Դեհիդրոալանինի նոր մոդիֆիկացված քիրալային NI(II) կոմպլեքսների սինթեզը և դրանց հետազոտումը β-տեղակալված α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում

Մշակույթ

Հայ մշակույթի նշանավոր գործիչները-ը կենսագրական և մշակութաբանական բնույթի աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ մշակույթի զարգացման մեջ մեծ ներդրում ունեցած անհատների կյանքն ու գործունեությունը՝ ընդգրկելով գրականության, արվեստի, երաժշտության, գիտության և հասարակական մտքի տարբեր ոլորտներ, աշխատությունում յուրաքանչյուր գործչի գործունեությունը դիտարկվում է իր պատմական դարաշրջանի համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են նրանք ձևավորել և զարգացրել ազգային մշակութային արժեքները, ինչպես նաև նպաստել հայ ինքնության պահպանմանն ու տարածմանը, ընդգծվում են նրանց ստեղծագործական ժառանգությունը, գաղափարական ազդեցությունը և հասարակական դերը, միաժամանակ ներկայացվում են այն մշակութային շարժումները և դպրոցները, որոնց շրջանակում ձևավորվել են այդ գործիչները, աշխատությունը նպատակ ունի ոչ միայն տեղեկացնել ընթերցողին նշանավոր անձանց մասին, այլ նաև ցույց տալ մշակութային գործընթացների շարունակականությունը և անհատական ներդրումների նշանակությունը ազգային մշակույթի զարգացման մեջ։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է կրծքագեղձի բազմաօջախային քաղցկեղի կլինիկական դրսևորումների, ճառագայթային ախտորոշման և սոնոգրաֆիկ առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են հիվանդության առաջացման և զարգացման առանձնահատկությունները, ուռուցքային օջախների տեղակայման բնույթը, դրանց կլինիկական արտահայտվածությունը և վաղ հայտնաբերման կարևորությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռենտգենաբանական և ուլտրաձայնային հետազոտությունների ախտորոշիչ հնարավորություններին, պատկերային նշանների գնահատմանը, տարբեր ախտորոշիչ մեթոդների համեմատական արդյունավետությանը և դրանց դերին հիվանդության տարածվածության ճշգրիտ գնահատման գործում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև բազմաօջախային ախտահարումների տարբերակման սկզբունքները, նախավիրահատական գնահատման առանձնահատկությունները, բուժման մարտավարության ընտրության վրա ազդող գործոնները և պատկերային ախտորոշման նշանակությունը վիրաբուժական ու համալիր բուժման պլանավորման ընթացքում։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբանների, մամոլոգների, ճառագայթաբանների, սոնոգրաֆիայի մասնագետների, վիրաբույժների, ռեզիդենտների և բժշկական բուհերի ուսանողների համար՝ որպես կրծքագեղձի քաղցկեղի ախտորոշման և կլինիկական գնահատման արդիական հիմնախնդիրներին նվիրված մասնագիտական աղբյուր։

Իրավաբանություն

Սահմանադրականության երաշխավորումը հանդիսանում է իրավական պետության կարևորագույն չափանիշներից մեկը, քանի որ այն ապահովում է սահմանադրության գերակայությունը, պետական իշխանության սահմանափակումը և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը։ Իրավական պետության պայմաններում բոլոր պետական մարմինները, պաշտոնատար անձինք և քաղաքացիները պարտավոր են գործել սահմանադրության և օրենքների շրջանակներում, իսկ սահմանադրությունը համարվում է բարձրագույն իրավական ուժ ունեցող փաստաթուղթը։ Սահմանադրականության երաշխավորումը ենթադրում է այնպիսի իրավական և քաղաքական մեխանիզմների գոյություն, որոնք կանխում են իշխանության չարաշահումը, ապահովում օրենքի գերակայությունը և պաշտպանում ժողովրդավարական արժեքները։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունեն սահմանադրական դատարանը, դատական իշխանությունը, խորհրդարանը, ինչպես նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության ինստիտուտները։ Սահմանադրական դատարանը վերահսկում է օրենքների և այլ իրավական ակտերի համապատասխանությունը սահմանադրությանը և ապահովում սահմանադրական կարգի պահպանումը։ Իրավական պետության հիմնական հատկանիշներից է իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը, որի շնորհիվ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունները գործում են փոխադարձ վերահսկողության պայմաններում՝ կանխելով մեկ մարմնի գերիշխանությունը։ Սահմանադրականության ապահովման կարևոր պայման է նաև անկախ և անաչառ դատական համակարգի առկայությունը, քանի որ միայն անկախ դատարաններն են կարող արդյունավետ պաշտպանել քաղաքացիների իրավունքներն ու ազատությունները։ Ժողովրդավարական հասարակությունում սահմանադրականությունը կապված է նաև քաղաքական բազմակարծության, ազատ ընտրությունների, խոսքի ազատության և քաղաքացիական հասարակության գործունեության հետ։ Եթե պետությունում սահմանադրական նորմերը չեն պահպանվում, ապա առաջանում են իրավական անկայունություն, իշխանության կամայականություն և մարդու իրավունքների խախտումներ, որոնք վտանգում են իրավական պետության հիմքերը։ Ժամանակակից աշխարհում սահմանադրականության երաշխավորումը դիտվում է ոչ միայն ներքին պետական կառավարման կարևոր պայման, այլ նաև միջազգային հեղինակության և ժողովրդավարության մակարդակի ցուցանիշ։ Սահմանադրության նկատմամբ հարգանքը և դրա նորմերի արդյունավետ իրականացումը նպաստում են հասարակական կայունությանը, իրավական մշակույթի զարգացմանը և քաղաքացիների վստահության ամրապնդմանը պետական համակարգի նկատմամբ։ Այսպիսով, սահմանադրականության երաշխավորումը իրավական պետության հիմնարար սկզբունքներից է, որը ապահովում է օրենքի գերակայությունը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և պետական իշխանության օրինական իրականացումը։

Բժշկություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հիվանդանոցային վարակների համաճարակաբանությանը և դրանց կանխարգելման հիմնախնդիրներին՝ առողջապահական համակարգի նոր սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Աշխատության կենտրոնում բուժհաստատություններում վարակների տարածման օրինաչափությունների, ռիսկի գործոնների և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության ուսումնասիրությունն է։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են հիվանդանոցային վարակների առաջացմանն ու տարածմանը նպաստող գործոնները, այդ թվում՝ բուժական միջամտությունները, հիվանդների խոցելիությունը, բուժանձնակազմի գործունեությունը, հիվանդանոցային միջավայրի առանձնահատկությունները և վարակի վերահսկման կազմակերպումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համաճարակաբանական հսկողության համակարգին, որի միջոցով հնարավոր է ժամանակին հայտնաբերել վարակների դեպքերը, հետևել դրանց տարածման դինամիկային և բացահայտել հնարավոր բռնկումները։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ միկրոօրգանիզմների կայունության խնդրին, որը բարդացնում է բուժումը և մեծացնում վարակների վերահսկման անհրաժեշտությունը։ Նոր սոցիալ-տնտեսական պայմանների համատեքստում քննարկվում են առողջապահական ռեսուրսների, ֆինանսավորման, բուժհաստատությունների կազմակերպման, կադրային ապահովման և վարակի վերահսկման ծրագրերի ազդեցությունը համաճարակաբանական իրավիճակի վրա։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են կանխարգելման հիմնական ուղղությունները՝ ձեռքերի հիգիենան, ախտահանման և ստերիլիզացման պատշաճ կազմակերպումը, բժշկական սարքավորումների անվտանգ օգտագործումը, մեկուսացման միջոցառումները, բուժանձնակազմի ուսուցումը և համաճարակաբանական մշտադիտարկումը։ Կարևորվում է նաև կանխարգելիչ միջոցառումների համակարգված իրականացումը, քանի որ հիվանդանոցային վարակների նվազեցումը պահանջում է ոչ միայն առանձին հիգիենիկ գործողություններ, այլև հաստատության մակարդակով կազմակերպված վարակի վերահսկման ամբողջական համակարգ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդանոցային վարակների կանխարգելման ռազմավարությունների կատարելագործմանը, հիվանդների անվտանգության բարձրացմանը և առողջապահական ծառայությունների որակի բարելավմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել համաճարակաբաններին, վարակաբաններին, հիգիենիստներին, կլինիկական բժիշկներին, բուժքույրերին, առողջապահության կազմակերպիչներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, ինչպես նաև բժշկական բուհերի ուսանողներին և ասպիրանտներին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը մասնագիտացված մատենագիտական և տեղեկատվական ընթացիկ տեղեկատու է, որի նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակված գրականությունը։ Այն ստեղծվել է գիտնականներին, մշակույթի և արվեստի մասնագետներին, գրադարաններին, գիտական ու մշակութային կազմակերպություններին, ինչպես նաև ընթերցողների լայն շրջանակներին համապատասխան գրականության մասին ժամանակին և գործնական տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Տեղեկատուում ընդգրկված են հայերեն և ռուսերեն լեզուներով հրատարակված նյութեր, այդ թվում՝ գրքեր, գրքույկներ, ժողովածուներ, պարբերական մամուլի հոդվածներ և մշակույթի ու արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող այլ հրապարակումներ։ Նյութերի ընդգրկման այս սկզբունքը հնարավորություն է տալիս ստանալ ոչ միայն առանձին գրքերի, այլև տվյալ ժամանակահատվածում մշակութային թեմատիկայի շուրջ ձևավորված ամբողջ տեղեկատվական հոսքի բավական լայն պատկեր։ Հրատարակության բովանդակային շրջանակը բազմազան է և ներառում է մշակութային շինարարությանը, մշակույթի պատմությանը, մշակութալուսավորչական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանությանը, ինչպես նաև արվեստի տարբեր տեսակներին վերաբերող գրականություն։ Առանձին ուղղություններով կարող են ներկայացվել գրականությանը, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական արվեստին և մշակութային կյանքի այլ ոլորտներին առնչվող հրապարակումներ։ Տեղեկատուի կառուցվածքային առանձնահատկությունը նյութերի դասակարգումն է գրադարանամատենագիտական համակարգին համապատասխան՝ տասնորդական դասակարգման սկզբունքով։ Յուրաքանչյուր թեմատիկ բաժնի ներսում մատենագիտական նկարագրությունները դասավորվում են այբբենական կարգով՝ նախ հայերեն, ապա ռուսերեն նյութերով, ինչը հեշտացնում է անհրաժեշտ գրականության որոնումն ու օգտագործումը։ Մատենագիտական գրառումների հետ կապված գրադարանային շիֆրերի առկայությունը նույնպես գործնական նշանակություն ունի, քանի որ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նույնականացնել անհրաժեշտ հրատարակությունը, այլև կողմնորոշվել գրադարանային ֆոնդերում դրա որոնման հարցում։ Որպես ընթացիկ տեղեկատու՝ հրատարակությունը կարևոր է հատկապես ժամանակին տեղեկատվություն ստանալու տեսանկյունից։ Այն պարբերաբար արձանագրում է նոր գրականության մուտքը և այդպիսով հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ հրատարակչական գործընթացին տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հերթական համարների շարունակականությունը թողարկումից թողարկում ստեղծում է մեկ միասնական տեղեկատվական շարան, որի միջոցով հնարավոր է հետագայում վերականգնել և ուսումնասիրել որոշակի տարվա ընթացքում գրանցված գրականության ամբողջությունը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես որոնողական գործիք, այլև որպես խորհրդահայ մշակութային կյանքի և գիտական տեղեկատվության պատմության ուսումնասիրության աղբյուր։ Մատենագիտական գրառումների ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել, թե տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն էին առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվում, ինչպիսի թեմաներով էին հրատարակվում աշխատություններ և ինչպիսի մասնագիտական տեղեկատվություն էր շրջանառվում գիտական ու մշակութային միջավայրում։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ժամանակաշրջանի մշակութային քաղաքականության, արվեստագիտական մտքի, գրադարանային գործի և հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Հատուկ նշանակություն ունի տեղեկատուի կիրառելիությունը գիտական աշխատանքի կազմակերպման մեջ։ Հետազոտողը դրա