ՀՀ համայնքների զարգացման անհամաչափությունը և դրա լուծման ուղիները

Քաղաքագիտություն

Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտները հակամարտություններ են, որոնք առաջանում են տարբեր էթնիկ խմբերի միջև կամ պետության ներսում՝ էթնիկ ինքնության, քաղաքական իշխանության, տարածքի, ռեսուրսների կամ իրավունքների շուրջ տարաձայնությունների հետևանքով։ Այսպիսի կոնֆլիկտներում էթնիկ պատկանելությունը դառնում է քաղաքական մոբիլիզացիայի հիմնական գործոն, և հակամարտությունը հաճախ ստանում է ինչպես սոցիալական, այնպես էլ քաղաքական բնույթ։ Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտները կարող են առաջանալ պատմական անարդարությունների, սոցիալ-տնտեսական անհավասարության, պետական ինստիտուտների թուլության կամ որոշ խմբերի քաղաքական ներկայացվածության պակասի պատճառով։ Դրանք կարող են արտահայտվել տարբեր ձևերով՝ քաղաքական լարվածությունից և բողոքի շարժումներից մինչև զինված հակամարտություններ և քաղաքացիական պատերազմներ։ Նման կոնֆլիկտներում հաճախ ներգրավվում են նաև արտաքին դերակատարներ, ինչը կարող է բարդացնել իրավիճակը և երկարաձգել հակամարտությունը։ Դրանց լուծման համար կիրառվում են տարբեր մեխանիզմներ՝ քաղաքական դիվանագիտություն, ինքնավարության տրամադրում, իշխանության բաշխման մոդելներ, ինչպես նաև միջազգային միջնորդություն։ Էթնոքաղաքական կոնֆլիկտների ուսումնասիրությունը կարևոր է կայուն պետական համակարգերի ձևավորման և բազմազգ հասարակություններում խաղաղ համակեցության ապահովման համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է մանրէների միջոցով մոլեկուլային ջրածնի կենսաբանական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը և մուգ ֆերմենտացիայի պայմաններում հիդրոգենազային ակտիվության ուսումնասիրմանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է վերականգնվող կենսաէներգիայի ստացման այն ուղղությունը, որի նպատակն է օրգանական սուբստրատները մանրէաբանական գործընթացների միջոցով վերածել էներգետիկ արժեք ունեցող ջրածնի՝ առանց լուսային էներգիայի անմիջական մասնակցության։ Մուգ ֆերմենտացիան համարվում է կենսաբանական ջրածնի արտադրության կարևոր մեթոդներից մեկը, քանի որ այն կարող է իրականացվել համեմատաբար պարզ պայմաններում և օգտագործել տարբեր օրգանական հումքեր, այդ թվում՝ ածխաջրերով հարուստ գյուղատնտեսական և սննդարդյունաբերական թափոններ։ Ուսումնասիրության առանցքային խնդիրներից է պարզել, թե ինչ պայմաններ են նպաստում ջրածնի առաջացման առավել բարձր ելքին և ինչպիսի մեխանիզմներով կարելի է ակտիվացնել այն մանրէային ֆերմենտային համակարգերը, որոնք անմիջականորեն մասնակցում են ջրածնի ձևավորմանը։ Հիդրոգենազները այս գործընթացի կարևոր ֆերմենտներից են․ դրանք կատալիզում են պրոտոնների և մոլեկուլային ջրածնի փոխակերպումները և, կախված կոնկրետ ֆերմենտային համակարգից, կարող են նպաստել ջրածնի առաջացմանը կամ սպառմանը։ Հետևաբար հիդրոգենազային ակտիվության և ջրածնի արտադրողականության միջև կապի բացահայտումը կարևոր է կենսաբանական ջրածնի ստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործման համար։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել տարբեր մանրէային շտամներ կամ մանրէաբանական համայնքներ՝ գնահատելով դրանց ֆերմենտացիոն հատկությունները, աճի դինամիկան, ջրածնի արտադրության արագությունը և ընդհանուր ելքը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև սննդարար միջավայրի կազմը, քանի որ ածխածնի աղբյուրի տեսակը, դրա կոնցենտրացիան, ազոտական բաղադրիչները, հանքային աղերը և միկրոտարրերը կարող են էապես ազդել ինչպես մանրէների աճի, այնպես էլ ջրածին արտադրող նյութափոխանակային ուղիների ակտիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել pH-ի և ջերմաստիճանի ազդեցությանը։ Մուգ ֆերմենտացիայի ընթացքում մանրէների ֆիզիոլոգիական վիճակը և ֆերմենտների ակտիվությունը զգայուն են միջավայրի պայմանների նկատմամբ, ուստի օպտիմալ pH-ի և ջերմաստիճանի ընտրությունը կարող է զգալիորեն բարձրացնել ջրածնի արտադրողականությունը։ Նույնքան կարևոր է ֆերմենտացիայի տևողության և սուբստրատի բեռնվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ չափազանց ցածր կամ բարձր սուբստրատի կոնցենտրացիաները կարող են սահմանափակել գործընթացի արդյունավետությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև նյութափոխանակային ուղիների վերլուծությունը։ Մանրէները օրգանական սուբստրատների քայքայման ընթացքում առաջացնում են տարբեր վերջնանյութեր, և ջրածնի առաջացումը կախված է այն բանից, թե ինչպես է բջջում բաշխվում վերականգնող ուժը և ինչ ուղղությամբ են ընթանում էլեկտրոնների փոխանցման գործընթացները։ Որոշ նյութափոխանակային պայմաններում առաջանում է ավելի մեծ քանակությամբ ջրածին, մինչդեռ այլ պայմաններում վերականգնող համարժեքները կարող են ուղղվել այլ վերջնանյութերի առաջացմանը։ Այդ պատճառով նյութափոխանակության կարգավորումը կարող է հանդիսանալ ջրածնի արտադրության ինտենսիվացման կարևոր ռազմավարություն։ Հիդրոգենազային ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ֆերմենտի ակտիվության փոփոխության գնահատում տարբեր pH-ների, ջերմաստիճանների, սուբստրատների և այլ գործոնների ազդեցությամբ։ Կարևոր է նաև հասկանալ, թե ինչ պայմաններում է ֆերմենտային համակարգը առավել արդյունավետ և ինչպես է դրա ակտիվությունը փոխկապակցվում ամբողջական բջջային գործընթացի հետ։ Միայն ֆերմենտի բարձր ակտիվությունը պարտադիր չէ, որ ապահովի ջրածնի առավելագույն արտադրություն, քանի որ գործընթացի արդյունքը կախված է նաև մանրէի նյութափոխանակության ընդհանուր կազմակերպվածությունից և ջրածնի հետագա օգտագործման հնարավորություններից։ Այդ պատճառով հետազոտությունը կարող է համադրել ֆերմենտաբանական, մանրէաբանական և կենսաքիմիական տվյալները։ Կարևոր խնդիր է նաև ջրածնի արտադրությունը սահմանափակող գործոնների բացահայտումը։ Ֆերմենտացիայի ընթացքում առաջացող օրգանական թթուների կուտակումը կարող է փոփոխել միջավայրի pH-ը և արգելակել մանրէների ակտիվությունը։ Բացի դրանից, որոշ մանրէների դեպքում առաջացած ջրածինը կարող է հետագայում օգտագործվել այլ նյութափոխանակային գործընթացներում, ինչի հետևանքով նվազում է վերջնական գազային արտադրանքի ելքը։ Հետևաբար ջրածնի կուտակման վերահսկումը, գազային միջավայրի կառավարումը և համապատասխան մանրէների ընտրությունը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ արտադրողականության բարձրացման համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է կարևորվել նաև մանրէների գենետիկական կամ ֆիզիոլոգիական բարելավումը։ Ջրածնի արտադրության բարձրացման նպատակով հնարավոր է ուսումնասիրել այն գեները և կարգավորիչ մեխանիզմները, որոնք կապված են հիդրոգենազների սինթեզի, էլեկտրոնների փոխանցման և ֆերմենտային ակտիվության հետ։ Գենետիկական և մետաբոլիկ մոտեցումների կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ ստանալ ավելի բարձր արտադրողականությամբ շտամներ կամ ընտրել այնպիսի մանրէային համակարգեր, որոնք առավել արդյունավետ են տվյալ սուբստրատի պայմաններում։ Գործնական տեսանկյունից մեծ նշանակություն ունի էժան և վերականգնվող հումքի օգտագործումը։ Եթե կենսաբանական ջրածնի արտադրության համար հնարավոր է կիրառել գյուղատնտեսական մնացորդներ, սննդարդյունաբերական թափոններ կամ այլ օրգանական ենթամթերքներ, ապա գործընթացը կարող է միաժամանակ լուծել երկու խնդիր՝ ստանալ էներգետիկ արժեք ունեցող արտադրանք և նվազեցնել օրգանական թափոնների կուտակման խնդիրը։ Այս մոտեցումը գործընթացը կապում է շրջանաձև տնտեսության և թափոնների վերամշակման ժամանակակից սկզբունքների հետ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև գործընթացի մասշտաբավորման հարցը։ Լաբորատոր պայմաններում բարձր ջրածնային ելք ստանալը դեռևս չի նշանակում, որ նույն արդյունավետությունը հնարավոր է պահպանել արդյունաբերական ծավալներում։ Մեծածավալ կենսառեակտորներում անհրաժեշտ է վերահսկել խառնման, գազազերծման, ջերմաստիճանի, pH-ի և սուբստրատի մատակարարման պայմանները։ Հետևաբար տեխնոլոգիական օպտիմալացումը պետք է ներառի ոչ միայն կենսաբանական, այլև ինժեներական գործոնների ուսումնասիրություն։ Ջրածնի արտադրության արդյունավետությունը կարող է գնահատվել մի շարք ցուցանիշներով՝ ստացված ջրածնի ընդհանուր քանակով, սուբստրատի նկատմամբ ջրածնի ելքով, արտադրության արագությամբ, մանրէների կենսազանգվածի արտադրողականությամբ և գործընթացի էներգետիկ արդյունավետությամբ։ Այս ցուցանիշների համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել ոչ միայն այն պայմանները, որոնցում ստացվում է առավելագույն ջրածին, այլև այն տարբերակը, որն ընդհանուր առմամբ առավել նպատակահարմար է կենսատեխնոլոգիական կիրառության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մանրէաբանությունը, կենսաքիմիան, ֆերմենտաբանությունը և կենսատեխնոլոգիան՝ մուգ ֆերմենտացիայի միջոցով մոլեկուլային ջրածնի արտադրության արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է մանրէների ընտրության և աճի պայմանների օպտիմալացման, հիդրոգենազային ակտիվության կարգավորման, նյութափոխանակային ուղիների վերահսկման, սուբստրատների արդյունավետ օգտագործման և գործընթացի տեխնոլոգիական կատարելագործման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր լինել կենսաջրածնի արտադրության, վերականգնվող էներգետիկայի, օրգանական թափոնների կենսաբանական վերամշակման և կայուն կենսատեխնոլոգիական գործընթացների զարգացման համար։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրական մեքենաների և ապարատների կոլեկտիվ ավտոմատացված նախագծման ու հետազոտման համակարգի մշակմանը՝ բաշխված հաշվարկային միջավայրի հնարավորությունների օգտագործմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի միասնական ծրագրային և տեղեկատվական ենթակառուցվածքի ստեղծման վրա, որը թույլ է տալիս տարբեր մասնագետների և հաշվարկային ռեսուրսների համատեղ մասնակցությամբ իրականացնել էլեկտրատեխնիկական օբյեկտների նախագծում, մոդելավորում, հաշվարկ և վերլուծություն։ Քննության են առնվում ավտոմատացված նախագծման համակարգերի կառուցվածքային սկզբունքները, ծրագրային մոդուլների փոխգործակցությունը, տվյալների փոխանակման կազմակերպումը և տարբեր օգտվողների աշխատանքների համակարգման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բաշխված հաշվարկների կիրառմանը, որի շնորհիվ հնարավոր է բարդ հաշվարկային խնդիրները բաժանել առանձին ենթախնդիրների և դրանք կատարել տարբեր համակարգչային հանգույցներում՝ բարձրացնելով ընդհանուր արտադրողականությունը և կրճատելով նախագծման ժամանակը։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրական մեքենաների և ապարատների հիմնական պարամետրերի հաշվարկման, դրանց էլեկտրամագնիսական, ջերմային և կառուցվածքային բնութագրերի գնահատման, ինչպես նաև նախագծային տարբերակների համեմատության և օպտիմալացման հնարավորությունները։ Կարևորվում է մաթեմատիկական մոդելների, հաշվարկային ալգորիթմների և տվյալների միասնական բազայի համադրումը, որը թույլ է տալիս նախագծման տարբեր փուլերում օգտագործել փոխկապակցված տեխնիկական տեղեկատվություն։ Կոլեկտիվ աշխատանքի կազմակերպման տեսանկյունից դիտարկվում են օգտվողների դերերի բաշխումը, նախագծային տվյալների համատեղ հասանելիությունը, կատարված փոփոխությունների համաձայնեցումը և հաշվարկային արդյունքների պահպանման ու փոխանակման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն ունի համակարգի ճկունությունն ու ընդլայնելիությունը, քանի որ տարբեր տեսակի էլեկտրական մեքենաների և սարքերի ուսումնասիրությունը կարող է պահանջել նոր հաշվարկային մոդուլների և մեթոդների ավելացում։ Հետազոտության շրջանակում գնահատվում են համակարգի արտադրողականությունը, հուսալիությունը, տեղեկատվական փոխանակման արդյունավետությունը և բաշխված ռեսուրսների օգտագործման նպատակահարմարությունը։ Քննարկվում են նաև ցանցային միջավայրում նախագծային գործընթացների կազմակերպման առանձնահատկությունները, այդ թվում՝ հեռավոր աշխատատեղերի և կենտրոնացված կամ բաշխված տվյալների պահոցների միջև փոխգործակցությունը։ Նման համակարգը հնարավորություն է տալիս ավտոմատացնել նախագծման բազմաթիվ փուլեր, նվազեցնել կրկնվող հաշվարկների ծավալը, արագացնել տարբեր նախագծային լուծումների փորձարկումը և բարձրացնել ինժեներական որոշումների հիմնավորվածությունը։ Աշխատությունը համադրում է էլեկտրատեխնիկայի, համակարգչային մոդելավորման, ավտոմատացված նախագծման և բաշխված հաշվարկների մեթոդները՝ ներկայացնելով դրանց կիրառման հնարավորությունները միասնական ինժեներական միջավայրում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել էլեկտրական մեքենաների և ապարատների նախագծման, ավտոմատացված նախագծման համակարգերի, հաշվարկային տեխնիկայի, ծրագրային ճարտարագիտության և բաշխված համակարգերի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, ծրագրավորողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս փաստաթուղթը ներկայացնում է Կիևի առևտրական ինստիտուտում սովորող հայ ուսանողների փոխօգնության դրամարկղի գործունեության կանոնակարգային հիմքը՝ արտացոլելով ուսանողական ինքնակազմակերպման, փոխադարձ աջակցության և համայնքային համերաշխության սկզբունքները։ Նման կանոնադրական փաստաթղթի հիմնական նշանակությունն այն է, որ այն սահմանում է կազմակերպության ստեղծման նպատակը, անդամակցության պայմանները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, դրամական միջոցների ձևավորման և օգտագործման կարգը, ինչպես նաև կառավարման ու վերահսկողության մեխանիզմները։ Փոխօգնության դրամարկղի գոյությունը վկայում է ուսանողական միջավայրում փոխադարձ ֆինանսական աջակցության կազմակերպված համակարգ ստեղծելու ձգտման մասին, որի միջոցով անդամները կարող էին անհրաժեշտության դեպքում ստանալ նյութական օգնություն կամ այլ աջակցություն։ Փաստաթղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական ուսանողական համայնքի ներքին կազմակերպվածության և ինքնակառավարման ձևերի մասին։ Կանոնադրության մեջ կարող էին սահմանվել դրամարկղի եկամուտների աղբյուրները, անդամավճարների չափը, կամավոր մուծումները, հնարավոր նվիրատվությունները և այլ ֆինանսական միջոցները, ինչպես նաև դրանց տրամադրման պայմանները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հարցը, թե ինչ հանգամանքներում և ինչ ընթացակարգով էր նախատեսվում օգնության տրամադրումը, քանի որ դա ցույց է տալիս փոխօգնության կազմակերպության սոցիալական նպատակներն ու առաջնահերթությունները։ Փաստաթուղթը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև կառավարման կառուցվածքի մասին՝ ներառյալ ընդհանուր ժողովի, վարչական մարմինների, գանձապահի կամ վերահսկող կառույցների լիազորությունները։ Այդ դրույթների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ուսանողական կազմակերպության ժողովրդավարական ինքնակառավարման ձևերը, որոշումների ընդունման մեխանիզմները և ֆինանսական հաշվետվողականության սկզբունքները։ Պատմագիտական տեսանկյունից փաստաթուղթը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կրթություն ստանալու նպատակով Հայաստանից դուրս գտնվող հայ երիտասարդների համայնքային կապերը և փոխադարձ աջակցության մշակույթը։ Կիևի նման խոշոր կրթական կենտրոնում հայկական ուսանողական խմբերի ձևավորումը կապված էր ոչ միայն կրթական, այլև ազգային, սոցիալական և մշակութային կապերի պահպանման հետ։ Փոխօգնության կազմակերպության կանոնադրությունը այդ միջավայրի ինստիտուցիոնալացման կարևոր վկայություններից մեկն է և կարող է լրացնել տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական ուսանողական կյանքի վերաբերյալ պատմական պատկերացումը։ Փաստաթուղթը կարող է հետաքրքրել հայ ուսանողական կազմակերպությունների պատմությամբ, հայկական սփյուռքի ձևավորմամբ, կրթության պատմությամբ, բարեգործական և փոխօգնության կառույցների գործունեությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր կարող է լինել նաև Կիևի հայկական համայնքի և Ռուսական կայսրության կրթական միջավայրում հայ երիտասարդների սոցիալական կապերի ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս կանոնադրական նյութը ոչ միայն կազմակերպչական փաստաթուղթ է, այլև պատմական վկայություն, որը պատկերացում է տալիս ուսանողների փոխօգնության, ֆինանսական ինքնակազմակերպման և համայնքային համերաշխության ձևերի մասին։

Տեխնոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեղական նշանակության ավտոճանապարհների ցանցում ճանապարհային պատվածքների վերականգնման տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը, գնահատմանը և օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գտնել այնպիսի տեխնոլոգիական և կազմակերպչական լուծումներ, որոնք թույլ կտան բարձրացնել ճանապարհային պատվածքների վերականգնման աշխատանքների արդյունավետությունը, ապահովել դրանց երկարակեցությունը և հնարավորինս ռացիոնալ օգտագործել սահմանափակ ֆինանսական ու նյութական ռեսուրսները։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում են տեղական նշանակության ճանապարհների շահագործման պայմանները, պատվածքների մաշվածության և վնասվածքների հիմնական պատճառները, ճանապարհների տեխնիկական վիճակի վրա ազդող բնական, կլիմայական և տրանսպորտային գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական պայմանների ազդեցությանը ճանապարհային պատվածքների աշխատանքի վրա, քանի որ ջերմաստիճանային տատանումները, տեղումները, սառեցման և հալման գործընթացները, ինչպես նաև ճանապարհային ծանրաբեռնվածությունը կարող են զգալիորեն արագացնել պատվածքների քայքայումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհային պատվածքների տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների կիրառումը և վերականգնման անհրաժեշտության որոշումը՝ հաշվի առնելով վնասվածքների բնույթը, տարածվածությունը և խորությունը։ Քննարկվում են վերականգնման տարբեր տեխնոլոգիաներ, դրանց կիրառման պայմանները, տեխնիկական հնարավորությունները, նյութերի ծախսը, աշխատանքի տևողությունը և սպասվող շահագործման արդյունավետությունը։ Օպտիմալացման նպատակով համադրվում են տեխնոլոգիական, տնտեսական և շահագործական չափանիշները, ինչը հնարավորություն է տալիս ընտրել կոնկրետ ճանապարհահատվածի պայմաններին առավել համապատասխան վերականգնման եղանակը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև վերականգնման աշխատանքների առաջնահերթությունների սահմանմանը, ճանապարհային ցանցի վիճակի համակարգային գնահատմանը և միջոցների նպատակային բաշխմանը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն վնասված ճանապարհների վերանորոգումից դեպի կանխարգելիչ և ռազմավարական կառավարում, որի դեպքում վերականգնման միջոցառումները իրականացվում են նախքան պատվածքի վիճակի կտրուկ վատթարացումը։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել տեղական ճանապարհային ցանցի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը, վերականգնման աշխատանքների արժեքի նվազեցմանը, ճանապարհների ծառայության ժամկետի երկարացմանը և երթևեկության անվտանգության բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է գործնական նշանակություն ունենալ ճանապարհաշինական կազմակերպությունների, նախագծողների, ճանապարհային տնտեսության կառավարման մարմինների և ոլորտի մասնագետների համար, ինչպես նաև օգտակար լինել տրանսպորտային շինարարության և ճանապարհաշինության մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Այլ առարկաներ

Սպառողական վարքագիծի էությունը ուսումնասիրում է այն գործընթացները, որոնց միջոցով անհատները կամ տնային տնտեսությունները ընտրում, ձեռք են բերում, օգտագործում և տնօրինում ապրանքներ ու ծառայություններ՝ իրենց կարիքներն ու ցանկությունները բավարարելու նպատակով, այս վարքագիծը ձևավորվում է մի շարք տնտեսական, հոգեբանական, սոցիալական և մշակութային գործոնների ազդեցությամբ և արտացոլում է, թե ինչպես են մարդիկ որոշումներ կայացնում շուկայում, ինչու են նախընտրում որոշ ապրանքներ մյուսներից և ինչպես են արձագանքում գների, եկամուտների, գովազդի ու բրենդների փոփոխություններին, սպառողական վարքագծի հիմնական տարրերն են՝ կարիքի առաջացումը, տեղեկատվության որոնումը, այլընտրանքների գնահատումը, գնման որոշման կայացումը և գնից հետո վարքագիծը, ներառյալ բավարարվածության կամ դժգոհության ձևավորումը, այս գործընթացում կարևոր դեր ունեն նաև հոգեբանական գործոնները, ինչպիսիք են մոտիվացիան, ընկալումը, ուսուցումը և վերաբերմունքը, ինչպես նաև սոցիալական ազդեցությունները՝ ընտանիք, ընկերներ, սոցիալական խումբ և մշակութային նորմեր, որոնք միասին ձևավորում են սպառողի վերջնական ընտրությունը, և այս հասկացությունը լայնորեն կիրառվում է մարքեթինգում՝ ընկերություններին օգնելու ավելի լավ հասկանալ իրենց հաճախորդներին, ձևավորել արդյունավետ գովազդային ռազմավարություններ և բարելավել արտադրանքի դիրքավորումը շուկայում։