Աբստրակտ արվեստի ձևավորումն ու ընթացքը Հայաստանում

Իրավաբանություն

Գրքում ուսումնասիրվում են անձի իրավական կարգավիճակի հիմնախնդիրները ժողովրդավարական, իրավական պետությունում՝ տեսական-իրավական վերլուծության շրջանակում, ներկայացվում են մարդու և քաղաքացու հիմնարար իրավունքների ու ազատությունների կառուցվածքը, դրանց սահմանադրական երաշխիքները և պետական պաշտպանության մեխանիզմները, քննարկվում է անձի և պետության փոխհարաբերության իրավական բնույթը, իրավունքի գերակայության և իրավական պետության սկզբունքների գործնական իրականացումը, վերլուծվում են իրավունքների սահմանափակման հիմքերը և դրանց համաչափության պահանջները, դիտարկվում են իրավական հավասարության, խտրականության արգելքի և դատական պաշտպանության արդյունավետության հարցերը, համեմատական տեսանկյունից ներկայացվում են տարբեր երկրների սահմանադրական փորձերը, գիրքը միավորում է իրավական տեսության հիմնարար դրույթները և ժամանակակից սահմանադրական պրակտիկայի վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով խորացնել անձի իրավական կարգավիճակի ըմբռնումը ժողովրդավարական պետության պայմաններում։

Մանկավարժություն

Նյութը նվիրված է պորտֆոլիոյի տեխնոլոգիայի կիրառմանը ռուսաց լեզվի ապագա ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության գործընթացում։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ ապագա ուսուցչի մասնագիտական զարգացումը պետք է ներառի ոչ միայն տեսական գիտելիքների յուրացում, այլև սեփական գործունեությունը գնահատելու, ձեռքբերումները համակարգելու, մասնագիտական կարողությունները ներկայացնելու և շարունակական ինքնակրթություն իրականացնելու հմտությունների ձևավորում։ Պորտֆոլիոն այս համատեքստում հանդես է գալիս որպես ուսանողի կրթական և մասնագիտական առաջընթացը փաստագրող համակարգված գործիք, որի միջոցով հնարավոր է տեսանելի դարձնել գիտելիքների, կարողությունների, գործնական փորձի և անհատական մասնագիտական ձեռքբերումների զարգացումը։ Ռուսաց լեզվի ապագա ուսուցիչների պատրաստման ժամանակ նման մոտեցումը կարող է ներառել դասերի պլաններ, մեթոդական մշակումներ, ուսումնական առաջադրանքներ, մանկավարժական պրակտիկայի արդյունքներ, ստեղծագործական աշխատանքներ, հետազոտական նախագծեր, ինքնավերլուծության նյութեր և մասնագիտական զարգացման անհատական նպատակներ։ Պորտֆոլիոյի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն չի սահմանափակվում ուսանողի վերջնական արդյունքների մեխանիկական հավաքագրմամբ, այլ ենթադրում է դրանց ընտրության, դասակարգման և վերլուծության գիտակցված գործընթաց։ Այդ պատճառով տեխնոլոգիան կարող է նպաստել ինքնագնահատման և ռեֆլեքսիայի հմտությունների զարգացմանը՝ ուսանողին հնարավորություն տալով հասկանալ սեփական ուժեղ կողմերը, բացահայտել դժվարությունները և որոշել հետագա մասնագիտական աճի ուղղությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել պորտֆոլիոյի տարբեր տեսակներն ու կառուցվածքային բաղադրիչները, դրա ձևավորման փուլերը, գնահատման չափանիշները և դասավանդման գործընթացում կիրառման մեթոդները։ Կարևոր խնդիր է գնահատման օբյեկտիվության ապահովումը, քանի որ պորտֆոլիոյի բովանդակությունը հաճախ ունի անհատական և ստեղծագործական բնույթ։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է մշակել հստակ չափանիշներ, որոնք հնարավորություն կտան գնահատելու ոչ միայն ներկայացված նյութերի քանակը, այլև դրանց որակը, մասնագիտական նշանակությունը, առաջընթացի դինամիկան և ինքնավերլուծության խորությունը։ Ապագա ռուսաց լեզվի ուսուցիչների համար պորտֆոլիոն կարող է նպաստել նաև մեթոդական մտածողության ձևավորմանը, քանի որ ուսանողը ստիպված է հիմնավորել ուսուցման տարբեր մեթոդների ընտրությունը, գնահատել դրանց արդյունավետությունը և կապել տեսական գիտելիքները իրական մանկավարժական իրավիճակների հետ։ Պորտֆոլիոյի կիրառումը կարող է ամրապնդել նաև ուսանողակենտրոն ուսուցման սկզբունքները՝ բարձրացնելով սովորողի ակտիվությունը, ինքնուրույնությունը և պատասխանատվությունը սեփական կրթական արդյունքների համար։ Թվային տեխնոլոգիաների զարգացման պայմաններում պորտֆոլիոն կարող է ձևավորվել նաև էլեկտրոնային միջավայրում, ինչը հեշտացնում է նյութերի պահպանումը, թարմացումը, դասակարգումը և ուսուցչի կամ դասախոսի կողմից դրանց գնահատումը։ Ընդհանուր առմամբ, թեման պորտֆոլիոյի տեխնոլոգիան դիտարկում է որպես ապագա ռուսաց լեզվի ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության արդյունավետ մանկավարժական գործիք, որը միավորում է ուսուցումը, գործնական փորձը, ինքնագնահատումը, ռեֆլեքսիան և մասնագիտական ինքնազարգացումը՝ նպաստելով ավելի ինքնուրույն, գիտակցված և մասնագիտական գործունեությանն առավել պատրաստ ուսուցչի ձևավորմանը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում մաթեմատիկայի արտադասարանային աշխատանքների կազմակերպման և անցկացման ժամանակակից մեթոդական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ մաթեմատիկայի նկատմամբ սովորողների հետաքրքրության զարգացումը, տրամաբանական և քննադատական մտածողության ձևավորումը և նրանց անհատական կարողությունների բացահայտումը չեն սահմանափակվում միայն դասաժամերի շրջանակով։ Աշխատության հիմնական նպատակն է մշակել մաթեմատիկայի արտադասարանային գործունեության կազմակերպման և իրականացման արդյունավետ հայեցակարգ ու մեթոդական համակարգ, որը կարող է նպաստել սովորողների ճանաչողական հետաքրքրության, մաթեմատիկական մտածողության և մաթեմատիկական մշակույթի զարգացմանը։ Հետազոտության հեղինակը Հայկազն Սարիբեկի Նավասարդյանն է, իսկ աշխատանքը պաշտպանվել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում՝ մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար։ Ազգային գրադարանի մատենագիտական տվյալներով՝ աշխատանքը հրատարակվել է 2017 թվականին և ունի 21 էջ։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ արտադասարանային աշխատանքը դիտարկվում է որպես մաթեմատիկական գիտելիքների խորացման և սովորողների կարողությունների զարգացման ինքնուրույն կրթական միջավայր։ Հեղինակը առանձնացնում է այն հակասությունը, որ ժամանակակից կրթության պահանջները սովորողից ակնկալում են ավելի զարգացած բովանդակային, հաղորդակցական և անձնային կարողություններ, մինչդեռ դրանց ձևավորման համար անհրաժեշտ արտադասարանային աշխատանքի մեթոդական համակարգը միշտ չէ, որ բավարար չափով մշակված է։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում նաև հանրապետական և միջազգային մաթեմատիկական օլիմպիադաների պահանջների և դպրոցական սովորական ուսուցման ընթացքում ձեռք բերվող գիտելիքների միջև հնարավոր անհամապատասխանությանը։ Աշխատությունը կարևորում է արտադասարանային գործունեության բազմազան ձևերի կիրառումը։ Դրանց շարքում կարող են լինել մաթեմատիկական խմբակները, օլիմպիադաները, մրցույթները, մաթեմատիկական երեկոները, թեմատիկ միջոցառումները, տրամաբանական խնդիրների լուծման պարապմունքները, նախագծային աշխատանքները և տարբեր տեսակի ինտելեկտուալ խաղերը։ Նման գործունեությունը հնարավորություն է տալիս սովորողներին հանդիպել այնպիսի խնդիրների և գաղափարների, որոնք կարող են դուրս լինել հանրակրթական ծրագրի պարտադիր շրջանակից, սակայն կարևոր են մաթեմատիկական մտածողության զարգացման համար։ Հատկապես կարևոր է տրամաբանությունը զարգացնող և մրցութային բնույթի խնդիրների ընդգրկումը, քանի որ դրանք սովորողից պահանջում են ոչ միայն արդեն հայտնի ալգորիթմի կիրառում, այլև ինքնուրույն վերլուծություն, ենթադրությունների առաջադրում, օրինաչափությունների բացահայտում և ոչ ստանդարտ լուծումների որոնում։ Հետազոտության մեջ էական տեղ է հատկացվում նաև տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառմանը։ ՏՀՏ-ի ներգրավումը հնարավորություն է տալիս մաթեմատիկական նյութը ներկայացնել ավելի ինտերակտիվ ձևով, ապահովել լրացուցիչ ուսումնական ռեսուրսների հասանելիություն և ընդլայնել արտադասարանային աշխատանքի տարածքն ու ժամանակային հնարավորությունները։ Հեղինակը նաև կարևորում է այնպիսի համակարգի ստեղծումը, որը հասանելի կլինի ոչ միայն բարձր առաջադիմություն ունեցող սովորողներին, այլև ավելի լայն շրջանակի՝ աստիճանաբար ձևավորելով մաթեմատիկայի նկատմամբ հետաքրքրություն և ներգրավվածություն։ Հետազոտության խնդիրների շարքում նշվում է արտադասարանային աշխատանքների կազմակերպման վիճակի գիտական վերլուծությունը, դրանց արդյունավետության համար անհրաժեշտ մանկավարժական և մեթոդական պայմանների բացահայտումը, տարբեր ձևերի կիրառման հիմնավորումը, ՏՀՏ-ի ներառումը, օժտված սովորողների հայտնաբերումը և նրանց համար հատուկ խմբակների կազմակերպումը։ Աշխատության մեջ արտադասարանային գործունեությունը ներկայացվում է նաև որպես սովորողների անհատական տարբերությունները հաշվի առնելու արդյունավետ միջոց։ Դասաժամի սահմանափակ ժամանակի պայմաններում ուսուցիչը միշտ չէ, որ կարող է բավարար չափով աշխատել յուրաքանչյուր սովորողի հետաքրքրությունների, նախասիրությունների և կարողությունների զարգացման ուղղությամբ։ Արտադասարանային միջավայրը, հակառակը, թույլ է տալիս ձևավորել ավելի փոքր խմբեր, ընտրել տարբեր բարդության խնդիրներ և կիրառել համագործակցային կամ անհատական աշխատանքի ձևեր։ Այդ կերպ հնարավոր է միաժամանակ աջակցել դժվարություններ ունեցող սովորողներին և լրացուցիչ մարտահրավերներ առաջարկել բարձր առաջադիմություն ցուցաբերողներին։ Աշխատության ընդհանուր նշանակությունն այն է, որ մաթեմատիկայի արտադասարանային գործունեությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես դասապրոցեսի երկրորդական հավելում, այլ որպես սովորողների մաթեմատիկական կրթության կարևոր բաղադրիչ։ Դրա ճիշտ կազմակերպումը կարող է նպաստել առարկայի նկատմամբ կայուն հետաքրքրության ձևավորմանը, տրամաբանական և ստեղծագործական մտածողության զարգացմանը, ինքնուրույն աշխատանքի հմտությունների կատարելագործմանը և մրցութային ու օլիմպիական խնդիրների լուծման պատրաստվածության բարձրացմանը։ Աշխատությունը հատկապես օգտակար կարող է լինել մաթեմատիկայի ուսուցիչների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների, մեթոդիստների և կրթական ծրագրեր մշակողների համար, քանի որ համադրում է տեսական հիմնավորումները, մեթոդական մոտեցումները և դպրոցական պրակտիկայում արտադասարանային մաթեմատիկական աշխատանքի կազմակերպման գործնական խնդիրները։

Մաթեմատիկա

Գիրքը նվիրված է արտաքին դաշտերի ազդեցության պայմաններում ոսպնյակաձև քվանտային կետերի էլեկտրոնային և օպտիկական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են նանոկառուցվածքների քվանտամեխանիկական մոդելները, վերլուծվում են էլեկտրոնների էներգետիկ վիճակները, լիցքակիրների վարքագիծը և արտաքին էլեկտրական ու մագնիսական դաշտերի ազդեցությունը դրանց սպեկտրային և օպտիկական բնութագրերի վրա։ Հեղինակը դիտարկում է քվանտային սահմանափակման երևույթները, էներգետիկ մակարդակների փոփոխությունները, լույսի կլանման և ճառագայթման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը նանոկառուցվածքների ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Գրքում կիրառվում են ժամանակակից տեսական և մաթեմատիկական մեթոդներ՝ բացահայտելու քվանտային կետերի վարքագծի օրինաչափությունները և դրանց հնարավոր կիրառությունները օպտոէլեկտրոնիկայում, ֆոտոնիկայում, նանոտեխնոլոգիաներում և կիսահաղորդչային սարքերի մշակման ոլորտում։ Աշխատությունը նախատեսված է տեսական ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի և նյութագիտության մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների, ուսանողների, ինչպես նաև քվանտային նանոկառուցվածքների հատկություններով և կիրառություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Lեզվաբանություն

Գրքում ներկայացված են հայ բարբառների տարբերակների, պատմական և համեմատական ուսումնասիրությունների, քերականական, բառարանական և ֆոնետիկ առանձնահատկությունների վերաբերյալ գիտական նյութեր։ Այն ծառայում է որպես արժեքավոր աղբյուր լեզվաբանների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են հայերենի բարբառային տարբերությունները և զարգացման պատմությունը։ Հիմնական թեմաները․ Հայ գիտական բարբառագիտության 100-ամյակի պատմություն և կարևորություն Հայ բարբառների համեմատական ուսումնասիրություններ Քերականական, բառարանական և ֆոնետիկ առանձնահատկություններ Բարբառների սոցիալ-մշակութային և լեզվաբանական ազդեցությունը Հայերենի պահպանության և զարգացումն ապահովող մեթոդներ Գրքի առանձնահատկությունները․ Հավաքածու է գիտական հոդվածների և զեկուցումների Նպատակ է ծառայում հայ բարբառագիտության գիտական ավանդույթների ամփոփմանը Հարմար է լեզվաբանների, հայագիտական հետազոտողների և ուսանողների համար Միավորում է պատմական, տեսական և կիրառական մոտեցումներ

Կենսաբանություն

Գիրքը նվիրված է միասուբստրատ երկֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկայի համակարգչային մոդելավորմանը տարբեր տիպի ինհիբիցիաների պայմաններում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկական օրինաչափությունները, մաթեմատիկական մոդելների կառուցման սկզբունքները և համակարգչային մոդելավորման կիրառումը կենսաքիմիական գործընթացների վերլուծության համար։ Քննարկվում են մրցակցային, ոչ մրցակցային, ոչ մրցունակ և այլ տիպի ինհիբիցիաների ազդեցությունը ռեակցիաների արագության, ֆերմենտային ակտիվության և կենսաքիմիական համակարգերի վարքագծի վրա։ Ներկայացվում են հաշվարկային մեթոդներ, մոդելավորման ալգորիթմներ և արդյունքների վերլուծության մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել ֆերմենտային համակարգերի աշխատանքը տարբեր պայմաններում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, կենսաինֆորմատիկայի և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտի մասնագետների, դեղագիտության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և կենսաբանական ու բժշկական գիտությունների ուսանողների համար։