ՀՀ պետական գնումների քաղաքականության հիմնախնդիրները

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Վաֆսի բարբառի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա հնչյունական, բառապաշարային, քերականական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Գրքում ուսումնասիրվում են բարբառի ձևավորման պատմական հիմքերը, տարածման միջավայրը, կապերը հայերենի այլ բարբառների հետ և նրա դերը հայոց լեզվի ընդհանուր համակարգում։ Հեղինակը ներկայացնում է կենդանի խոսքի օրինակներ, բառային նյութ, քերականական ձևեր և լեզվական առանձնահատկություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել տվյալ բարբառի ինքնատիպությունը և լեզվական արժեքը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև բարբառային բառերի ծագմանը, արտահայտչական հնարավորություններին և դրանց պահպանման կարևորությանը՝ որպես ազգային լեզվամշակութային ժառանգության մաս։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է հայ բարբառագիտության, լեզվի պատմության և հայ ժողովրդի մշակութային ինքնության ուսումնասիրության համար։ Այն նախատեսված է լեզվաբանների, հայագետների, բանասիրական ֆակուլտետների դասախոսների ու ուսանողների, հետազոտողների, ինչպես նաև հայերենի բարբառային բազմազանությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Աշխատանքը նվիրված է ռուսական դրամատուրգիայի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Օստրովսկու կյանքին, ստեղծագործական ժառանգությանը և ռուս թատրոնի զարգացման գործում ունեցած նշանակությանը։ Հոբելյանական հրատարակությունը պատրաստվել է գրողի ծննդյան 125-ամյակի առթիվ և նպատակ ունի ներկայացնելու նրա գրական ու թատերական գործունեության հիմնական փուլերը, ստեղծագործական աշխարհայացքը և այն հասարակական միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել է նրա գեղարվեստական մտածողությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում Օստրովսկու դրամատիկական ստեղծագործություններին, որոնցում արտացոլված են XIX դարի ռուսական հասարակության սոցիալական հարաբերությունները, ընտանեկան և կենցաղային խնդիրները, բարոյական հակասությունները, հասարակական անհավասարությունը, դրամական շահի ազդեցությունը մարդկային հարաբերությունների վրա և անհատի ազատության ձգտումը։ Հեղինակի ստեղծագործությունների առանձնահատկությունը կապված է հատկապես առօրյա կյանքի մանրամասն պատկերման, կենդանի խոսքի, կերպարների հոգեբանական բազմազանության և հասարակության տարբեր խավերի ներկայացուցիչների համոզիչ ներկայացման հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նրա դրամատուրգիական լեզվին, կերպարակերտման սկզբունքներին, սյուժետային կառուցվածքին և բեմական մտածողությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է նա ձևավորել ռուսական ազգային դրամատուրգիայի և թատերական մշակույթի զարգացման նոր ուղղություններ։ Առանձին ուշադրության են արժանի վաճառականական միջավայրի, քաղաքային կենցաղի և ընտանեկան հարաբերությունների պատկերումները, որոնց միջոցով հեղինակը բացահայտում է իր ժամանակի հասարակության բարոյահոգեբանական խնդիրները։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը կարևոր է նաև ռուսական թատրոնի պատմության տեսանկյունից, քանի որ բազմաթիվ պիեսներ դարձել են բեմական մնայուն երկեր և նշանակալի ազդեցություն են ունեցել դերասանական արվեստի ու ռեժիսուրայի զարգացման վրա։ Հոբելյանական բնույթը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու գրողի կենսագրությունն ու ստեղծագործությունները, այլև գնահատելու նրա ժառանգության նշանակությունը ռուս գրականության և թատրոնի պատմության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուս գրականության և թատրոնի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, գրականագետների, թատերագետների, ուսանողների, ուսուցիչների և հետազոտողների համար՝ որպես ռուսական դրամատուրգիայի դասական շրջանի կարևորագույն հեղինակներից մեկի ստեղծագործական ուղու և գեղարվեստական ժառանգության ուսումնասիրության նյութ։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է մոնոդիայի երևույթի ստեղծագործական վերադրսևորումների ուսումնասիրությանը հայ կոմպոզիտորների գործիքային ստեղծագործություններում՝ դիտարկելով դրա գեղարվեստական, կառուցվածքային և արտահայտչական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում մոնոդիան ներկայացվում է ոչ միայն որպես միաձայն երաժշտական շարադրանքի սկզբունք, այլև որպես ինքնատիպ կոմպոզիցիոն մտածողության և երաժշտական արտահայտության միջոց, որը տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել է նոր մեկնաբանություններ ու գեղարվեստական դրսևորումներ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են մոնոդիկ մտածողության դերը երաժշտական նյութի ձևավորման, մեղեդիական գծի զարգացման, ռիթմական կազմակերպման, ինտոնացիոն համակարգի և հնչերանգային կառուցվածքի ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ կոմպոզիտորների գործիքային երկերում մոնոդիայի ազգային-ոճական առանձնահատկությունների դրսևորմանը, ժողովրդական երաժշտական ավանդույթների հետ դրա կապերին և մասնագիտական կոմպոզիտորական լեզվում վերաիմաստավորվելու եղանակներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է միաձայնության սկզբունքը վերածվում բազմազան գեղարվեստական հնարքների՝ դրսևորվելով մենակատարային, կամերային և այլ գործիքային ժանրերում։ Քննության են առնվում նաև մոնոդիայի և բազմաձայնության փոխհարաբերությունները, միաձայն նյութի զարգացումը, դրա տարբերակային և իմպրովիզացիոն վերափոխումները, ինչպես նաև հնչերանգային ու կառուցվածքային հնարավորությունները։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն մոնոդիայի ուսումնասիրությունը կապում է հայ կոմպոզիտորական արվեստի զարգացման առանձնահատկությունների հետ՝ բացահայտելով ազգային երաժշտական մտածողության և ժամանակակից կոմպոզիցիոն տեխնիկաների փոխազդեցությունը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, կոմպոզիտորներին, կատարողներին, երաժշտական կրթության ոլորտի մասնագետներին, ուսանողներին և հայ երաժշտական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Հոգեբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հիմնային պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ մանկավարժական բուհի ուսանողների օրինակով։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե անձի տարբեր հատկություններն ինչպես են կապված անվտանգության, սոցիալական շփման, ընդունված լինելու և ինքնադրսևորման պահանջմունքների արտահայտվածության հետ։ Թեման հիմնված է այն մոտեցման վրա, որ պահանջմունքները անձի հոգեբանական կառուցվածքից մեկուսացված երևույթներ չեն, այլ փոխներգործում են անձնային այլ բաղադրիչների հետ և կարող են ազդել մարդու վարքի, սոցիալական հարմարման և ինքնադրսևորման ձևերի վրա։ Աշխատանքի էմպիրիկ ուսումնասիրությանը մասնակցել են Խ. Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ-ի երկրորդ կուրսի 139 ուսանողներ։ Հետազոտության ընթացքում կիրառվել են հիմնային պահանջմունքների բավարարվածության աստիճանի ախտորոշման մեթոդիկա և Ռ. Կետտելի 16-գործոնային անձնային հարցարանը, իսկ պահանջմունքների և անձնային հատկությունների փոխհարաբերությունները գնահատվել են Սպիրմենի կարգային համահարաբերակցության մեթոդով։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են սոցիալական, ընդունված լինելու, անվտանգության և ինքնադրսևորման պահանջմունքների ու տարբեր անձնային գործոնների միջև առկա կապերը՝ փորձելով առանձնացնել այն հատկությունները, որոնք առավել նշանակալի դեր ունեն պահանջմունքների դրսևորման և դրանց բավարարման միջոցների ընտրության գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ տարբեր պահանջմունքների դրսևորումները կապված են Կետտելի անձնային գործոնների տարբեր համակցությունների հետ, իսկ որոշ գործոններ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մի քանի պահանջմունքների դեպքում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ապագա մանկավարժների անձնային զարգացման տեսանկյունից, քանի որ ուսանողի պահանջմունքային համակարգի և անձնային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ըմբռնումը կարող է նպաստել նրա սոցիալական հարմարմանը, մասնագիտական ինքնադրսևորմանը և անձնային ներուժի բացահայտմանը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ընդհանուր և կրթական հոգեբանության, մանկավարժական հոգեբանության, ուսանողների անձնային զարգացման և մասնագիտական պատրաստվածության ուսումնասիրություններում։

Մաթեմատիկա

