Թոքային հիվանդությունները` թթվածնի թշնամի

Պատմություն

Այս աշխատանքը նվիրված է III–IV դարերում Մեծ Հայքի թագավորության քաղաքական ճակատագրի և նրա տարածքի նկատմամբ Պարսկական և Հռոմեական տերությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխություններին և դրանց հետևանքներին հայկական պետականության համար։ Հեղինակը վերլուծում է Հայաստանի ռազմավարական նշանակությունը երկու գերտերությունների միջև մրցակցության համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես էր երկիրը հաճախ վերածվում քաղաքական և ռազմական հակամարտությունների թատերաբեմի։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական պայմանավորվածություններին, ռազմական արշավանքներին և այն քաղաքական գործընթացներին, որոնք հանգեցրել են Հայաստանի ազդեցության գոտիների բաժանմանը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունը քննարկում է հայկական արքայական իշխանության դիրքը արտաքին ճնշումների պայմաններում, տեղական ազնվականության դերակատարությունը և պետական կառավարման համակարգի վրա արտաքին ուժերի ազդեցությունը։ Ներկայացվում են նաև տարածաշրջանային քաղաքականության, կրոնական զարգացումների և վարչական վերափոխումների փոխկապակցվածությունը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը երկրի հետագա պատմական ընթացքի վրա։ Շեշտվում է, որ պարսկա-հռոմեական բաժանումները կարևոր շրջադարձային փուլ են եղել Հայաստանի պատմության մեջ, քանի որ դրանք էականորեն ազդել են երկրի քաղաքական ինքնուրույնության, տարածքային ամբողջականության և մշակութային զարգացման վրա՝ ձևավորելով հետագա դարերի պատմական գործընթացների հիմքերը։

Այլ առարկաներ

Գրքում ներկայացվում են երկաթբետոնի հատկությունները, նրա բաղադրիչների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև կրող կառուցվածքների աշխատանքի սկզբունքները։ Հեղինակը բացատրում է, թե ինչպես են նախագծվում տարբեր տարրեր՝ սյուներ, հեծաններ, սալեր և հիմքեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կոնստրուկցիաների ամրության, կայունության և ծառայողականության հաշվարկներին, ինչպես նաև նորմատիվ պահանջներին համապատասխան նախագծման մեթոդներին։

Այլ առարկաներ

Ֆինանսատնտեսագիտական ուսումնական նյութ է, որտեղ ներկայացվում են արժեթղթերի շուկայի հիմնական մասնակիցները, նրանց դերերը և փոխհարաբերությունները ֆինանսական համակարգում։ Գրքում բացատրվում է, որ արժեթղթերի շուկան բարդ կառուցվածք ունի և բաղկացած է տարբեր սուբյեկտներից, որոնք ապահովում են կապիտալի շարժը խնայողներից դեպի ներդրողներ։ Աշխատության մեջ մանրամասն նկարագրվում են շուկայի հիմնական մասնակիցները՝ ներդրողներ (անհատներ և ինստիտուցիոնալ), թողարկողներ (ընկերություններ և պետություն), միջնորդներ (բրոքերներ, դիլերներ, բանկեր), ինչպես նաև կարգավորող մարմիններ, որոնք վերահսկում են շուկայի կայունությունն ու թափանցիկությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև բորսաների դերին, որտեղ իրականացվում են արժեթղթերի առքուվաճառքի գործարքները, և շեշտում է տեղեկատվության կարևորությունը շուկայի արդյունավետ աշխատանքի համար։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես են տարբեր մասնակիցների շահերը և վարքագիծը ազդում արժեթղթերի գների ձևավորման և ֆինանսական շուկայի ընդհանուր դինամիկայի վրա։

Մշակույթ