միջոցով կարող է նախնականորեն բացահայտել անհրաժեշտ գրականության շրջանակը, կազմել թեմատիկ մատենագիտական ցանկ, գտնել համապատասխան հեղինակների և հրատարակությունների տվյալներ ու հետագայում շարունակել աղբյուրների ավելի խոր ուսումնասիրությունը։ Նույն կերպ այն կարող է ծառայել ուսանողներին, դասախոսներին, գրադարանավարներին և մշակույթի ոլորտի մասնագետներին՝ որպես մասնագիտական տեղեկատվության արագ կողմնորոշիչ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության համակարգված տեղեկատվական քարտեզ՝ միավորելով մատենագիտական նկարագրությունը, թեմատիկ դասակարգումը և ընթացիկ տեղեկատվության գործառույթը։ Այն կարևոր փաստագրական և որոնողական աղբյուր է խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային ու արվեստագիտական գրականության ուսումնասիրության, անհրաժեշտ հրատարակությունների հայտնաբերման և տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական միջավայրի վերականգնման համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման և մշակման ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Երևան քաղաքի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքային միջավայրում առաջացող կենցաղային թափոնների ծավալների և կառուցվածքի փոփոխությունները, դրանց հավաքման, տեղափոխման, տեսակավորման, վերամշակման, օգտահանման և վերջնական տեղադրման գործընթացների արդյունավետության բարձրացման հարցերն են։ Աշխատության մեջ թափոնների կառավարումը դիտարկվում է որպես ոչ միայն բնապահպանական, այլև տնտեսական, սոցիալական և կառավարչական նշանակություն ունեցող համալիր խնդիր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Երևան քաղաքի առանձնահատկություններին, քաղաքային բնակչության կենսագործունեության հետևանքով թափոնների առաջացման գործոններին և առկա կառավարման համակարգի արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրվում են թափոնների կառավարման գործընթացում առկա կազմակերպական և ենթակառուցվածքային խնդիրները, դրանց ազդեցությունը շրջակա միջավայրի և բնակչության կենսապայմանների վրա, ինչպես նաև ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները։ Նորարարական կառավարման մոտեցումների շրջանակում աշխատանքը կարևորում է թափոնների տեսակավորման և վերամշակման ընդլայնումը, երկրորդային հումքի արդյունավետ օգտագործումը, թվային և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը, տվյալների վրա հիմնված կառավարման մեխանիզմների զարգացումը և շրջանաձև տնտեսության սկզբունքների ներդրումը։ Քննարկվում է նաև բնակչության մասնակցության և բնապահպանական իրազեկվածության բարձրացման նշանակությունը, քանի որ թափոնների արդյունավետ կառավարումը մեծապես կախված է աղբի տեսակավորման մշակույթի, պատասխանատու սպառման և հասարակության ներգրավվածության մակարդակից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառավարման տարբեր օղակների փոխգործակցության կատարելագործումը, ինչպես նաև քաղաքային իշխանությունների, մասնավոր հատվածի և բնակչության միջև պատասխանատվության ու գործառույթների առավել արդյունավետ բաշխումը։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտել Երևանում կոշտ կենցաղային թափոնների կառավարման համակարգի հիմնական մարտահրավերները և առաջարկել դրանց հաղթահարման ժամանակակից ու կիրառելի ուղղություններ՝ հաշվի առնելով բնապահպանական անվտանգության, տնտեսական արդյունավետության և սոցիալական շահերի հավասարակշռությունը։ Ստացված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել քաղաքային կառավարման մարմինների, բնապահպանական կազմակերպությունների, թափոնների կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան կրթական ծրագրերի մասնակիցների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր ներդրում է թափոնների կառավարման արդիականացման վերաբերյալ քննարկումներում՝ շեշտադրելով Երևանի համար կայուն, արդյունավետ և նորարարական համակարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը։