Հայոց ազգակցական համակարգը : (XIX դ. երկրորդ կես – XX դ. սկիզբ)

Այլ առարկաներ

Այս հաշվետվությունը ներկայացնում է 2015 թվականի ընթացքում իրականացված աշխատանքների համակարգված ամփոփում՝ նպատակ ունենալով գնահատել կատարված գործունեության արդյունքները, բացահայտել հիմնական ձեռքբերումներն ու խնդիրները և ձևավորել հետագա զարգացման ուղղությունները։ Նման փաստաթուղթը սովորաբար ընդգրկում է տարվա ընթացքում իրականացված ծրագրերի, միջոցառումների և նախաձեռնությունների ամբողջական նկարագրությունը՝ ըստ ոլորտների կամ կառուցվածքային ստորաբաժանումների, ինչպես նաև դրանց իրականացման արդյունավետության վերլուծությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պլանավորված և փաստացի կատարված աշխատանքների համեմատությանը, ինչը թույլ է տալիս գնահատել նպատակների իրականացման մակարդակը և ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Հաշվետվության մեջ կարող են ներառվել նաև ֆինանսական և նյութական ցուցանիշների ամփոփումներ, համագործակցությունների արդյունքներ, հանրային ծառայությունների կամ ծրագրերի ազդեցության գնահատում և խնդիրների վերհանում։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև առաջիկա ժամանակահատվածի համար առաջարկությունների և զարգացման ուղիների ձևակերպումը, որոնք բխում են 2015 թվականի ընթացքում արձանագրված փորձից։ Ընդհանուր առմամբ, նման հաշվետվությունը ծառայում է որպես կառավարչական վերահսկման և պլանավորման գործիք՝ ապահովելով գործունեության թափանցիկություն և շարունակական կատարելագործման հնարավորություն։

Կենսաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների բարձր սելեկտիվությամբ և արագ ընթացքով ասիմետրիկ սինթեզի մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը այնպիսի օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ եղանակների մշակումն է, որոնց կառուցվածքում առկա է քիրալային կենտրոն, և որոնց ստացման ընթացքում անհրաժեշտ է ապահովել տարածական կառուցվածքի բարձր ընտրողականություն։ Ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից օրգանական և դեղագործական քիմիայի համար, քանի որ կարող են ծառայել որպես կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, դեղանյութերի, պեպտիդային անալոգների և այլ բարդ օրգանական նյութերի սինթեզի միջանկյալ կամ կառուցվածքային բաղադրիչներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են ասիմետրիկ սինթեզի տեսական հիմքերը, քիրալության ձևավորման մեխանիզմները և ռեակցիայի ընտրողականության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կատալիզատորների, քիրալային լիգանդների կամ օրգանական ռեագենտների ընտրությանը, ռեակցիոն պայմանների օպտիմալացմանը և նպատակային էնանտիոմերի բարձր ելքով ստացմանը։ «Բարձրսելեկտիվ» մոտեցումը ենթադրում է ոչ միայն նպատակային արտադրանքի բարձր քիմիական ելք, այլև տարածական իզոմերների միջև առավելագույն տարբերակվածություն, ինչը կարևոր է կենսաբանական ակտիվ նյութերի սինթեզում։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել տարբեր ասիմետրիկ ռեակցիաների մեխանիզմները, ռեակցիայի արագության վրա ազդող գործոնները, սուբստրատների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա։ Կարևորվում է նաև սինթեզի արագության բարձրացման խնդիրը՝ առանց սելեկտիվության և արտադրանքի մաքրության էական կորստի, ինչը կարևոր պահանջ է ժամանակակից արդյունավետ օրգանական սինթեզի համար։ Ստացված միացությունների կառուցվածքի և օպտիկական մաքրության հաստատման նպատակով կարող են կիրառվել ժամանակակից սպեկտրոսկոպիական և քրոմատոգրաֆիական մեթոդներ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել նոր սինթետիկ ռազմավարությունների մշակմանը և ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետների, քիմիկոս-հետազոտողների, կենսաօրգանական քիմիայի ոլորտի մասնագետների, ասպիրանտների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Տեխնոլոգիա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ալկալային կապակցանյութերի հիմքով բետոնների գելիոթերմային, այսինքն՝ արևային ջերմային էներգիայի կիրառմամբ մշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե արևային ճառագայթման և դրա առաջացրած ջերմային ազդեցության պայմաններում ինչպես են ընթանում բետոնի կառուցվածքագոյացման, ամրացման և կարծրացման գործընթացները, և ինչպիսի տեխնոլոգիական պայմաններ են անհրաժեշտ ստացված նյութի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները բարելավելու համար։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ջերմամշակումը կարող է արագացնել կապակցանյութի և լցանյութերի միջև ընթացող ֆիզիկաքիմիական գործընթացները՝ հնարավորություն տալով ավելի կարճ ժամանակում ստանալ անհրաժեշտ ամրությամբ շինարարական արտադրանք։ Գելիոթերմային մշակման առանձնահատկությունն այն է, որ ավանդական ջերմային աղբյուրների փոխարեն կամ դրանց մասնակի փոխարինմամբ օգտագործվում է արևային էներգիան։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել արևային ճառագայթման ինտենսիվության, շրջակա միջավայրի ջերմաստիճանի, խոնավության, մշակման տևողության և բետոնե տարրերի տաքացման արագության ուսումնասիրությունը։ Արևային էներգիայի օգտագործումը հատկապես հետաքրքիր է էներգատար շինարարական տեխնոլոգիաների համար, քանի որ կարող է նվազեցնել վառելիքի կամ էլեկտրական էներգիայի ծախսը և հնարավորություն տալ ջերմամշակման գործընթացը հարմարեցնել տվյալ տարածաշրջանի կլիմայական պայմաններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է ալկալային բետոնի կառուցվածքագոյացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Ալկալային կապակցանյութերի դեպքում կարծրացման ընթացքում ձևավորվում են նոր հանքային և կապակցող ֆազեր, որոնց առաջացման արագությունն ու կառուցվածքը կախված են ջերմաստիճանից, խոնավությունից, սկզբնական բաղադրությունից և մշակման ռեժիմից։ Ջերմային ազդեցությունը կարող է արագացնել այդ գործընթացները, սակայն չափազանց ինտենսիվ կամ անհավասար տաքացումը կարող է առաջացնել ներքին լարումներ, խոնավության արագ կորուստ և կառուցվածքի անցանկալի փոփոխություններ։ Հետևաբար գելիոթերմային մշակման օպտիմալ ռեժիմի ընտրությունը տեխնոլոգիական հիմնական խնդիրներից է։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բետոնի բաղադրության տարբեր տարբերակներ՝ փոխելով կապակցանյութի, ակտիվացնող բաղադրիչների, ջրի և լցանյութերի հարաբերակցությունները։ Դրանցից յուրաքանչյուրի համար հնարավոր է գնահատել ջերմամշակման ազդեցությունը սեղմման ամրության, խտության, ծակոտկենության, ջրակլանման, ցրտադիմացկունության և այլ ֆիզիկամեխանիկական ցուցանիշների վրա։ Այսպիսի փորձարարական համեմատությունը թույլ է տալիս որոշել այն բաղադրությունը և մշակման պայմանները, որոնց դեպքում արևային ջերմային ազդեցությունը առավել արդյունավետ է։ Առանձին նշանակություն ունի ջերմաստիճանային ռեժիմի վերահսկումը։ Գելիոթերմային մշակման ընթացքում բետոնե տարրի տարբեր հատվածներ կարող են տաքանալ տարբեր արագությամբ, ուստի անհրաժեշտ է ուսումնասիրել ջերմաստիճանի տարածական բաշխումը և դրա ազդեցությունը նյութի կարծրացման միատեսակության վրա։ Կարող են կիրառվել ջերմաստիճանի չափման, ժամանակային մոնիթորինգի և կառուցվածքային վերլուծության մեթոդներ՝ պարզելու համար մշակման առավել նպատակահարմար պայմանները։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է շինարարական նյութերի արտադրության էներգատարության նվազեցման հնարավորությամբ։ Եթե արևային էներգիան կարող է ապահովել անհրաժեշտ ջերմային ռեժիմը, ապա որոշակի կլիմայական պայմաններում հնարավոր է կրճատել ավանդական ջերմամշակման էներգետիկ ծախսերը։ Սա հատկապես հետաքրքիր է արևային բարձր ակտիվություն ունեցող տարածաշրջանների համար, որտեղ հնարավոր է նախագծել հատուկ արևային ջերմամշակման կայանքներ կամ խցիկներ։ Միաժամանակ նման տեխնոլոգիան կարող է նպաստել արտադրության բնապահպանական ազդեցության նվազեցմանը՝ նվազեցնելով հանածո վառելիքի օգտագործումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գելիոթերմային մշակման տեխնիկական կազմակերպմանը։ Անհրաժեշտ է գնահատել արևային էներգիայի հավաքման և կենտրոնացման հնարավոր եղանակները, ջերմամեկուսացման արդյունավետությունը, ջերմության փոխանցումը բետոնե արտադրանքին և մշակման ռեժիմի ավտոմատ կամ կիսաավտոմատ վերահսկման հնարավորությունները։ Այս խնդիրների լուծումը կարևոր է լաբորատոր փորձերից արդյունաբերական կիրառության անցնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է բետոնի տեխնոլոգիան, նյութագիտությունը և արևային էներգիայի կիրառական հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով մշակել ալկալային բետոնների գելիոթերմային մշակման գիտական և տեխնոլոգիական հիմքերը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտագործվել էներգախնայող շինարարական տեխնոլոգիաների զարգացման, բետոնի ջերմամշակման գործընթացների կատարելագործման և արևային էներգիայի արդյունավետ օգտագործման համար՝ հատկապես այն պայմաններում, որտեղ արևային ռեսուրսը բավարար է տեխնոլոգիական անհրաժեշտ ջերմային ռեժիմ ապահովելու համար։