Այս տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակությունը ներկայացնում է 1984 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին նշվող հիշարժան տարեթվերի և իրադարձությունների վերաբերյալ համակարգված տեղեկություններ։ Այն նախատեսված է որպես տեղեկատու նյութ՝ ընթերցողին, գրադարանավարին, մշակույթի և կրթության ոլորտի աշխատակցին օգնելու համար արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակահատվածում նշվող պատմական, հասարակական, մշակութային, գրական, գիտական և այլ նշանակալի տարեդարձերի ու իրադարձությունների շրջանակում։ Հրատարակության հիմնական արժեքը տեղեկությունների համակարգված ներկայացումն է․ հիշարժան օրերի և տարեթվերի միջոցով մեկտեղվում են տարբեր ժամանակաշրջանների և բնագավառների հետ կապված փաստեր, որոնք կարող են օգտագործվել գրադարանային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, բանավոր ներկայացումների, մշակութային նախաձեռնությունների և տեղեկատվական աշխատանքների կազմակերպման ժամանակ։ Նման տեղեկատուները հատկապես կարևոր են գրադարանների և տեղեկատվական հաստատությունների գործունեության համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս նախապես առանձնացնել տվյալ ամիսներին համապատասխանող հոբելյաններն ու հիշատակի օրերը և դրանց շուրջ կազմակերպել գրականության ցուցադրություններ, ընթերցանության երեկոներ, զրույցներ ու այլ միջոցառումներ։ Հրատարակությունը կարող է ներառել ինչպես առանձին անձանց ծննդյան կամ մահվան տարեդարձեր, այնպես էլ պատմական իրադարձությունների, մշակութային երևույթների, գիտական նվաճումների և հասարակական նշանակություն ունեցող դեպքերի հիշատակումներ։ Դրա կառուցվածքը, ըստ էության, թույլ է տալիս դիտարկել յուրաքանչյուր ամիսը որպես առանձին տեղեկատվական շրջան և անհրաժեշտ տվյալները գտնել ժամանակագրական սկզբունքով։ Այսպիսի համակարգումը հեշտացնում է նյութի գործնական կիրառությունը և դարձնում այն հարմար աշխատանքային տեղեկատու։ Բացի փաստական տեղեկատվությունից, հիշարժան տարեթվերի ժողովածուն կարող է նպաստել պատմական և մշակութային հիշողության պահպանմանը։ Տարբեր դարաշրջանների անձանց ու իրադարձությունների մասին հիշատակումները ընթերցողին հնարավորություն են տալիս տեսնելու պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը և տվյալ ամսվա ընթացքում տարբեր ոլորտներում տեղի ունեցած կարևոր իրադարձությունների բազմազանությունը։ Հատկապես գրադարանային միջավայրում նման նյութը կարող է ծառայել որպես թեմատիկ աշխատանքի կազմակերպման հիմք՝ օգնելով համապատասխան գրականություն ընտրել և այն կապել տվյալ տարեդարձի կամ իրադարձության հետ։ Հրատարակությունը նաև արտացոլում է իր ստեղծման ժամանակաշրջանի տեղեկատվական և մշակութային պահանջները։ 1984 թվականի համար կազմված նյութը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ոչ միայն որպես ժամանակի ընթացիկ տեղեկատու, այլև որպես խորհրդային շրջանի գրադարանային-մատենագիտական աշխատանքի օրինակ։ Այն արժեքավոր է նաև այսօր՝ որպես պատմական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե տվյալ ժամանակաշրջանում ինչ անձանց, իրադարձությունների և տարեդարձերի էր տրվում տեղեկատվական կամ մշակութային առաջնահերթություն։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես գործնական նշանակություն ունեցող ժամանակագրական տեղեկատու, որն օգնում է համակարգել հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին առնչվող հիշարժան ամսաթվերը և դրանք օգտագործել կրթական, մշակութային, գրադարանային ու տեղեկատվական աշխատանքներում։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանավարներին, մատենագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և խորհրդային շրջանի հրատարակչական ու տեղեկատվական ժառանգությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման միտումների, տնտեսական նշանակության և առկա հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության դերն է ազգային տնտեսության զարգացման, զբաղվածության ապահովման, մրցակցային միջավայրի ձևավորման, եկամուտների ստեղծման և տարածաշրջանային տնտեսական ակտիվության բարձրացման գործում։ Ուսումնասիրությունը ՓՄՁ ոլորտը դիտարկում է որպես Հայաստանի տնտեսական համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որի զարգացումը կարող է նպաստել