Բյուջետային քաղաքականության կատարելագործման ուղիները ՀՀ-ում

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բառապաշարի պատմական զարգացման, բառերի ծագման, կառուցվածքային փոփոխությունների և իմաստային վերափոխումների ուսումնասիրության տեսական ու մեթոդաբանական հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բառաքննական և ստուգաբանական վերլուծությունների դերն է լեզվի պատմական ընթացքը վերականգնելու, բառային հնագույն շերտերը տարբերակելու և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները բացահայտելու գործում։ Քննվում են բառերի նախնական ձևերի և նշանակությունների որոշման սկզբունքները, հնչյունական համապատասխանությունների բացահայտումը, ձևաբանական կառուցվածքի պատմական մեկնաբանությունը և իմաստային զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնիկ բառապաշարի, հնդեվրոպական ժառանգության, փոխառությունների և պատմական տարբեր փուլերում ձևավորված բառային շերտերի տարբերակման խնդիրներին։ Ստուգաբանական քննությունը դիտարկվում է համեմատական-պատմական լեզվաբանության համատեքստում՝ հայերենի տվյալները համադրելով ցեղակից լեզուների նյութի հետ և հաշվի առնելով կանոնավոր հնչյունական փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրաբարի, միջին հայերենի, աշխարհաբարի և բարբառային նյութի փոխադարձ համադրումը, քանի որ լեզվի տարբեր ժամանակագրական ու տարածքային ձևերը կարող են պահպանել բառերի պատմության համար արժեքավոր հնագույն հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև փոխառությունների աղբյուրների և ժամանակագրության որոշման դժվարությունները, լեզվական շփումների հետևանքով բառերի հնչյունական ու իմաստային հարմարեցման երևույթները և դրանց նշանակությունը հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման համար։ Անդրադարձ է կատարվում ժողովրդական ստուգաբանության, արտաքին նմանության վրա հիմնված պատահական զուգադրումների և գիտական ստուգաբանության տարբերակման անհրաժեշտությանը՝ կարևորելով պատմական հնչյունաբանության, ձևաբանության, իմաստաբանության և աղբյուրագիտական տվյալների համատեղ կիրառումը։ Բառաքննական ուսումնասիրությունների շրջանակում կարևորվում են հին գրավոր հուշարձանների ընթերցումները, բառաձևերի տարբերակները, ձեռագրական վկայությունները և բառերի կիրառության պատմական համատեքստը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, պատմահամեմատական լեզվաբանության, բառագիտության և ստուգաբանության մոտեցումները՝ բառապաշարի զարգացումը ներկայացնելով որպես լեզվի ներքին օրինաչափությունների, պատմական փոփոխությունների և միջլեզվական շփումների փոխկապակցված գործընթաց։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Տեխնոլոգիա

Սա գիտական-տեխնոլոգիական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության մեջ երկրորդային հումքի օգտագործման ազդեցության գնահատմանը՝ մասնավորապես «Լոռի» տեսակի պանրի կենսատեխնոլոգիական գործընթացների և որակական ցուցանիշների վրա։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են կաթի վերամշակման ընթացքում առաջացող երկրորդային հումքի (օրինակ՝ շիճուկի և այլ կողմնակի արտադրանքների) կիրառման հնարավորությունները, դրանց ազդեցությունը խմորման, միկրոֆլորայի զարգացման, սպիտակուցային կառուցվածքի ձևավորման և հասունացման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են պանրի ֆիզիկաքիմիական, միկրոկենսաբանական և օրգանոլեպտիկ հատկությունների փոփոխությունները՝ կախված տեխնոլոգիական ռեժիմներից և հումքի կազմից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրական գործընթացների օպտիմալացմանը, սննդային արժեքի պահպանմանը և վերջնական արտադրանքի անվտանգության ապահովմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի սննդարդյունաբերության, կենսատեխնոլոգիայի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի ոլորտներում՝ նպաստելով արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և որակյալ, մրցունակ պանրատեսակների ստացմանը։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ռենիումի(VII), մոլիբդենի(VI), վանադիումի և վոլֆրամի(VI) իոնների տարանջատման և միկրոքանակների որոշման ժամանակակից անալիտիկ մեթոդների մշակմանը՝ կիրառելով հեղուկ քրոմատոգրաֆիայի մոտեցումներ և Հայաստանի բնական ծագման սորբենտներ։ Հետազոտության մեջ ուսումնասիրվում են բնական հանքանյութերի և սորբենտային նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց ընտրողականությունը տարբեր մետաղական իոնների նկատմամբ, ինչպես նաև քրոմատոգրաֆիական տարանջատման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Ներկայացվում են փորձարարական մեթոդաբանությունը, անալիտիկ պայմանների օպտիմալացման արդյունքները, իոնների նույնականացման և քանակական որոշման զգայունության ու ճշգրտության գնահատականները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնական սորբենտների կիրառման առավելություններին, դրանց տնտեսական արդյունավետությանը և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, հանքարդյունաբերության, երկրաքիմիական, տեխնոլոգիական ու լաբորատոր հետազոտություններում օգտագործման հնարավորություններին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի, նյութագիտության, բնապահպանական վերահսկողության և երկրաքիմիայի ոլորտների գիտաշխատողների, մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի սուլֆիդային հանքավայրերում քեմոլիթոտրոֆ բակտերիաների տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և դրանց գործնական կիրառության հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն միկրոօրգանիզմներն են, որոնք իրենց կենսագործունեության համար օգտագործում են անօրգանական միացությունների օքսիդացման արդյունքում ստացվող էներգիան և այդ գործընթացների միջոցով կարող են էական դեր ունենալ հանքային միջավայրերում տարրերի բնական շրջանառության, հատկապես մետաղների լուծման ու տեղափոխման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարևոր է Հայաստանի հանքային ռեսուրսների և երկրաբանական առանձնահատկությունների համատեքստում, քանի որ սուլֆիդային հանքերը հարուստ են տարբեր մետաղական միացություններով, իսկ դրանցից մետաղների արդյունահանման ավանդական մեթոդների նկատմամբ կենսաբանական մոտեցումները կարող են ներկայացնել ավելի նպատակային և բնապահպանական տեսանկյունից հետաքրքիր այլընտրանքներ։ Հետազոտության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում տարբեր հանքավայրերից մեկուսացված կամ հայտնաբերված քեմոլիթոտրոֆ բակտերիաների տեսակային և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններին, դրանց աճի պայմաններին, նյութափոխանակության բնույթին, հանքանյութերի հետ փոխազդեցությանը և մետաղների կենսատարալվացման գործընթացներում հնարավոր դերակատարությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե ինչպիսի միկրոօրգանիզմներ են առավել հարմար մետաղների կենսաբանական տարալվացման համար, ինչ պայմաններում են նրանք ցուցաբերում առավել ակտիվ կենսաքիմիական գործունեություն և որքան արդյունավետ կարող են նպաստել սուլֆիդային հանքանյութերից մետաղների անցմանը լուծույթ։ Նման ուսումնասիրությունները կարող են հիմք հանդիսանալ Հայաստանի հանքարդյունաբերության համար կենսատեխնոլոգիական մեթոդների զարգացման, դժվարամատչելի կամ ցածր պարունակությամբ հանքանյութերից արժեքավոր մետաղների կորզման արդյունավետության բարձրացման և որոշ դեպքերում քիմիական ռեագենտների կիրառման նվազեցման ուղղությամբ։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևոր է նաև բնապահպանական տեսանկյունից, քանի որ հանքավայրերում միկրոօրգանիզմների գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ հանքարդյունաբերական տարածքներում ընթացող կենսաերկրաքիմիական գործընթացները, թթվային դրենաժի առաջացման հետ կապված երևույթները և մետաղների բնական միգրացիան։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել մանրէաբանության, մանրէաբանական կենսատեխնոլոգիայի, երկրաքիմիայի, հանքաբանության և հանքարդյունաբերության ոլորտների մասնագետների համար, քանի որ դրանք միավորում են հիմնարար գիտելիքը կիրառական խնդրի՝ մետաղների կենսատարալվացման հեռանկարների գնահատման հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի սուլֆիդային հանքավայրերը կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես մետաղական հումքի աղբյուր, այլև որպես կենսաբանական բազմազանության և արդյունաբերական նշանակություն ունեցող միկրոօրգանիզմների պոտենցիալ բնական միջավայր, որի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տեղական կենսատեխնոլոգիական լուծումների ստեղծմանը և հանքային ռեսուրսների առավել արդյունավետ ու գիտականորեն հիմնավորված օգտագործմանը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է գերմանուշակագույն (ուլտրամանուշակագույն) ավելցուկով գալակտիկաների վիճակագրական և սպեկտրալուսաչափական ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց ֆիզիկական բնութագրերը, էվոլյուցիոն առանձնահատկությունները և աստղագոյացման գործընթացների հետ կապը։ Հեղինակը վերլուծում է այն գալակտիկաների հատկությունները, որոնց սպեկտրում նկատվում է գերմանուշակագույն ճառագայթման անսովոր ուժեղացում՝ կապված երիտասարդ, բարձր ջերմաստիճան ունեցող աստղերի, ակտիվ գալակտիկական միջուկների կամ այլ էներգետիկ գործընթացների առկայության հետ։ Գրքում ներկայացվում են վիճակագրական հետազոտությունների արդյունքները՝ գալակտիկաների բաշխումը, լուսատվությունը, մորֆոլոգիական տիպերը և սպեկտրային առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սպեկտրալուսաչափական մեթոդներին, որոնց միջոցով գնահատվում են աստղային բնակչության կազմը, միջաստղային նյութի հատկությունները և էներգիայի արտազատման աղբյուրները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև գերմանուշակագույն ավելցուկի և գալակտիկական ակտիվության միջև առկա փոխկապակցվածությունները՝ օգտագործելով դիտողական տվյալների և տեսական մոդելների համադրություն։ Աշխատությունը նպաստում է գալակտիկաների ձևավորման և զարգացման մեխանիզմների ավելի խորը ըմբռնմանը և օգտակար է աստղագետների, աստղաֆիզիկոսների և տիեզերագիտության ոլորտի հետազոտողների համար։