Այս տեխնիկական ուսումնասիրությունը նվիրված է ծակոտկեն նյութերի իրական պլաստիկ հատկությունների փորձարարական որոշման մեթոդների և բիմետաղական խողովակների ստացման տեխնոլոգիական եղանակների հետազոտությանը։ Աշխատության հիմքում նյութերի դեֆորմացիոն վարքի ավելի ճշգրիտ գնահատման խնդիրն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ նյութի կառուցվածքում առկա ծակոտկենությունը զգալիորեն ազդում է նրա մեխանիկական հատկությունների, ամրության, պլաստիկության և ձևափոխման բնույթի վրա։ Ծակոտկեն նյութերը տարբերվում են ամբողջական, խիտ մետաղներից նրանով, որ դրանց մեխանիկական վարքը պայմանավորված է ոչ միայն նյութի քիմիական բաղադրությամբ և մետաղական հիմքի հատկություններով, այլև ծակոտիների քանակով, չափերով, ձևով, բաշխմամբ և փոխկապակցվածությամբ։ Այդ պատճառով դասական մետաղների համար կիրառվող պլաստիկության գնահատման մեթոդները միշտ չէ, որ բավարար են նման նյութերի իրական դեֆորմացիոն հատկությունները նկարագրելու համար։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է փորձարարական մեթոդաբանության մշակումը, որը թույլ կտա որոշել նյութի իրական պլաստիկ հատկությունները՝ հաշվի առնելով դրա կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել տարբեր տեսակի մեխանիկական փորձարկումներ՝ ձգում, սեղմում, ճնշումային կամ այլ դեֆորմացիոն փորձեր։ Փորձերի ընթացքում ստացված ուժ–դեֆորմացիա կամ լարում–դեֆորմացիա կախվածությունները հնարավորություն են տալիս գնահատել նյութի դիմադրությունը պլաստիկ ձևափոխմանը, ամրացման բնույթը և դեֆորմացիայի սահմանային հնարավորությունները։ Ծակոտկեն նյութերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ծակոտկենության ազդեցության գնահատումը։ Նույն քիմիական բաղադրությամբ նյութերը կարող են ունենալ տարբեր մեխանիկական հատկություններ՝ կախված ծակոտկենության աստիճանից և միկրոկառուցվածքից։ Դեֆորմացիայի ընթացքում ծակոտիները կարող են սեղմվել, փակվել, վերաձևավորվել կամ փոխազդել միմյանց հետ, ինչի հետևանքով նյութի մեխանիկական հատկությունները կարող են փոփոխվել հենց փորձի ընթացքում։ Այս հանգամանքը պահանջում է փորձարարական տվյալների մանրամասն վերլուծություն և համապատասխան մաթեմատիկական մեկնաբանություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություն կարող է լինել իրական և պայմանական պլաստիկ հատկությունների տարբերակումը։ Փորձարարական տվյալների պարզ չափումը միշտ չէ, որ արտացոլում է նյութի ներքին դեֆորմացիոն մեխանիզմները, քանի որ չափվող ընդհանուր դեֆորմացիան կարող է ներառել ինչպես մետաղական կմախքի պլաստիկ ձևափոխությունը, այնպես էլ ծակոտիների կառուցվածքային փոփոխությունը։ Հետևաբար անհրաժեշտ է մշակել այնպիսի մեթոդներ, որոնք թույլ կտան առանձնացնել տարբեր բաղադրիչների ներդրումը և ստանալ նյութի առավել իրատեսական պլաստիկ բնութագրերը։ Բիմետաղական խողովակների ստացումը ուսումնասիրության երկրորդ կարևոր ուղղությունն է։ Բիմետաղական խողովակը բաղկացած է տարբեր հատկություններով երկու մետաղական շերտերից, որոնք համատեղ օգտագործման դեպքում կարող են ապահովել այնպիսի բնութագրերի համադրություն, որը դժվար է ստանալ մեկ մետաղի միջոցով։ Օրինակ՝ արտաքին շերտը կարող է ապահովել մեխանիկական ամրություն, իսկ ներքին շերտը՝ կոռոզիոն, ջերմային կամ քիմիական միջավայրի նկատմամբ բարձր դիմադրություն։ Այդպիսի համակցված կառուցվածքները կարող են կիրառվել տարբեր արդյունաբերական և ինժեներական համակարգերում։ Բիմետաղական խողովակների արտադրության տեխնոլոգիայի կարևոր խնդիրներից է տարբեր մետաղների միջև կայուն և ամուր կապի ձևավորումը։ Միացման որակը պետք է բավարար լինի հետագա մեխանիկական և ջերմային ազդեցություններին դիմակայելու համար։ Եթե շերտերի միջև առաջանում են անընդհատության խախտումներ, դատարկություններ կամ թույլ կպչունության գոտիներ, ապա խողովակի շահագործման ընթացքում կարող են առաջանալ շերտազատում, ճաքեր կամ այլ վնասումներ։ Այդ պատճառով արտադրության մեթոդի ընտրությունը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն խողովակի երկրաչափական ձևավորումը, այլև միջշերտային կապի որակը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել բիմետաղական խողովակների ստացման տարբեր դեֆորմացիոն և մետալուրգիական եղանակներ։ Դրանց արդյունավետությունը կարող է գնահատվել խողովակի չափային ճշգրտությամբ, շերտերի միացման ամրությամբ, նյութերի դեֆորմացիայի համատեղելիությամբ և ստացված արտադրանքի մեխանիկական հատկություններով։ Հատուկ ուշադրություն է պահանջում այն հարցը, թե ինչպես են տարբեր նյութերի պլաստիկ հատկությունների տարբերությունները ազդում համատեղ ձևավորման գործընթացի վրա։ Եթե երկու մետաղներն ունեն զգալիորեն տարբեր հոսունության սահմաններ կամ ամրացման բնութագրեր, ապա նույն արտաքին բեռնվածության պայմաններում դրանք կարող են տարբեր չափով դեֆորմացվել։ Սա կարող է հանգեցնել ներքին լարումների առաջացման և շերտերի միջև կապի խախտման վտանգի։ Այդ պատճառով ծակոտկեն նյութերի իրական պլաստիկ հատկությունների ճիշտ որոշումը կարող է անմիջականորեն կապված լինել բիմետաղական խողովակների ձևավորման տեխնոլոգիայի օպտիմալացման հետ։ Փորձարարական մեթոդների մշակման ժամանակ կարևոր է նաև չափումների ճշգրտությունը։ Փորձանմուշի երկրաչափությունը, բեռնման արագությունը, ջերմաստիճանը, նյութի նախնական կառուցվածքը և սարքավորման առանձնահատկությունները կարող են ազդել ստացված արդյունքների վրա։ Հետևաբար անհրաժեշտ է ապահովել փորձերի վերարտադրելիություն և տարբեր պայմաններում ստացված տվյալների համադրելիություն։ Մանրադիտակային և մետալոգրաֆիական ուսումնասիրությունները կարող են լրացնել մեխանիկական փորձարկումների արդյունքները՝ հնարավորություն տալով տեսնել ծակոտիների ձևափոխությունը, միկրոճաքերի առաջացումը և բիմետաղական շերտերի միջսահմանային կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության գիտական արժեքը կայանում է ծակոտկեն նյութերի դեֆորմացիոն վարքի և դրանց գործնական ձևավորման տեխնոլոգիայի միջև կապի բացահայտման մեջ։ Իրական պլաստիկ հատկությունների ավելի ճշգրիտ գնահատումը կարող է հնարավորություն տալ կանխատեսել նյութի վարքը արտադրական գործընթացներում և ընտրել այնպիսի դեֆորմացիոն ռեժիմներ, որոնք նվազեցնում են վնասման հավանականությունը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է բուհերում հայ ուսանողներին ռուսերենը որպես օտար լեզու ուսուցանելիս խոսքային ավտոմատիզմների ձևավորման և զարգացման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում խոսելու կարողությունն է՝ որպես լեզվական հմտությունների աստիճանական ձևավորման հիմնական և որոշիչ բաղադրիչ։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես է բանավոր խոսքի նպատակային կիրառումը նպաստում ուսանողների մոտ ռուսերեն լեզվական միավորների արագ, ճիշտ և բնական օգտագործման կարողության ձևավորմանը՝ նվազեցնելով գիտակցված վերահսկողության անհրաժեշտությունը և աստիճանաբար ձևավորելով կայուն խոսքային գործողություններ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում խոսքային ավտոմատիզմների էությանը, դրանց առաջացման պայմաններին, զարգացման փուլերին և ուսուցման ընթացքում դրանց ամրապնդման մեխանիզմներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայալեզու ուսանողների համար ռուսերենի յուրացման առանձնահատկություններին, քանի որ մայրենի լեզվի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկությունները կարող են ինչպես աջակցել, այնպես էլ խոչընդոտել ռուսերեն խոսքի բնական ձևավորմանը։ Ներկայացվող մոտեցումը շեշտադրում է ոչ միայն քերականական և բառապաշարային գիտելիքների փոխանցումը, այլև այդ գիտելիքների գործնական ակտիվացումը իրական կամ ուսումնական հաղորդակցական իրավիճակներում։ Խոսելու վարժությունները դիտարկվում են որպես միջոց, որի միջոցով ուսանողը բազմակիորեն կիրառում է լեզվական կառուցվածքները, ամրապնդում ճիշտ խոսքային մոդելները և աստիճանաբար անցնում գիտակցված կառուցումից դեպի ավելի ինքնաբերական խոսք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուսերենը որպես օտար լեզու դասավանդող մասնագետներին, բուհերի դասախոսներին, լեզվի ուսուցման մեթոդիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև այն ուսանողներին և մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են երկրորդ լեզվի յուրացման, բանավոր հաղորդակցության և խոսքային հմտությունների ավտոմատացման գործընթացները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է հաղորդակցական և գործնական ուղղվածությամբ ուսուցումը՝ ցույց տալով, որ օտար լեզվի լիարժեք տիրապետման համար միայն լեզվական կանոնների իմացությունը բավարար չէ․ անհրաժեշտ է այդ գիտելիքները վերածել արագ և նպատակային խոսքային գործողությունների, իսկ խոսելու համակարգված պրակտիկան այդ գործընթացի կարևորագույն պայմաններից մեկն է։