տնտեսության դիվերսիֆիկացմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը և տնտեսական աճի առավել ներառական բնույթին։ Աշխատանքում ներկայացվում է փոքր և միջին ձեռնարկությունների տնտեսական էությունը, դրանց առանձնահատկությունները և տարբերությունը խոշոր բիզնեսից։ Քննարկվում են ձեռնարկությունների չափորոշիչները, կազմակերպական ձևերը, գործունեության ոլորտները և տնտեսության մեջ դրանց ունեցած դերակատարումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ Հայաստանում ՓՄՁ կառուցվածքում գերակշռում են գերփոքր ձեռնարկությունները, ինչն իր հերթին առաջադրում է դրանց արտադրողականության բարձրացման, կայուն աճի և փոքր բիզնեսից միջին բիզնես անցման խթանման խնդիրներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ոլորտի զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են ձեռնարկությունների թվի, տնտեսական ակտիվության, զբաղվածության, արտադրության և ծառայությունների ծավալների փոփոխությունները, ինչպես նաև տարբեր ոլորտներում դրանց բաշխվածությունը։ Ուսումնասիրվում է առևտրի, ծառայությունների, արտադրության, գյուղատնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և այլ ուղղություններում փոքր ու միջին ձեռնարկությունների գործունեությունը։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն ոլորտները, որտեղ ՓՄՁ-ներն ունեն զարգացման առավել մեծ ներուժ, ինչպես նաև այն հատվածները, որտեղ առկա են կառուցվածքային կամ մրցակցային սահմանափակումներ։ Հետազոտության առանցքային խնդիրներից մեկը ՓՄՁ-ների ֆինանսավորման հիմնահարցն է։ Փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը հաճախ սահմանափակվում է վարկավորման պայմաններով, գրավի պահանջներով, տոկոսադրույքների մակարդակով, սեփական կապիտալի պակասով և ֆինանսական պատմության սահմանափակությամբ։ Այս պայմաններում ուսումնասիրվում են բանկային վարկավորման, պետական աջակցության ծրագրերի, երաշխիքային մեխանիզմների, ներդրումային ֆինանսավորման և ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրների զարգացման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ձեռնարկությունների կառավարման և մասնագիտական կարողությունների խնդրին։ Փոքր բիզնեսի կայուն աճը պահանջում է ֆինանսական պլանավորման, մարքեթինգի, վաճառքի, մարդկային ռեսուրսների կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ռիսկերի կառավարման համապատասխան հմտություններ։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևորվում են ձեռնարկատիրական կրթության, խորհրդատվական ծառայությունների և մասնագիտական վերապատրաստման հասանելիության ընդլայնման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է նաև պետական քաղաքականության ազդեցությունը ՓՄՁ ոլորտի զարգացման վրա։ Պետական աջակցությունը կարող է ներառել ֆինանսական և հարկային գործիքներ, ձեռնարկատիրական կրթություն, արտահանման խթանում, նորարարությունների աջակցություն, տեխնոլոգիական արդիականացում և գործարար միջավայրի բարելավում։ Հայաստանի պետական քաղաքականության ներկայիս առաջնահերթությունների շարքում առանձնացվում են արտադրողականության և մրցունակության բարձրացումը, ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնումը, նորարարական ու թվային լուծումների ներդրումը, արտահանման խթանումը և մարզային ձեռնարկատիրության ակտիվացումը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է գործարար միջավայրի ուսումնասիրությունը։ Ձեռնարկությունների զարգացման վրա ազդեցություն են ունենում հարկային և մաքսային կարգավորումները, վարչարարության մակարդակը, իրավական դաշտի կանխատեսելիությունը, մրցակցային պայմանները, ենթակառուցվածքների հասանելիությունը և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության արդյունավետությունը։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը կարող է բացահայտել այն վարչական և ինստիտուցիոնալ խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են ձեռնարկությունների ընդլայնման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում մարզային անհամաչափ զարգացման խնդիրը։ ՓՄՁ գործունեության տարածքային բաշխվածությունը Հայաստանում հավասարաչափ չէ, և մայրաքաղաքի ու մարզերի միջև առկա տնտեսական տարբերությունները կարող են ազդել ձեռնարկատիրական հնարավորությունների վրա։ Մարզերում փոքր բիզնեսի զարգացման համար կարևոր են ֆինանսական ռեսուրսների, ենթակառուցվածքների, մասնագիտական աշխատուժի, շուկաների և խորհրդատվական ծառայությունների հասանելիությունը։ Հետևաբար ուսումնասիրության մեջ կարևորվում է տարածաշրջանային ձեռնարկատիրության խթանումը և տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նաև ՓՄՁ-ների տեխնոլոգիական զարգացման և նորարարական ներուժի հարցերին։ Ժամանակակից մրցակցային միջավայրում ձեռնարկությունների համար կարևոր է արտադրական տեխնոլոգիաների արդիականացումը, թվային գործիքների կիրառումը, էլեկտրոնային առևտրի զարգացումը, բիզնես գործընթացների ավտոմատացումը և տվյալների արդյունավետ օգտագործումը։ Թվայնացումը կարող է նվազեցնել ծախսերը, բարձրացնել արտադրողականությունը և ընդլայնել հաճախորդների հասանելիության աշխարհագրությունը, սակայն դրա համար անհրաժեշտ են ֆինանսական ներդրումներ և համապատասխան մասնագիտական կարողություններ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը ՓՄՁ-ների արտահանման ներուժի ուսումնասիրությունն է։ Միջազգային շուկաներ դուրս գալը կարող է մեծացնել ձեռնարկությունների վաճառքի ծավալները, նպաստել արտադրության ընդլայնմանը և բարձրացնել մրցունակությունը։ Միաժամանակ արտահանող ձեռնարկությունները բախվում են միջազգային չափանիշներին համապատասխանության, որակի հավաստագրման, լոգիստիկայի, շուկաների ուսումնասիրության, ֆինանսավորման և արտաքին շուկաների մասին տեղեկատվության հասանելիության խնդիրներին։ Այս հանգամանքները պահանջում են նպատակային պետական և մասնավոր աջակցության մեխանիզմներ։ Աշխատանքում կարևոր նշանակություն ունի նաև ՓՄՁ-ների դիմակայունության ուսումնասիրությունը։ Տնտեսական ճգնաժամերը, շուկայի արագ փոփոխությունները, գնաճային ճնշումները, մատակարարման շղթաների խափանումները և արտաքին տնտեսական անորոշությունները հատկապես մեծ ազդեցություն կարող են ունենալ փոքր բիզնեսի վրա՝ սահմանափակ ֆինանսական բուֆերների և շուկայի փոքր ծավալների պատճառով։ Հետևաբար ձեռնարկությունների երկարաժամկետ կայունության համար անհրաժեշտ է զարգացնել ռիսկերի կառավարման, ֆինանսական պլանավորման և բիզնեսի արագ վերակազմակերպման կարողությունները։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում է նաև ՓՄՁ-ների համագործակցության և ցանցային զարգացման նշանակությունը։ Ձեռնարկությունների միջև համագործակցությունը, կոոպերացիան, մատակարարման շղթաներում ինտեգրումը և խոշոր ընկերությունների հետ գործընկերային կապերի զարգացումը կարող են նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը և նոր շուկաներ մուտք գործելուն։ Կարևորվում է նաև պետություն-մասնավոր հատված երկխոսությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել գործարար միջավայրի կոնկրետ խնդիրները և մշակել դրանց լուծման առավել հասցեական մեխանիզմներ։ Աշխատանքը նաև հնարավորություն է տալիս գնահատելու ՓՄՁ զարգացման հեռանկարները Հայաստանում։ Դրանց շարքում կարևոր են ֆինանսական գործիքների բազմազանեցումը, տեխնոլոգիական վերազինումը, ձեռնարկատիրական կրթության զարգացումը, արտահանման ներուժի ընդլայնումը, նորարարությունների խթանումը, մարզային բիզնեսի ակտիվացումը և գործարար միջավայրի շարունակական բարելավումը։ Այս ուղղությունների համատեղ իրականացումը կարող է նպաստել փոքր ձեռնարկությունների կայուն աճին և