Սահմանադրական դատավարության առանձնահատկությունները Հայաստանի Հանրապետությունում

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1924 թվականներին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական, ռազմական և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ Առաջին աշխարհամարտից հետո Հարավային Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած արմատական աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացներն են, որոնց ընթացքում երկու երկրների միջև հարաբերությունները ձևավորվեցին նոր քաղաքական պայմաններում՝ Օսմանյան կայսրության փլուզումից, Ադրբեջանի խորհրդայնացումից և Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման հաղթանակից հետո։ Աշխատությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ նշված ժամանակաշրջանը երկու պետությունների հարաբերությունների համար անցումային փուլ էր․ նախկին կայսերական և հանրապետական քաղաքական համակարգերի փոփոխությունը, բոլշևիկյան Ռուսաստանի ազդեցության ընդլայնումը և տարածաշրջանային ուժերի վերադասավորումը էապես փոխեցին նրանց արտաքին քաղաքական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության սկզբնական փուլում դիտարկվում են 1920 թվականի իրադարձությունները, հատկապես Ադրբեջանի խորհրդայնացումը և դրա հետևանքները տարածաշրջանային քաղաքականության համար։ Ադրբեջանի նոր քաղաքական կարգավիճակը այն ներքաշեց խորհրդային ազդեցության համակարգ, մինչդեռ Թուրքիայի ազգային շարժումը պայքարում էր Անկարայի շուրջ ձևավորված նոր իշխանության ամրապնդման և արտաքին ուժերի դեմ պայքարի համար։ Այս պայմաններում երկու կողմերի հարաբերությունները զարգանում էին ոչ միայն երկկողմ շահերի, այլև Խորհրդային Ռուսաստանի հետ նրանց հարաբերությունների ազդեցության ներքո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման և ադրբեջանական քաղաքական շրջանակների փոխհարաբերություններին։ Այդ շրջանում կարևոր դեր ունեին ինչպես գաղափարական և ազգային համերաշխության պատկերացումները, այնպես էլ ավելի լայն տարածաշրջանային ռազմավարական հաշվարկները։ Թուրքիայի ազգային շարժման ղեկավարության համար Կովկասը կարևոր նշանակություն ուներ անվտանգության և արտաքին կապերի տեսանկյունից, իսկ Ադրբեջանը գտնվում էր այնպիսի աշխարհաքաղաքական դիրքում, որը նրան դարձնում էր տարածաշրջանի կարևոր հանգույց։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերի տարածաշրջանային հետևանքները։ Այդ պայմանագրերը նոր իրավաքաղաքական շրջանակ ձևավորեցին Թուրքիայի և Անդրկովկասի հանրապետությունների հարաբերությունների համար և միաժամանակ արտացոլեցին խորհրդային Ռուսաստանի ու Թուրքիայի փոխադարձ շահերի համադրումը։ Կարսի պայմանագրի կնքմանը մասնակցեցին նաև Ադրբեջանական, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ-ները, ինչն ընդգծում է այն ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների բարդ կառուցվածքը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես երկկողմ հարաբերությունները ներառվեցին ավելի լայն խորհրդա-թուրքական և անդրկովկասյան քաղաքական համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև Ղարաբաղի, Նախիջևանի և Զանգեզուրի հետ կապված քաղաքական հարցերի ուսումնասիրությունը։ 1920–1921 թվականներին Հարավային Կովկասում սահմանների, տարածքային պատկանելության և վարչական կարգավիճակների շուրջ ընթացող գործընթացները ուղղակիորեն կապված էին տարածաշրջանի նոր քաղաքական դասավորության հետ։ Այս համատեքստում Ադրբեջանի և Թուրքիայի դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ ազգային, ռազմավարական և խորհրդային գործոնների փոխազդեցությունը։ Աշխատության մեջ կարող են քննության առնվել նաև տնտեսական և հաղորդակցային հարաբերությունները։ Կովկասի աշխարհագրական դիրքը, նավթային ռեսուրսները, առևտրային ճանապարհները և տրանսպորտային հաղորդակցությունները կարևոր նշանակություն ունեին ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Թուրքիայի համար։ Սակայն տնտեսական կապերի զարգացման հնարավորությունները սահմանափակվում էին պատերազմների հետևանքներով, տարածաշրջանի քաղաքական անկայունությամբ և խորհրդային վերահսկողության հաստատմամբ։ Առանձին ուշադրության է արժանի 1923–1924 թվականների փուլը, երբ Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո Անկարայի արտաքին քաղաքականությունը սկսեց աստիճանաբար ստանալ նոր պետական ձևաչափ։ Միաժամանակ Ադրբեջանում խորհրդային իշխանության հաստատումը սահմանափակում էր նրա արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը։ Այդ պատճառով հարաբերությունների բնույթը չէր կարող ամբողջությամբ կառուցվել երկու ինքնուրույն պետությունների դասական դիվանագիտական փոխհարաբերությունների տրամաբանությամբ։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև Խորհրդային Ռուսաստանի դերը։ Այդ ժամանակաշրջանում Մոսկվան տարածաշրջանում առանցքային քաղաքական դերակատար էր, և թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների շատ հարցեր պետք է դիտարկել խորհրդային քաղաքականության հետ դրանց փոխկապակցվածության շրջանակում։ Թուրքիայի համար Խորհրդային Ռուսաստանը միաժամանակ կարևոր գործընկեր էր արևմտյան ուժերի դեմ պայքարում և ազդեցության առանձին կենտրոն, մինչդեռ Ադրբեջանը գտնվում էր խորհրդային պետական համակարգի կազմում։ Այս իրավիճակը ստեղծում էր ինչպես համագործակցության հնարավորություններ, այնպես էլ հարաբերությունների ինքնուրույնության սահմանափակումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 1920–1924 թվականների թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունները ձևավորվել են ազգային, գաղափարական, աշխարհաքաղաքական և ռազմավարական բազմաթիվ գործոնների փոխազդեցության պայմաններում։ Այդ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդել են Թուրքիայի ազգային-ազատագրական շարժման նպատակները, Ադրբեջանի խորհրդայնացումը, Խորհրդային Ռուսաստանի տարածաշրջանային քաղաքականությունը, Կովկասի տարածքային խնդիրները և նոր միջազգային համակարգի ձևավորումը։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել Թուրքիայի և Ադրբեջանի նորագույն պատմությամբ, Հարավային Կովկասի պատմությամբ, խորհրդա-թուրքական հարաբերություններով և XX դարի սկզբի միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող պատմաբանների, քաղաքագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերենում նույնաբաղադրիչ փոխատեղույթների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց կառուցվածքային, քերականական և իմաստաբանական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նույն բաղադրիչներից կազմված լեզվական միավորների փոխատեղման օրինաչափությունները, դրանց կիրառության պայմանները, շարահյուսական գործառույթները և խոսքում արտահայտչական նշանակությունը։ Աշխատությունում վերլուծվում են փոխատեղման տարբեր տեսակները, դրանց ազդեցությունը նախադասության կառուցվածքի, իմաստային շեշտադրման և հաղորդակցական նպատակների իրականացման վրա՝ հիմնվելով ժամանակակից և դասական հայերենի հարուստ լեզվական նյութի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական հիմնավորումներին, լեզվաբանական դասակարգումներին և գործնական օրինակներին, որոնք հնարավորություն են տալիս առավել խորությամբ հասկանալ հայերենի շարահյուսական համակարգի առանձնահատկությունները։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, հայոց լեզվի մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայերենի քերականական կառուցվածքի և լեզվական երևույթների գիտական ուսումնասիրությամբ։

Տնտեսագիտություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ անվտանգության հիմնախնդիրներին, տարածաշրջանային ռազմավարությանը և անվտանգության հեռանկարներին՝ ընդգծելով էներգետիկ համակարգի կայունության, արտաքին ռիսկերի և քաղաքական-տնտեսական պայմանների դերակատարությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է Հայաստանի էներգետիկ ռեսուրսների կառուցվածքը, ներկրող և արտահանող էներգետիկ շուկաները, էներգետիկ կախվածության խնդիրները, ենթակառուցվածքների հուսալիությունը և սպառողական պահանջարկի աճի հետ կապված մարտահրավերները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային համագործակցության հնարավորություններին, էներգետիկ միջանցքների, մատակարարման ռիսկերի և այլ երկրների ներդրումների ազդեցությանը էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է անվտանգության ռազմավարության ձևավորման սկզբունքները, սպառողների և արտադրողների շահերի պաշտպանությունը, էներգետիկ քաղաքականության արդիականացման ուղիները և երկարաժամկետ հեռանկարները՝ ներառելով նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը և վերականգնվող էներգիայի զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր է քաղաքական վերլուծաբանների, տնտեսագետների, էներգետիկ համակարգի մասնագետների և պետական կառավարման մարմինների համար՝ նպաստելով Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ապահովման, տարածաշրջանային ինտեգրացիայի և կայուն զարգացման ռազմավարությունների մշակմանը։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է սակավաջրության պայմաններում հանքային պարարտանյութերի և ոռոգման տարբեր չափաբաժինների ազդեցության ուսումնասիրությանը մշակովի գինձի (Coriandrum sativum L.) մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների և բերքատվության ցուցանիշների վրա՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության Խորրամաբադի ագրոկլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են չորային և կիսաչորային միջավայրերի առանձնահատկությունները, ջրային ռեսուրսների սահմանափակության ազդեցությունը բույսի աճի փուլերի, կենսաբանական զարգացման և արտադրողականության վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում են տարբեր ոռոգման ռեժիմներ և հանքային պարարտանյութերի դեղաչափեր՝ նպատակ ունենալով պարզել դրանց օպտիմալ համադրությունը, որը ապահովում է առավել բարձր բերքատվություն և արդյունավետ ջրօգտագործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսի մորֆոլոգիական ցուցանիշներին՝ բույսի բարձրություն, տերևային մակերես, կենսազանգվածի կուտակում, ինչպես նաև ֆիզիոլոգիական ցուցանիշներին՝ քլորոֆիլի պարունակություն, ջրապահպանման ունակություն և սթրեսային դիմադրողականություն։