Իրավաբանություն

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կազմակերպված հանցավորության քրեաիրավական բնութագրի, դրա դրսևորման առանձնահատկությունների և արդյունավետ հակազդման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են կազմակերպված հանցավորության հասկացությունը, իրավական բնորոշման չափանիշները, ձևավորման պատճառներն ու պայմանները, հանցավոր խմբերի գործունեության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը։ Քննարկվում են քրեական օրենսդրության համապատասխան դրույթները, իրավակիրառական պրակտիկան, հանցագործությունների կանխարգելման և բացահայտման մեխանիզմները, իրավապահ մարմինների համագործակցության արդյունավետության բարձրացման ուղիները և միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կազմակերպված հանցավորության դեմ պետական քաղաքականության կատարելագործմանը, իրավական կարգավորման զարգացմանը և քրեական արդարադատության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, գիտաշխատողների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և քրեական իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այլ առարկաներ

Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի գիտական գրադարանների գործունեության ուսումնասիրությունը 1986 թվականի ընթացքում՝ ներառելով կատարված աշխատանքների վերլուծություն և դրանց կազմակերպման վերաբերյալ մեթոդական հանձնարարականներ։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում գիտական գրադարանների կառավարման, գրքային և տեղեկատվական ֆոնդերի համալրման, ընթերցողների սպասարկման, մատենագիտական գործունեության, գիտական տեղեկատվության տարածման և գրադարանային գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման հարցերին։ Վերլուծվում են տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային աշխատանքի հիմնական ուղղությունները, ձեռքբերումներն ու խնդիրները, ինչպես նաև ներկայացվում են առաջարկություններ՝ մասնագիտական գործունեության կատարելագործման և ծառայությունների որակի բարձրացման նպատակով։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի գրադարանային գործի պատմության, տեղեկատվական համակարգերի զարգացման և Հայաստանի գրադարանային հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանագետների, տեղեկատվության մասնագետների, պատմաբանների, հետազոտողների, գրադարանային ոլորտի ուսանողների և մշակութային հաստատությունների գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բրոնզի և երկաթի դարաշրջաններում Հայաստանի հյուսիսարևմտյան տարածքներում անասնապահության և որսորդության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերականգնել հին հասարակությունների տնտեսական գործունեության այդ կարևոր ոլորտների առանձնահատկությունները և պարզել դրանց դերը բնակչության կենսապահովման, սոցիալական կազմակերպման ու նյութական մշակույթի ձևավորման գործընթացներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված կենդանիների ոսկորները, դրանց տեսակային կազմը, տարածվածությունը, տարիքը և այլ տվյալներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության կողմից օգտագործված կենդանական ռեսուրսների մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտանի կենդանիների՝ խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների, ձիերի, խոզերի և այլ տեսակների բուծմանը, դրանց տնտեսական նշանակությանը և օգտագործման տարբեր ուղղություններին։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև անասնապահության կազմակերպման ձևերին, արոտավայրերի օգտագործմանը, սեզոնային տեղաշարժերին և բնական միջավայրի ազդեցությանը կենդանիների բուծման վրա։ Որսորդության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վայրի կենդանիների տեսակային կազմը, որսի տարածված ձևերը, օգտագործվող գործիքներն ու զենքերը և որսի ունեցած դերը սննդի ու տնտեսական կյանքի մեջ։ Հատուկ նշանակություն ունի անասնապահության և որսորդության հարաբերակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ դրա միջոցով կարելի է պարզել, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում և բնակավայրերում որքանով է բնակչությունը կախված եղել ընտելացված կենդանիներից կամ վայրի կենդանական ռեսուրսներից։ Աշխատության մեջ կարող են համադրվել կենդանահնագիտական տվյալները բնակավայրերի, կացարանների, տնտեսական կառույցների, աշխատանքային գործիքների և որսորդական զինատեսակների վերաբերյալ հնագիտական նյութերի հետ։ Այսպիսի համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարածաշրջանի հին բնակչության տնտեսության և կենսակերպի մասին։ Հյուսիսարևմտյան Հայաստանի բնական պայմանների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է, քանի որ լեռնային ռելիեֆը, կլիման, բուսականությունը և ջրային ռեսուրսները նշանակալիորեն ազդել են անասնապահության և որսորդության հնարավորությունների վրա։ Հետազոտությունը կարող է բացահայտել նաև բրոնզի դարից երկաթի դար անցման ընթացքում տեղի ունեցած տնտեսական փոփոխությունները, կենդանիների կազմի հնարավոր փոփոխությունները և դրանց կապը հասարակական ու տեխնոլոգիական զարգացումների հետ։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ անասնապահության և որսորդության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել ոչ միայն հին տնտեսության կառուցվածքը, այլև բնակչության սննդակարգը, շրջակա միջավայրի օգտագործման եղանակները և մարդու ու բնության փոխհարաբերությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, կենդանահնէաբաններին, պատմաբաններին, հնագույն տնտեսության և Հայաստանի նախապատմական ու վաղ պատմական մշակույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։