Մրցակցային ռազմավարության զարգացման առանձնահատկությունները սննդի արդյունաբերության կազմակերպություններում (ՀՀ նյութերով)

Գրականություն

Հրատարակությունը կենսամատենագիտական բնույթի աշխատություն է, որը համակարգում և ներկայացնում է 2001–2020 թվականներին Հովհաննես Թումանյանի կյանքի, ստեղծագործական ժառանգության, գրական գործունեության և նրա ստեղծագործությունների ուսումնասիրության վերաբերյալ հրատարակված նյութերը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղել տվյալ ժամանակահատվածի մատենագիտական տեղեկությունները և հետազոտողներին տրամադրել անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման ու կողմնորոշման համակարգված գործիք։ Ներառվող նյութերը կարող են ընդգրկել գրողի ստեղծագործությունների նոր հրատարակությունները, ժողովածուները, վերահրատարակությունները, թարգմանությունները, գիտական մենագրությունները, հոդվածները, գրախոսությունները, գիտաժողովների նյութերը, հուշագրական հրապարակումները և նրա կյանքին ու գրական ժառանգությանը նվիրված այլ ուսումնասիրություններ։ Առանձին նշանակություն ունեն ստեղծագործությունների գրականագիտական մեկնաբանություններին, լեզվաոճական առանձնահատկություններին, բանահյուսական ակունքներին, ազգային մշակույթի հետ կապերին և հայ գրականության զարգացման մեջ ունեցած դերին վերաբերող աղբյուրները։ Կենսամատենագիտական սկզբունքով նյութերի կազմակերպումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գտնել անհրաժեշտ հրատարակությունները, այլև հետևել թումանյանագիտության զարգացմանը, հետազոտական հետաքրքրությունների փոփոխություններին և նոր թեմատիկ ուղղությունների ձևավորմանը երկու տասնամյակների ընթացքում։ Մատենագիտական տվյալները կարող են ընդգրկել նաև գրողի ստեղծագործությունների բեմական, երաժշտական և մշակութային այլ մեկնաբանությունների, հոբելյանական միջոցառումների, գիտաժողովների, ցուցահանդեսների և նրա ժառանգության հանրայնացման վերաբերյալ հրապարակումներ։ Հատուկ արժեք է ներկայացնում տարբեր բնույթի աղբյուրների մեկ համակարգում համախմբումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գրողի ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն գրականագիտական, այլև պատմամշակութային, լեզվաբանական, բանահյուսական և արվեստագիտական տեսանկյուններից։ Ժամանակագրական ընդգրկումը նպաստում է XXI դարի առաջին երկու տասնամյակներում իրականացված ուսումնասիրությունների ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը և հնարավորություն է տալիս բացահայտել նախկինում ուսումնասիրված թեմաների նոր մեկնաբանություններն ու հետազոտական մոտեցումները։ Հրատարակությունն ունի տեղեկատվական, գիտահետազոտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ շարունակելով հայ մեծ գրողի վերաբերյալ մատենագիտական նյութերի հավաքագրման և համակարգման ավանդույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թումանյանագետների, մատենագետների, գրադարանային և թանգարանային աշխատողների, բանասերների, դասախոսների, ուսանողների և հայ գրական ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության համակարգում գործող կենտրոնացված գրադարանային համակարգերից օգտվելու կարգի, ընթերցողների իրավունքների և պարտականությունների, ինչպես նաև գրադարանային սպասարկման կազմակերպման սկզբունքների ներկայացմանը։ Այն ունի գործնական-մեթոդական բնույթ և նախատեսված է ընթերցողներին ու գրադարանային ծառայություններից օգտվողներին տեղեկացնելու համար, թե ինչպես պետք է կազմակերպել գրադարան այցելությունը, գրանցվել որպես ընթերցող, օգտվել գրքային ֆոնդերից և պահպանել գրադարանի կողմից սահմանված կանոնները։ Խորհրդային գրադարանային համակարգը կառուցված էր կենտրոնացված կառավարման և միասնական գրադարանային ցանցի սկզբունքների վրա։ 1984 թվականի ԽՍՀՄ օրենսդրական դրույթներով գրադարանները դիտարկվում էին որպես միասնական համակարգի մաս, իսկ կենտրոնացված գրադարանային համակարգերը ղեկավարվում էին համապատասխան կենտրոնական գրադարանի կողմից։ Այդ համակարգի կարևոր առանձնահատկություններից էին ֆոնդերի կենտրոնացված համալրումը, գրականության մշակումը, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքների համակարգումը և տարբեր գրադարանների միջև համագործակցությունը։ Նյութում ներկայացվող կանոնների հիմնական նպատակը գրադարանային ֆոնդերի հնարավորինս արդյունավետ և կարգավորված օգտագործումն էր։ Ընթերցողը հնարավորություն ուներ ժամանակավորապես օգտվել գրքերից, պարբերականներից և այլ տպագիր նյութերից, ստանալ մատենագիտական ու տեղեկատու-տեղեկատվական սպասարկում, ինչպես նաև մասնակցել գրադարանի կազմակերպած միջոցառումներին։ ԽՍՀՄ-ում գրադարաններից օգտվելու իրավունքը նախատեսված էր քաղաքացիների, հիմնարկների, ձեռնարկությունների և կազմակերպությունների համար, իսկ ընդհանուր գրադարանային սպասարկումը հիմնականում անվճար էր։ Կարևոր տեղ էր զբաղեցնում ընթերցողի կողմից գրադարանային ֆոնդերի պահպանության պահանջը։ Օգտվողը պարտավոր էր խնամքով վերաբերվել իրեն տրամադրված գրականությանը, պահպանել դրա ֆիզիկական ամբողջականությունը և վերադարձնել նյութերը սահմանված ժամկետում։ Գրքի կամ այլ նյութի կորուստը կամ անուղղելի վնասումը կարող էր առաջացնել նյութական պատասխանատվություն և պահանջել կորցրած հրատարակության փոխարինում կամ դրա արժեքի փոխհատուցում։ Կենտրոնացված համակարգի կարևոր առավելություններից էր նաև միջգրադարանային աբոնեմենտի կիրառումը։ Եթե անհրաժեշտ գիրքը կամ այլ հրատարակությունը տվյալ գրադարանում առկա չէր, գրադարանը կարող էր այն պահանջել այլ գրադարանից։ Այս մեխանիզմը հնարավորություն էր տալիս ընդլայնել ընթերցողի հասանելիությունը գրականության նկատմամբ և միաժամանակ գրադարանային ֆոնդերը դիտարկել որպես փոխկապակցված ամբողջություն։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ընթերցողների սպասարկման տարբեր ձևերին՝ ընթերցասրահում աշխատելուն, գրականության ժամանակավոր տրամադրմանը, տեղեկատու ծառայություններից օգտվելուն և անհրաժեշտ հրատարակությունների որոնմանը։ Այս ամենը կազմակերպվում էր սահմանված կանոնների համաձայն, որոնք հաստատվում էին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության կողմից և հիմք էին հանդիսանում համապատասխան գրադարանների տեղական օգտագործման կանոնների մշակման համար։ Կենտրոնացված գրադարանային համակարգի կառուցվածքը ենթադրում էր կենտրոնական և մասնաճյուղային գրադարանների փոխկապակցված աշխատանք։ Այդպիսի կազմակերպումը հնարավորություն էր տալիս միասնականացնել գրքերի հաշվառումը, համալրումը, մշակումը և սպասարկումը, ինչպես նաև ավելի արդյունավետ օգտագործել առկա գրադարանային ռեսուրսները։ Խորհրդային համակարգում գրադարանները միավորվում էին ընդհանուր խնդիրների և գործունեության սկզբունքների շուրջ՝ ընդգրկելով զանգվածային, մանկական և երիտասարդական, գիտական, տեխնիկական և այլ մասնագիտացված գրադարաններ։ Նյութի կարևոր նշանակությունն այն է, որ այն ոչ միայն ներկայացնում է գրադարանային ֆոնդից օգտվելու տեխնիկական կանոնները, այլև արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային մշակույթը, որտեղ ընթերցանությունը, գրքի տարածումը և բնակչության տեղեկատվական սպասարկումը համարվում էին հասարակական և մշակութային կարևոր գործառույթներ։ Գրադարանի և ընթերցողի հարաբերությունները կարգավորվում էին փոխադարձ պարտականությունների համակարգով․ գրադարանը պետք է ապահովեր ֆոնդերի հասանելիությունը և հնարավորինս լիարժեք բավարարեր ընթերցողների պահանջները, իսկ ընթերցողը պարտավոր էր պահպանել գրքային ֆոնդը և սահմանված կարգը։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը կարևոր աղբյուր է խորհրդային շրջանի գրադարանային սպասարկման կազմակերպման, կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի գործունեության և ընթերցողի՝ գրադարանային ռեսուրսներից օգտվելու կանոնների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսանողներին և ԽՍՀՄ ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Մանկավարժություն

Գիրքը նվիրված է 19-րդ դարի հայ պարբերական մամուլում մաթեմատիկայի ուսուցման հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի կրթական մտքի, մանկավարժական հայացքների և դասավանդման մեթոդների զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են հայ մամուլում հրապարակված հոդվածները, քննարկումները և կրթական նյութերը, որոնք վերաբերում են մաթեմատիկական կրթության նպատակներին, բովանդակությանը, դասավանդման մեթոդներին և դպրոցական կրթության բարեփոխումներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաթեմատիկայի ուսուցման դերին ազգային կրթական համակարգի ձևավորման գործում, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության, դասագրքերի նշանակության և ժամանակի առաջադեմ մանկավարժական գաղափարների տարածմանը։ Գիրքը բացահայտում է 19-րդ դարի հայ պարբերական մամուլի կարևոր դերը մաթեմատիկական կրթության զարգացման, գիտելիքի հանրայնացման և կրթական բարեփոխումների խթանման գործում՝ հիմնվելով պատմամանկավարժական աղբյուրների համակողմանի ուսումնասիրության վրա։ Աշխատանքը նախատեսված է կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, մանկավարժների, մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի մասնագետների, դասախոսների, ուսանողների և հայ կրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Այս թեման վերաբերում է քրոնիկական նշիկաբորբի պայմաններում քմային նշիկների միջֆոլիկուլային հյուսվածքի հետմազանոթային վենուլների իմունաձևաբանական (իմունոմորֆոլոգիական) առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, որտեղ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է տեղային իմունային պատասխանի, անոթային պատերի կառուցվածքային փոփոխությունների և բորբոքային գործընթացների բջջային կազմի վերլուծության վրա։ Քրոնիկական բորբոքային վիճակներում նշիկների լիմֆոիդ հյուսվածքում տեղի են ունենում երկարատև իմունաբանական ակտիվացման և հյուսվածքային վերակազմավորման գործընթացներ, որոնք արտահայտվում են ինչպես լիմֆոցիտային ինֆիլտրացիայով, այնպես էլ միկրոշրջանառության անոթների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխություններով։ Հետմազանոթային վենուլները, որպես իմունային բջիջների արտագաղթի հիմնական ուղիներ, ունեն կարևոր դեր բորբոքային ռեակցիայի ձևավորման և պահպանման մեջ, և դրանց պատերի փոփոխությունները կարող են արտացոլել հիվանդության ակտիվության աստիճանը։ Իմունոմորֆոլոգիական հետազոտությունները սովորաբար ներառում են հիստոլոգիական և իմունահիստոքիմիական մեթոդներ՝ հայտնաբերելու համար տարբեր իմունային բջիջների ենթատեսակները, ադհեզիոն մոլեկուլների արտահայտությունը և անոթային էնդոթելի փոփոխությունները, որոնք միասին ձևավորում են տեղային իմունային միջավայրի պատկերը։ Այս տվյալները կարևոր են քրոնիկական նշիկաբորբի պաթոգենեզի ավելի խորը հասկացման, ինչպես նաև բուժական մոտեցումների կատարելագործման համար՝ ուղղված բորբոքային գործընթացի կարգավորմանը և հյուսվածքային վնասման նվազեցմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկացի նշանավոր դրամատուրգ Թենեսի Ուիլյամսի ստեղծագործության և 1930–1960-ական թվականների ամերիկյան թատերագրության զարգացման փոխկապակցված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Ուիլյամսի դրամատուրգիական ժառանգությունն է՝ դիտարկված իր ժամանակաշրջանի հասարակական, մշակութային, գեղագիտական և գրական գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են XX դարի կեսերի ամերիկյան հասարակության փոփոխությունները, սոցիալական հակասությունները, անհատի և հասարակության հարաբերությունները, ընտանեկան ճգնաժամերը, միայնության զգացումը և ամերիկյան երազանքի հակասական կողմերը արտացոլվել դրամատուրգի ստեղծագործություններում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ամերիկյան թատրոնի զարգացման այն փուլին, երբ ավանդական թատերական ձևերը աստիճանաբար փոխակերպվում էին, իսկ դրամատուրգները ձգտում էին բեմականացնել մարդու ներաշխարհը, հոգեբանական բարդությունները և ժամանակակից հասարակության հակասությունները։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել Ուիլյամսի դրամաների թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկությունները, կերպարների հոգեբանական կառուցվածքը, ընտանեկան և սոցիալական հարաբերությունների ներկայացումը, ինչպես նաև հիշողության, ցանկության, միայնության, օտարացման և իրականությունից փախուստի մոտիվները։ Կարևորվում է նաև նրա ստեղծագործության լեզվական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ խորհրդանիշների, պատկերային համակարգի, երկխոսության, բեմական արտահայտչամիջոցների և հոգեբանական դրամատիզմի կիրառությունը։ Ուիլյամսի դրամատուրգիան դիտարկվում է ամերիկյան թատրոնի ընդհանուր զարգացման ֆոնին՝ համադրելով այն նույն ժամանակաշրջանի այլ հեղինակների ստեղծագործական որոնումների և դրամատուրգիական նորարարությունների հետ։ Այդ համատեքստում հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպիսի ազդեցություն են ունեցել եվրոպական դրամատուրգիայի ավանդույթները, հատկապես հոգեբանական և սիմվոլիստական թատրոնի սկզբունքները, ամերիկյան դրամատուրգիայի ձևավորման վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև 1930-ականների սոցիալական ու քաղաքական միջավայրին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների հասարակական փոփոխություններին, հետպատերազմյան Ամերիկայի մշակութային մթնոլորտին և 1950–1960-ական թվականներին ձևավորված նոր գեղագիտական միտումներին։ Հատուկ նշանակություն ունի Ուիլյամսի ստեղծագործության և ամերիկյան թատրոնի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ նրա դրամաները նպաստեցին ամերիկյան բեմի թեմատիկ և հոգեբանական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են քննարկվել նաև նրա պիեսների բեմական առանձնահատկությունները, կերպարների դերասանական մեկնաբանության հնարավորությունները և դրամատուրգիական կառուցվածքի ազդեցությունը թատերական ներկայացման վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ամերիկյան գրականության մեջ անհատի ներաշխարհի և սոցիալական միջավայրի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է դրամատուրգիական ստեղծագործությունը միաժամանակ հանդես գալ որպես անձնական հոգեբանական փորձառության արտահայտություն և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական իրականության քննադատական արտացոլում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, թատերագետներին, ամերիկագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, դրամատուրգիայի հետազոտողներին, արվեստաբաններին, ուսանողներին և XX դարի ամերիկյան մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Թենեսի Ուիլյամսի ստեղծագործությունը ներկայացնում է որպես 1930–1960-ական թվականների ամերիկյան թատերագրության զարգացման կարևոր երևույթ՝ բացահայտելով նրա դրամատուրգիայի թեմատիկ, գաղափարական, հոգեբանական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները և ցույց տալով դրա նշանակությունը ժամանակակից ամերիկյան թատրոնի ձևավորման գործընթացում։

Պատմություն

Գրքում ուսումնասիրվում է Բյուզանդական կայսրության կառավարումը Բազիլ II-ի օրոք (976–1025), վերլուծվում է նրա իշխանության ամրապնդման գործընթացը, կենտրոնացված վարչական համակարգի զարգացումը և կայսրության քաղաքական կայունության ապահովման մեխանիզմները, ներկայացվում են ռազմական արշավները՝ հատկապես Բուլղարիայի դեմ պատերազմները, ինչպես նաև արևելյան սահմանների պաշտպանությունն ու ընդլայնումը, դիտարկվում են հարկային քաղաքականության խստացումները, հողային հարաբերությունների կարգավորումները և ազնվականության ազդեցության սահմանափակման միջոցները, ընդգծվում է կայսերական բյուրոկրատիայի դերի աճը և կառավարման արդյունավետության բարձրացումը, ինչպես նաև եկեղեցու և պետության հարաբերությունների հավասարակշռումը, աշխատանքը նաև անդրադառնում է ներքին ընդդիմության ճնշմանը և կենտրոնական իշխանության ամրապնդման ռազմավարություններին, լայն պատմական համատեքստում ներկայացվում է կայսրության դիրքը միջերկրածովյան աշխարհում և նրա ազդեցությունը միջնադարյան քաղաքական համակարգերի վրա՝ ձևավորելով Բյուզանդիայի «ոսկեդարի» կայսերական կառավարման մոդելը։