Քաղաքագիտություն

Դոհայի զարգացման օրակարգ գործընթացը համաշխարհային առևտրային համակարգի բարեփոխման բազմակողմ նախաձեռնություն է, որը մեկնարկել է ԱՀԿ շրջանակում՝ նպատակ ունենալով ստեղծել ավելի արդար, հավասարակշռված և զարգացմանը նպաստող միջազգային առևտրային կանոններ, հատկապես զարգացող երկրների համար։ Այս օրակարգը կենտրոնանում է գյուղատնտեսության, ծառայությունների, արդյունաբերական ապրանքների շուկաների ազատականացման, սակագների նվազեցման և առևտրային խոչընդոտների վերացման վրա՝ միաժամանակ փորձելով հաշվի առնել սոցիալական զարգացման և տնտեսական անհավասարությունների խնդիրները։ Գործընթացի կարևոր բաղադրիչներից են նաև մտավոր սեփականության, առևտրի հեշտացման և հատուկ ու տարբերակված վերաբերմունքի սկզբունքները զարգացող երկրների նկատմամբ, որոնք նախատեսված են նրանց մրցունակությունը բարձրացնելու և գլոբալ շուկայում ավելի ակտիվ ներգրավվելու համար։ Չնայած լայն նպատակներին՝ օրակարգի շուրջ բանակցությունները հաճախ բախվել են երկրների միջև շահերի բախման, հատկապես գյուղատնտեսական սուբսիդիաների և շուկաների բացման հարցերում, ինչի պատճառով գործընթացը երկարաձգվել և մասամբ փակուղային է դարձել։

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր արտադրողական հաշվարկային համակարգերում սիստոլիկ ալգորիթմների իրականացման համար ծրագրային և գործիքային միջավայրի մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են զուգահեռ հաշվարկների կազմակերպման սկզբունքները, տվյալների հոսքային մշակման մոդելները և սիստոլիկ ճարտարապետությունների կիրառությունը բարդ հաշվարկային խնդիրների արագացման նպատակով։ Աշխատությունում վերլուծվում են հաշվարկային կլաստերների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հանգույցների միջև հաղորդակցության մեխանիզմները և բեռի բաշխման ռազմավարությունները՝ նպատակ ունենալով ապահովել բարձր արդյունավետություն և մասշտաբայնություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ծրագրային գործիքների նախագծմանը, որոնք թույլ են տալիս իրականացնել ալգորիթմների ավտոմատ քարտեզագրում կլաստերային միջավայրի վրա, ինչպես նաև օպտիմալացնել հիշողության և հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործումը։ Քննարկվում են նաև համակարգի արդյունավետության գնահատման մեթոդները և կիրառական ոլորտները՝ ներառյալ գիտական մոդելավորում, մեծածավալ տվյալների մշակում և ինժեներական հաշվարկներ։