Միգրացիոն հոսքերը և դրանց տնտեսական հետևանքների քանակական գնահատումը (ՀՀ օրինակով)

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենի մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացում միջմշակութային հեռահաղորդակցական կարողությունների ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մասնագիտական հաղորդակցության մեջ օտար լեզվի իմացության, մշակութային տարբերությունների ըմբռնման և տարբեր մշակութային միջավայրերում արդյունավետ փոխգործակցելու կարողությունների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սովորողների այնպիսի կարողությունների զարգացմանը, որոնք անհրաժեշտ են տարբեր մշակութային պատկանելություն ունեցող մարդկանց հետ մասնագիտական շփումների, համագործակցության և տեղեկատվության փոխանակման ընթացքում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են միջմշակութային հաղորդակցության հիմնական հասկացությունները, հաղորդակցական խոչընդոտները, մշակութային կարծրատիպերը, տարբեր արժեքային համակարգերի և հաղորդակցական նորմերի ազդեցությունը լեզվական փոխգործակցության վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում անգլերենի մասնագիտական կողմնորոշման դասընթացի բովանդակության ընտրությանը, ուսուցման մեթոդներին և այնպիսի առաջադրանքների մշակմանը, որոնք միաժամանակ զարգացնում են լեզվական, մասնագիտական և միջմշակութային կարողությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել դերային խաղերի, իրավիճակային առաջադրանքների, նախագծային աշխատանքի, մասնագիտական երկխոսությունների, իրական հաղորդակցական նյութերի և մշակութային համատեքստ ունեցող ուսումնական վարժությունների կիրառման արդյունավետության ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սովորողների՝ տարբեր մշակութային միջավայրերում հաղորդակցական վարքագիծը ճիշտ ընկալելու, սեփական մտքերը համապատասխան ձևով արտահայտելու և հնարավոր թյուրըմբռնումները հաղթահարելու կարողության զարգացումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են մշակվել նաև միջմշակութային հաղորդակցական կարողությունների գնահատման չափանիշներ և մակարդակներ՝ ուսուցման արդյունքների արդյունավետությունը որոշելու նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել անգլերենի մասնագիտական ուսուցման բովանդակության կատարելագործմանը և սովորողների մասնագիտական շարժունակության ու միջազգային հաղորդակցության պատրաստվածության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օտար լեզուների ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մեթոդիստներին, լեզվաբաններին, միջմշակութային հաղորդակցության մասնագետներին, կրթության հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Գրականություն

Ավետիք Իսահակյանի պոեմները աշխատությունը հայ դասական գրականության կարևոր ժողովածուներից է, որը ներկայացնում է Ավետիք Իսահակյանի պոեմների գեղարվեստական աշխարհը՝ ընդգրկելով նրա ստեղծագործական տարբեր փուլերի գործերը, որտեղ արտացոլվում են հայրենիքի, սիրո, ազատության և մարդկային ճակատագրի խորքային թեմաները, պոեմները առանձնանում են պատկերավոր լեզվով, ժողովրդական ավանդույթների ու լիրիկական մտածողության համադրությամբ, ինչպես նաև փիլիսոփայական ընդհանրացումներով, որոնք հաճախ բարձրացնում են մարդու գոյության, ցավի և հույսի հարցերը, գիրքը միաժամանակ ցույց է տալիս Իսահակյանի դերը հայ նոր պոեզիայի ձևավորման մեջ՝ որպես ազգային և համամարդկային զգացողությունները միավորող ստեղծագործող, որի արվեստը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ գրականության հետագա զարգացման վրա։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայկական կերպարվեստում ոչ առարկայական և վերացական գեղարվեստական մտածողության ձևավորման, զարգացման ու փոխակերպումների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Հայաստանի մշակութային կյանքի և միջազգային արվեստային գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում այն գեղագիտական փոփոխություններն են, որոնց արդյունքում արվեստագետները աստիճանաբար հեռանում են իրականության անմիջական պատկերումից և ստեղծագործության հիմնական արտահայտչամիջոցներ դարձնում գույնը, գիծը, ձևը, ռիթմը, տարածությունը և դրանց փոխհարաբերությունները։ Քննվում են վերացական մտածողության նախադրյալները, հայկական արվեստի ավանդական ձևային համակարգերի հնարավոր ազդեցությունները և եվրոպական ու համաշխարհային մոդեռնիստական ուղղությունների հետ ստեղծագործական առնչությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն պատմամշակութային միջավայրին, որի պայմաններում նորարարական գեղարվեստական լեզուները ընդունվել, սահմանափակվել կամ վերաիմաստավորվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ուսումնասիրվում են նկարիչների անհատական որոնումները, կոմպոզիցիոն կառուցվածքի փոփոխությունները, գունային հարաբերությունների ինքնուրույն նշանակությունը և երկրաչափական կամ ազատ ձևերի կիրառման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև խորհրդային ժամանակաշրջանի պաշտոնական գեղագիտական սկզբունքների և արվեստագետների նորարարական ձգտումների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև հետագա փուլերում ստեղծագործական ազատության ընդլայնման ազդեցությունը վերացական արվեստի զարգացման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել գեղանկարչությունը, գրաֆիկան, քանդակագործությունը և արվեստի այլ ձևեր՝ բացահայտելու համար վերացական մտածողության բազմազան դրսևորումները։ Առանձին նշանակություն ունի հայկական ազգային մշակութային ժառանգության և արդիական գեղարվեստական լեզվի փոխհարաբերության խնդիրը, քանի որ որոշ ստեղծագործություններում ավանդական զարդարվեստի, միջնադարյան արվեստի կամ բնապատկերային ընկալումների տարրերը կարող են վերափոխվել ժամանակակից ձևային կառուցվածքների։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ցուցահանդեսային կյանքի, արվեստագիտական քննադատության, մասնագիտական միջավայրի և միջազգային մշակութային կապերի դերակատարությանը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայկական վերացական արվեստի զարգացման հիմնական փուլերին և գեղագիտական որոնումներին՝ այն ներկայացնելով որպես հայկական ժամանակակից կերպարվեստի ինքնուրույն ու բազմաշերտ երևույթ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտաքին առևտրի ազատականացման տնտեսական հետևանքների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով շուկաների բացման, մաքսային սահմանափակումների նվազեցման և միջազգային ինտեգրման գործընթացների ազդեցությունը ազգային տնտեսության վրա։ Հեղինակը վերլուծում է ազատական առևտրային քաղաքականության հիմնական տեսական մոտեցումները և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները փոքր և բաց տնտեսության պայմաններում։ Գրքում դիտարկվում են արտահանման և ներմուծման կառուցվածքային փոփոխությունները, մրցակցային միջավայրի ձևավորումը, տեղական արտադրության վրա արտաքին մրցակցության ազդեցությունը և գնային քաղաքականության փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրողականության մակարդակի, ներդրումային հոսքերի, արժութային կայունության և զբաղվածության վրա արտաքին առևտրի ազատականացման ունեցած ազդեցություններին։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է հնարավոր ռիսկերն ու մարտահրավերները՝ ներառյալ տեղական արդյունաբերության թուլացումը, առևտրային դեֆիցիտի աճը և տնտեսական կախվածության խորացումը։ Աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքականության բարելավման ուղղություններ՝ ուղղված մրցունակության բարձրացմանը, արտահանման խթանմանը և տնտեսության կառուցվածքային դիվերսիֆիկացմանը։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, արտաքին առևտրի մասնագետների, պետական քաղաքականության մշակողների և միջազգային տնտեսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Փիլիսոփայություն

Հատընտիր ստեղծագործությունը Գարեգին Նժդեհի գաղափարախոսական և փիլիսոփայական գրությունների ընտրանի է, որտեղ միավորված են նրա ամենակարևոր մտքերը ազգային ինքնության, հայրենասիրության, մարդու ներքին ուժի, բարոյականության և պետական մտածողության մասին։ Այս ժողովածուն ներկայացնում է Նժդեհի աշխարհայացքի հիմնական առանցքները՝ ընդգծելով ազգի գոյատևման համար անհրաժեշտ հոգևոր և գաղափարական ամրության կարևորությունը, ինչպես նաև անհատի պատասխանատվությունը ժողովրդի և հայրենիքի առաջ։ Գրքում արտացոլված են նրա հայտնի գաղափարները՝ կապված ազգային ինքնագիտակցության, դիմադրողականության, արժանապատվության և պայքարի ոգու հետ, որոնք ձևավորում են հայ մարդու կերպարի նրա պատկերացումները։ Նժդեհի լեզուն այստեղ խիստ է, մտահոգիչ և միաժամանակ ոգեշնչող՝ ուղղված ընթերցողի ներաշխարհին և մտածողությանը, մղելով նրան ինքնավերլուծության և ազգային արժեքների վերագնահատման։ «Հատընտիր»-ը ոչ միայն գաղափարական ժողովածու է, այլ նաև մի տեսակ հոգևոր ուղեցույց, որտեղ ներկայացվում են հասարակական ու քաղաքական խնդիրների վերաբերյալ խորքային դիտարկումներ՝ հիմնված պատմական փորձի և փիլիսոփայական մտածողության վրա։ Այն կարևոր դեր ունի հայ քաղաքական մտքի և գաղափարախոսական գրականության մեջ՝ ձևավորելով ազգային մտածողության որոշ առանցքային մոտեցումներ։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Ղազախստանի միջև 1991–2016 թվականներին ձևավորված միջպետական հարաբերությունների զարգացման, համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ձեռքբերումների և հետագա հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Խորհրդային Միության փլուզումից և երկու պետությունների անկախացումից հետո երկկողմ հարաբերությունների ինստիտուցիոնալացման գործընթացի վրա՝ ընդգրկելով քաղաքական, դիվանագիտական, առևտրատնտեսական, անվտանգային, մշակութային և հումանիտար ոլորտները։ Երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի օգոստոսի 27-ին, որից հետո աստիճանաբար ձևավորվել է երկկողմ համագործակցության պայմանագրաիրավական և դիվանագիտական հիմքը։ Քննության են առնվում անկախության առաջին տարիներին միջպետական կապերի հաստատման առանձնահատկությունները, երբ երկու երկրներն էլ իրականացնում էին պետական կառավարման, տնտեսական համակարգերի և արտաքին քաղաքականության վերափոխումներ։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ հարաբերությունների զարգացման համար ստեղծվել է պայմանագրաիրավական հիմք. 1993 թվականին ստորագրվել է հարաբերությունների հիմքերի մասին պայմանագիրը, իսկ 1999 թվականին՝ բարեկամության և համագործակցության մասին պայմանագիրը։ Հետագա տարիներին իրավական դաշտը համալրվել է առևտրատնտեսական, ներդրումային, տրանսպորտային, կրթական, գիտական և այլ ոլորտներին վերաբերող համաձայնագրերով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քաղաքական և դիվանագիտական երկխոսության զարգացմանը։ Քննության են առնվում պետական ղեկավարների, կառավարությունների և արտաքին գործերի գերատեսչությունների միջև շփումները, պաշտոնական և աշխատանքային այցերը, քաղաքական խորհրդակցությունները և տարբեր մակարդակներում անցկացված հանդիպումները։ Դրանք դիտարկվում են որպես երկկողմ հարաբերությունների շարունակականությունն ապահովող կարևոր մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրվում է նաև դիվանագիտական ներկայացուցչությունների նշանակությունը։ Հայաստանի դեսպանությունը Ղազախստանում սկսել է գործել անկախության սկզբնական շրջանում, իսկ Ղազախստանի դեսպանությունը Հայաստանում բացվել է 2007 թվականին, ինչը նպաստել է մշտական քաղաքական հաղորդակցության և գործնական համագործակցության ամրապնդմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բազմակողմ ձևաչափերում երկու երկրների փոխգործակցության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանը և Ղազախստանը հետխորհրդային տարածքում մասնակցել են մի շարք ընդհանուր կազմակերպությունների և ինտեգրացիոն գործընթացների, ինչի արդյունքում երկկողմ հարաբերությունները զարգացել են նաև բազմակողմ քաղաքական և տնտեսական միջավայրում։ Քննության են առնվում այդ կառույցների շրջանակներում ընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի շուրջ շփումները, ինչպես նաև բազմակողմ համագործակցության ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում տնտեսական կապերին։ Ուսումնասիրվում են ապրանքաշրջանառության կառուցվածքը, արտահանման և ներմուծման հնարավորությունները, գործարար կապերի ձևավորումը, ներդրումային համագործակցությունը և տնտեսական փոխգործակցության զարգացմանը խոչընդոտող գործոնները։ Հայաստանի և Ղազախստանի միջև անմիջական ցամաքային սահմանի բացակայությունը դիտարկվում է որպես տրանսպորտային և լոգիստիկ համագործակցության վրա ազդող կարևոր հանգամանք, ինչի պատճառով առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում տարանցիկ ուղիները և երրորդ երկրների տարածքով իրականացվող փոխադրումները։ Տնտեսական համագործակցության հեռանկարները դիտարկվում են շուկաների փոխադարձ ճանաչելիության բարձրացման, գործարար շրջանակների միջև կապերի ակտիվացման և ապրանքների ու ծառայությունների փոխանակման հնարավորությունների ընդլայնման համատեքստում։ Քննության է առնվում ներդրումային համագործակցության իրավական ապահովումը։ Երկու պետությունների միջև ներդրումների խրախուսման և փոխադարձ պաշտպանության վերաբերյալ համաձայնագիրը ստորագրվել է 2006 թվականին, իսկ միջազգային ավտոմոբիլային հաղորդակցության վերաբերյալ համաձայնագիրը ևս ձևավորել է տրանսպորտային կապերի զարգացման իրավական հիմքերից մեկը։ Ուսումնասիրվում է նաև գյուղատնտեսության ոլորտում համագործակցությունը՝ հաշվի առնելով երկու երկրների տնտեսական կառուցվածքում այդ բնագավառի նշանակությունը։ Պայմանագրային հիմքի շրջանակում առկա է նաև գյուղատնտեսական համագործակցությանը վերաբերող համաձայնագիր, ինչը հնարավորություն է տվել ոլորտային կապերը ներառել երկկողմ հարաբերությունների ընդհանուր համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կրթության և գիտության ոլորտներին։ Ուսումնասիրվում են կրթական հաստատությունների միջև հնարավոր կապերը, գիտական համագործակցությունը, մասնագետների և փորձի փոխանակման հեռանկարները։ 2010 թվականին ստորագրված կրթության և գիտության ոլորտում համագործակցության համաձայնագիրը ներկայացնում է այդ ուղղության պայմանագրային հիմքերից մեկը։ Մշակութային և հումանիտար հարաբերությունները դիտարկվում են որպես ժողովուրդների միջև կապերի ամրապնդման կարևոր բաղադրիչ։ Քննության են առնվում մշակութային միջոցառումների, հասարակական շփումների, պատմամշակութային փոխճանաչման և համայնքային կապերի նշանակությունը։ Նման համագործակցությունը կարող է նպաստել ոչ միայն մշակութային փոխանակմանը, այլև քաղաքական ու տնտեսական հարաբերությունների համար բարենպաստ հասարակական միջավայրի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրվում է նաև անվտանգության ոլորտում փոխգործակցությունը՝ այն դիտարկելով երկկողմ և բազմակողմ համագործակցության շրջանակներում։ Պաշտպանական գերատեսչությունների միջև կապերը և ռազմատեխնիկական համագործակցության իրավական մեխանիզմները ներկայացվում են որպես հարաբերությունների առանձին ուղղություն։ 2012 թվականին ստորագրված ռազմատեխնիկական համագործակցության համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել 2016 թվականին։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում 2016 թվականին հարաբերությունների վիճակին, քանի որ այդ տարին հնարավորություն է տալիս ամփոփել անկախությունից հետո շուրջ քառորդ դարի ընթացքում ձևավորված համագործակցության արդյունքները։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարության տվյալներում արձանագրված են 2016 թվականին Ղազախստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մի շարք աշխատանքային այցեր Հայաստան, այդ թվում՝ վարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի մակարդակով, ինչը ցույց է տալիս տվյալ ժամանակաշրջանում քաղաքական շփումների շարունակականությունը։ Հետազոտության շրջանակում համագործակցության հեռանկարները կարող են դիտարկվել տնտեսական հարաբերությունների ակտիվացման, փոխադարձ ներդրումների խրախուսման, տրանսպորտային հաղորդակցությունների կատարելագործման, կրթագիտական և մշակութային կապերի ընդլայնման տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն է տրվում այն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմներին, որոնք հնարավորություն են տալիս համաձայնեցնելու երկու երկրների տնտեսական և արտաքին քաղաքական շահերը՝ պահպանելով երկկողմ հարաբերությունների ինքնուրույն օրակարգը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հետխորհրդային ժամանակաշրջանում երկու անկախ պետությունների հարաբերությունների ձևավորման և զարգացման ամբողջական ուսումնասիրությամբ։ 1991–2016 թվականների ժամանակահատվածի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հետևել հարաբերությունների անցմանը սկզբնական դիվանագիտական կապերի հաստատումից դեպի բազմաոլորտ պայմանագրային և ինստիտուցիոնալ համագործակցություն։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, դիվանագիտության պատմության, հետխորհրդային տարածքի քաղաքական գործընթացների, տարածաշրջանային ինտեգրման և հայ-ղազախական հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, քաղաքագետների, պատմաբանների, դասախոսների և ուսանողների համար։