դրանց աստիճանական անցմանը ավելի բարձր արտադրողականության և ավելացված արժեքի ստեղծման մակարդակ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու Հայաստանում փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացման հիմնական միտումները, գնահատելու դրանց տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը, ուսումնասիրելու զարգացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կառավարչական, տեխնոլոգիական, շուկայական և ինստիտուցիոնալ խնդիրները և ներկայացնելու դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ձեռնարկատերերի, բիզնեսի կառավարման մասնագետների, պետական կառավարման ներկայացուցիչների, ներդրողների, տնտեսական քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների և փոքր ու միջին բիզնեսի զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման մարմինների կառավարման գործառույթների և դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ ռեսուրսային ապահովվածության համապատասխանեցման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում տեղական ինքնակառավարման համակարգի արդյունավետ գործունեության համար անհրաժեշտ ֆինանսական, նյութական, մարդկային, տեղեկատվական և կազմակերպական ռեսուրսների առկայության ու կառավարման գործառույթների միջև փոխկապակցվածության գնահատումն է։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են համայնքների կողմից իրականացվող լիազորություններն ու պարտականությունները, դրանց ծավալը և բարդությունը, ինչպես նաև այն ռեսուրսները, որոնց միջոցով համայնքները պետք է կարողանան պատշաճ կերպով իրականացնել իրենց գործառույթները և մատուցել հանրային ծառայություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնությանը, սեփական եկամուտների ձևավորմանը, պետական ֆինանսական փոխանցումներին, բյուջետային պլանավորմանն ու ծախսերի արդյունավետ կառավարմանը։ Կարևորվում է նաև տարբեր համայնքների ռեսուրսային հնարավորությունների անհամաչափության խնդիրը, քանի որ բնակչության թվաքանակի, տնտեսական ներուժի, աշխարհագրական դիրքի, ենթակառուցվածքների և սոցիալ-տնտեսական պայմանների տարբերությունները կարող են էապես ազդել տեղական կառավարման արդյունավետության վրա։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև մարդկային ռեսուրսների կառավարման, համայնքային ծառայողների մասնագիտական կարողությունների, կառավարման տեղեկատվական համակարգերի, տվյալների հասանելիության և կառավարչական որոշումների ընդունման գործընթացների հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է լիազորությունների և դրանց ֆինանսական ու կազմակերպական ապահովման անհամապատասխանության բացահայտումը, որը կարող է սահմանափակել համայնքների ինքնուրույնությունը, նվազեցնել ծառայությունների որակը և խոչընդոտել համայնքային զարգացման ծրագրերի արդյունավետ իրականացմանը։ Հետազոտությունը նպատակ ունի բացահայտելու առկա համակարգային խնդիրները և մշակելու այնպիսի մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի ավելի հստակ կապ հաստատել տեղական ինքնակառավարման մարմիններին վերապահված գործառույթների և դրանց իրականացման համար տրամադրվող ռեսուրսների միջև։ Կարևորվում է ռեսուրսների բաշխման արդյունավետության բարձրացումը, համայնքների ֆինանսական կարողությունների ամրապնդումը, մարդկային և կառավարչական ներուժի զարգացումը, ինչպես նաև հաշվետվողականության և արդյունավետության մեխանիզմների կատարելագործումը։ Աշխատանքը կարող է գործնական նշանակություն ունենալ համայնքների ղեկավարների և աշխատակազմերի, պետական կառավարման ու տեղական ինքնակառավարման ոլորտի մասնագետների, քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ նպաստելով ՀՀ-ում ապակենտրոնացման գործընթացների և տեղական կառավարման ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացմանը։