկացությունների բովանդակությունը, իսկ արժեբանական մոտեցումը՝ բացահայտել որոշումների հիմքում գտնվող արժեքային կողմնորոշումները։ Կոնկրետ իրավիճակների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս տեսական սկզբունքները դիտարկել իրական հակասությունների պայմաններում և բացահայտել դրանց կիրառման սահմաններն ու դժվարությունները։ Միջգիտակարգային մեթոդաբանությունը միավորում է բժշկական ու կենսաբանական փաստերը իրավական, սոցիալական և բարոյագիտական գնահատումների հետ՝ ձևավորելով խնդրի ամբողջական ընկալում։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է կենսաբարոյագիտությունը ժամանակակից գիտելիքի կառուցվածքում որպես ինքնատիպ ինտեգրատիվ ոլորտ հասկանալու հնարավորությամբ։ Այն ցույց է տալիս, որ գիտության զարգացման նոր փուլերում փաստական գիտելիքը և արժեքային պատասխանատվությունը չեն կարող ամբողջությամբ տարանջատվել, քանի որ կյանքի, առողջության և մարդու կենսաբանական բնույթի վրա ազդեցություն ունեցող տեխնոլոգիաները անմիջականորեն առաջադրում են դրանց օգտագործման նպատակների ու սահմանների հարցը։ Կենսաբարոյագիտությունն այս իմաստով հանդես է գալիս որպես գիտության, փիլիսոփայության, իրավունքի և հասարակական արժեքների միջև կապ ստեղծող ոլորտ՝ նպաստելով գիտական առաջընթացի պատասխանատու ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է կենսաբարոյագիտության տեսական, մեթոդաբանական և արժեբանական հիմքերի համալիր ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրա միջգիտակարգային բնույթը, մարդու արժանապատվության, ինքնավարության, արդարության և պատասխանատվության սկզբունքների նշանակությունը, ինչպես նաև ժամանակակից կենսաբժշկական ու տեխնոլոգիական զարգացման հետևանքով առաջացող նոր բարոյական հարցերը։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, բարոյագիտության, բժշկության, կենսաբանության, իրավագիտության, սոցիոլոգիայի և գիտության մեթոդաբանության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է համաշխարհայնացման գործընթացների ազդեցության ուսումնասիրությանը Հայաստանի կրթության համակարգի վրա և դրա արդյունքում առաջացող հիմնախնդիրների վերլուծությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են գլոբալիզացիայի հիմնական դրսևորումները՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացում, կրթական ծառայությունների միջազգային մրցակցություն, ակադեմիական շարժունակության աճ և կրթական ստանդարտների համահարթեցման միտումներ։ Աշխատությունում ներկայացվում է, թե ինչպես են այս գործընթացները ձևափոխում Հայաստանի կրթական քաղաքականությունը, ուսումնական ծրագրերը և կրթության որակի ապահովման մեխանիզմները։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ջերմաստիճանային գրադիենտի պայմաններում մեկական ամոնիումի դիհիդրոֆոսֆատի (ADP) բյուրեղից դիֆրակցված ռենտգենյան ճառագայթների ինտենսիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունն անդրադառնում է բյուրեղային կառուցվածքում ջերմային ազդեցությունների հետևանքով առաջացող ֆիզիկական փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը ռենտգենյան դիֆրակցիայի բնութագրերի վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են բյուրեղի ներքին կառուցվածքի, դեֆորմացիաների, ջերմային լարվածությունների և այլ գործոնների փոխազդեցությունը, որոնք կարող են պայմանավորել դիֆրակցված ճառագայթների ինտենսիվության և տարածական բաշխման փոփոխությունները։ Ներկայացված են տեսական հիմնավորումներ, փորձարարական մեթոդներ և չափումների արդյունքների վերլուծություն, որոնք նպաստում են բյուրեղների կառուցվածքային հատկությունների, ջերմաֆիզիկական երևույթների և ռենտգենյան հետազոտության մեթոդների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել բյուրեղագիտության, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, նյութագիտության և օպտոէլեկտրոնային նյութերի ուսումնասիրության ոլորտներում՝ նպաստելով բյուրեղային նյութերի բնութագրման և բարձր ճշգրտության փորձարարական մեթոդների զարգացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է ֆիզիկոսների, նյութագետների, բյուրեղագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են բյուրեղների կառուցվածքով, ռենտգենյան դիֆրակցիայով և ջերմային ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ։