Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ

History

Գիրքը նվիրված է Բարձր Հայքի Բաբերդ, Սպեր և Դերջան գավառների տեղանունների ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով XVI դարի Օսմանյան թահրիր դավթարներում պահպանված վավերագրական նյութերի վրա։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են օսմանյան վարչական գրանցամատյաններում արձանագրված բնակավայրերի, գյուղերի և աշխարհագրական միավորների անվանումները՝ բացահայտելով դրանց պատմական, լեզվական և ժողովրդագրական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է տեղանունների ձևափոխությունները, ծագումնաբանությունը, հայկական անվանումների պահպանված հետքերը և դրանց փոփոխությունները՝ կապված տվյալ ժամանակաշրջանի վարչական ու քաղաքական գործընթացների հետ։ Հետազոտության կարևոր մասն է կազմում թահրիր դավթարների՝ որպես պատմական սկզբնաղբյուրների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել տարածաշրջանի բնակավայրային պատկերը, վարչական կառուցվածքը և տեղանվանական համակարգի զարգացման փուլերը։ Աշխատությունը նպաստում է Բարձր Հայքի պատմական աշխարհագրության, հայ բնակչության պատմության և օսմանյան ժամանակաշրջանի վարչական համակարգի առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, տեղանունագետների, արևելագետների, հայագետների, աղբյուրագետների, ինչպես նաև Հայաստանի և տարածաշրջանի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է գյուղական դպրոցում ավագ դպրոցական տարիքի աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետության բարձրացման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն կրթադաստիարակչական պայմանները, մեթոդները և կազմակերպական ձևերը, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների գեղագիտական հետաքրքրությունների, ճաշակի, արժեքային կողմնորոշումների և մշակութային ակտիվության զարգացմանը։ Գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես անձի համակողմանի զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը չի սահմանափակվում արվեստի մասին գիտելիքների փոխանցմամբ, այլ ներառում է գեղեցիկը նկատելու, ընկալելու, գնահատելու, ստեղծագործաբար վերարտադրելու և առօրյա կյանքում գեղագիտական արժեքներ դրսևորելու կարողությունների ձևավորումը։ ՀՀ հանրակրթական համակարգում նույնպես գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է դաստիարակության կարևոր ուղղություններից մեկը, իսկ դպրոցական դաստիարակչական աշխատանքների շրջանակում նախատեսվում են մշակութային այցելություններ, գրական ունկնդրումներ, ստեղծագործական և այլ գործունեություններ։ Ուսումնասիրության առանձնահատկությունը պայմանավորված է գյուղական դպրոցի միջավայրով, որն ունի կրթադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման իր յուրահատկությունները։ Գյուղական համայնքում դպրոցը հաճախ ոչ միայն կրթական հաստատություն է, այլև մշակութային և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, ուստի նրա արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է անմիջականորեն կապված լինել համայնքի մշակութային միջավայրի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների մակարդակը, նրանց հետաքրքրությունները արվեստի տարբեր տեսակների նկատմամբ, մշակութային միջոցառումներին մասնակցության ակտիվությունը, ստեղծագործական հակումները և գեղագիտական արժեքների ընկալման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ավագ դպրոցական տարիքին, քանի որ այս փուլում զարգանում է սովորողների ինքնուրույն մտածողությունը, արժեքային համակարգը, սեփական դիրքորոշումները ձևավորելու կարողությունը և մշակութային նախասիրությունների գիտակցված ընտրությունը։ Այդ պատճառով գեղագիտական դաստիարակությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել այն դեպքում, երբ աշակերտներին առաջարկվում է ոչ միայն պատրաստի մշակութային բովանդակություն, այլև ինքնուրույն ընտրության, քննարկման, ստեղծագործելու և սեփական կարծիքն արտահայտելու հնարավորություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեության տարբեր ձևերի ուսումնասիրությունը։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել արվեստի և գրականության խմբակներ, երաժշտական և թատերական միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, ստեղծագործական մրցույթներ, գրական քննարկումներ, մշակութային հաստատություններ այցելություններ, էքսկուրսիաներ, ժողովրդական արվեստին և ազգային մշակութային ժառանգությանը նվիրված միջոցառումներ։ ՀՀ գործող կրթական կարգավորումներում ևս դասղեկի գործունեության շրջանակում առանձնացվում են բանավեճերը, դերային խաղերը, ցերեկույթները, մրցույթները, արշավները, պատմամշակութային հաստատություններ այցելությունները և գրական ունկնդրումները՝ որպես սովորողների, այդ թվում՝ գեղագիտական դաստիարակությանը նպաստող միջոցներ։ Գյուղական դպրոցում առանձնահատուկ հնարավորություն կարող է ընձեռել տեղական մշակութային միջավայրի օգտագործումը։ Համայնքի պատմությունը, ժողովրդական ավանդույթները, երգը, պարը, ձեռարվեստը, ճարտարապետական և բնապատմական միջավայրը կարող են վերածվել գեղագիտական դաստիարակության բնական կրթական ռեսուրսների։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գեղագիտական արժեքները կապել աշակերտի սեփական կենսափորձի և համայնքի մշակութային ժառանգության հետ, ինչի շնորհիվ դրանք կարող են դառնալ ավելի հասկանալի և անձնապես նշանակալի։ Հետազոտության մեջ կարող են առանձնացվել նաև մանկավարժական այն պայմանները, որոնք ապահովում են գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետությունը։ Դրանցից կարևոր են աշակերտների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը, նրանց հետաքրքրությունների ուսումնասիրությունը, ստեղծագործական նախաձեռնության խրախուսումը, գործունեության բազմազանությունը, ուսուցիչների և ծնողների համագործակցությունը, ինչպես նաև դպրոցի և համայնքի մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Ժամանակակից կրթական մոտեցումներում ևս ընդգծվում է սովորողի անհատական և տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման, ընտանիքի հետ համագործակցության և բազմազան դաստիարակչական գործունեության կազմակերպման նշանակությունը։ Կարևոր խնդիր է նաև գեղագիտական դաստիարակության մեթոդների ընտրությունը։ Միայն տեղեկատվական կամ բացատրական մեթոդների կիրառումը կարող է բավարար չլինել գեղագիտական պահանջմունքների իրական ձևավորման համար։ Առավել արդյունավետ կարող են լինել ակտիվ և ստեղծագործական մեթոդները՝ քննարկումները, բանավեճերը, նախագծային աշխատանքները, արվեստի ստեղծագործությունների վերլուծությունը, դերային խաղերը, ստեղծագործական առաջադրանքները և աշակերտների ինքնուրույն նախաձեռնությունները։ Նման գործունեությունը սովորողին դարձնում է ոչ միայն գեղագիտական արժեքների ընկալող, այլև դրանց ստեղծման և գնահատման գործընթացի ակտիվ մասնակից։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի դերը։ Մանկավարժը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես գեղագիտական միջավայրի կազմակերպիչ և անձնական օրինակ։ Նրա մշակութային հետաքրքրությունները, հաղորդակցման ոճը, արվեստի նկատմամբ վերաբերմունքը և աշակերտների ստեղծագործական նախաձեռնությունների նկատմամբ աջակցությունը կարող են էապես ազդել դաստիարակության արդյունքների վրա։ Գործնական կարևորություն ունի նաև ծնողների ներգրավումը, քանի որ ընտանիքը նույնպես մասնակցում է երեխայի գեղագիտական ճաշակի և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Աշխատության փորձարարական մասը կարող է ներառել աշակերտների հարցումներ, դիտարկումներ, զրույցներ, ստեղծագործական առաջադրանքների արդյունքների վերլուծություն և տարբեր խմբերի համեմատական ուսումնասիրություն։ Այդ մեթոդների միջոցով հնարավոր է գնահատել սովորողների գեղագիտական պահանջմունքների նախնական մակարդակը, իրականացնել նպատակային մանկավարժական միջամտություն և հետագայում պարզել դրա արդյունավետությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել գյուղական դպրոցների համար արտադասարանական և արտադպրոցական գեղագիտական դաստիարակության ծրագրերի, միջոցառումների համակարգի և մեթոդական առաջարկությունների մշակմամբ։ Դրանք կարող են նպաստել դպրոցական միջավայրի մշակութային հարստացմանը, աշակերտների ստեղծագործական ներուժի բացահայտմանը և համայնքի մշակութային կյանքում նրանց ակտիվ մասնակցությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, դասղեկներին, գեղագիտական դաստիարակության մասնագետներին, դպրոցների կազմակերպիչներին, կրթության կառավարման մասնագետներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու այնպիսի մանկավարժական պայմանների համակարգ, որի միջոցով գյուղական դպրոցի արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է վերածվել ավագ դպրոցականների գեղագիտական պահանջմունքների, ստեղծագործական կարողությունների և մշակութային արժեքների նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման արդյունավետ միջավայրի։

Other Subjects

Այս աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի գիտահետազոտական հաստատությունների (ԳԿՀ-երի) 1978 թվականի գործունեության վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով համակարգել գիտական աշխատանքի արդյունքները և մշակել մեթոդական հանձնարարականներ դրանց արդյունավետության բարձրացման համար։ Գրքում ամփոփված են տարբեր գիտական ուղղություններով իրականացված հետազոտությունները, դրանց թեմատիկ բաշխվածությունը, հիմնական արդյունքներն ու կիրառական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է գիտահետազոտական աշխատանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները, պլանավորման և հաշվետվության համակարգերը, ինչպես նաև գիտական կադրերի ներգրավման և աշխատանքի արդյունավետության գնահատման մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մեթոդական առաջարկություններ՝ ուղղված հետազոտական գործունեության համակարգման բարելավմանը, գիտական արդյունքների կիրառական արժեքի բարձրացմանը և գիտական ինֆորմացիայի ավելի արդյունավետ շրջանառությանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է գիտական հաստատությունների ղեկավարների, հետազոտողների, գիտական քաղաքականության մշակողների և տեղեկատվական ծառայությունների մասնագետների համար՝ նպաստելով գիտահետազոտական համակարգի կատարելագործմանը և գիտական աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է երեխայի անձի համակողմանի և ներդաշնակ զարգացման գործընթացում մարդասիրական արժեքների վրա հիմնված դաստիարակության նշանակության, սկզբունքների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում երեխան դիտարկվում է որպես ինքնուրույն արժեք ունեցող անհատ, որի կրթությունն ու դաստիարակությունը պետք է նպաստեն ոչ միայն գիտելիքների և կարողությունների ձեռքբերմանը, այլև ինքնաճանաչման, ինքնուրույնության, պատասխանատվության, ստեղծագործական մտածողության, հաղորդակցական կարողությունների և բարոյական արժեքների ձևավորմանը։ Կարևորվում է երեխայի արժանապատվության, անհատական առանձնահատկությունների, հետաքրքրությունների, պահանջմունքների և զարգացման տեմպերի նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքը։ Հումանիստական մանկավարժության շրջանակում դաստիարակությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես երեխայի վարքի միակողմանի վերահսկման գործընթաց, այլ որպես երեխայի և մեծահասակի համագործակցության, փոխադարձ վստահության, երկխոսության և աջակցող հարաբերությունների համակարգ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այնպիսի արժեքների զարգացմանը, ինչպիսիք են բարությունը, արդարությունը, փոխօգնությունը, հանդուրժողականությունը, պատասխանատվությունը և ուրիշների իրավունքների ու զգացմունքների նկատմամբ հարգանքը։ Քննվում է ընտանիքի և կրթական հաստատության դերը երեխայի արժեքային համակարգի ձևավորման գործում՝ ընդգծելով դրանց համագործակցության և դաստիարակչական մոտեցումների հետևողականության կարևորությունը։ Ուսուցչի կամ դաստիարակի գործունեության մեջ կարևորվում է այնպիսի հոգեբանական և մանկավարժական միջավայրի ստեղծումը, որտեղ երեխան կարող է ազատ արտահայտել իր կարծիքը, նախաձեռնություն ցուցաբերել, մասնակցել որոշումների քննարկմանը և աստիճանաբար սովորել պատասխանատվություն ստանձնել սեփական գործողությունների համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է անհատական և խմբային դաստիարակության ձևերի համադրումը, քանի որ անձի զարգացումը տեղի է ունենում ինչպես սեփական փորձի, այնպես էլ հասակակիցների և մեծահասակների հետ սոցիալական փոխգործակցության միջոցով։ Դիտարկվում է նաև խաղի, ստեղծագործական աշխատանքի, հաղորդակցության, համագործակցային առաջադրանքների և տարբեր կրթական իրավիճակների դերը երեխայի սոցիալական ու հուզական զարգացման մեջ։ Հումանիստական մոտեցումը ենթադրում է երեխայի ուժեղ կողմերի բացահայտում և զարգացման հնարավորությունների ընդլայնում՝ խուսափելով նրա անհատականության ճնշումից կամ բոլոր երեխաների նկատմամբ միատեսակ պահանջների մեխանիկական կիրառումից։ Աշխատությունը կարևորում է կրթության և դաստիարակության փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, որ երեխայի լիարժեք զարգացումը ներառում է մտավոր, բարոյական, սոցիալական, հուզական և ստեղծագործական բաղադրիչների ներդաշնակ ձևավորում։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ երեխայակենտրոն կրթական միջավայրի կազմակերպման և մարդասիրական մանկավարժության սկզբունքների կիրառման տեսական ու մեթոդական հիմքերի զարգացման համար։

Physics

Այս գիրքը ներկայացնում է կիսահաղորդչային նանոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմունքները՝ բացատրելով, թե ինչպես են նյութերի քվանտային և միկրոսկոպիկ հատկությունները որոշում ժամանակակից նանոմասշտաբային էլեկտրոնային սարքերի աշխատանքը։ Այն անդրադառնում է կիսահաղորդիչների էներգետիկ գոտիների կառուցվածքին, էլեկտրոնների և խոռոչների տեղափոխման մեխանիզմներին, քվանտային սահմանափակման երևույթներին և դրանց ազդեցությանը նանոկառուցվածքներում։ Գրքում քննարկվում են նաև նանոտրանզիստորների, քվանտային կետերի, նանոլարերի և բարակ թաղանթների ֆիզիկական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով դրանց դերը նոր սերնդի միկրոչիպերի և բարձր արդյունավետությամբ էլեկտրոնային համակարգերի ստեղծման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոդելներ և հաշվարկային մոտեցումներ, որոնք օգտագործվում են նանոսարքերի նախագծման և վերլուծության համար, ինչպես նաև անդրադառնում է տեխնոլոգիական սահմանափակումներին և զարգացման հեռանկարներին։ Նյութը օգտակար է ֆիզիկայի, էլեկտրոնիկայի և ինժեներական ուղղությունների ուսանողների ու հետազոտողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ նանոէլեկտրոնիկայի ֆիզիկական հիմքերը և կիրառական նշանակությունը։

Medicine

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է շների օրգանիզմում օքսիդավերականգնման գործընթացների խախտումների և լիպիդների պերօքսիդացման ակտիվացման կանխարգելման մեթոդներին սթրեսային վիճակների պայմաններում՝ ընդգծելով բջջային նյութափոխանակության կայունության պահպանման և օքսիդատիվ վնասվածքների նվազեցման կենսաքիմիական հիմքերը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մեխանիզմների վրա, որոնց միջոցով սթրեսը խաթարում է ազատ ռադիկալների և հակաօքսիդանտային համակարգերի հավասարակշռությունը՝ առաջացնելով բջջային թաղանթների վնասում, էնզիմատիկ ակտիվության փոփոխություններ և ընդհանուր ֆիզիոլոգիական հոմեոստազի խախտում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լիպիդների պերօքսիդացման գործընթացին, որը հանդիսանում է օքսիդատիվ սթրեսի հիմնական ցուցիչներից մեկը, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի՝ կատալազի, սուպերօքսիդդիսմուտազի և գլուտաթիոն-պերօքսիդազի դերին։ Ներկայացվում են նաև կանխարգելիչ մոտեցումներ՝ ներառյալ սննդային հավելումների կիրառումը, վիտամինային և միկրոէլեմենտային հավասարակշռության ապահովումը, ինչպես նաև պահման և խնամքի պայմանների օպտիմալացումը, որոնք նպաստում են կենդանիների սթրեսի մակարդակի նվազեցմանը։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության մեխանիզմները և դրանց դերը օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ օքսիդավերականգնման գործընթացների և լիպիդների պերօքսիդացման վերահսկումը կարևոր նշանակություն ունի շների առողջության պահպանման և սթրեսի բացասական ազդեցությունների կանխարգելման համար։