Տնտեսության մրցակցային միջավայրի կարգավորումը՝ որպես փոքր և միջին բիզնեսի զարգացման կարևորագույն միջոց (ՀՀ նյութերով)

Փիլիսոփայություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է գեղագիտության և մարդու հուզաշխարհի փոխկապակցվածությանն առնչվող գրականության հանձնարարական ցանկ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ուղղորդել համապատասխան գիտական, փիլիսոփայական, հոգեբանական և մշակութաբանական աղբյուրների ուսումնասիրության մեջ։ Ներկայացվող գրականության շրջանակը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մարդու հույզերի, զգացմունքների և ներաշխարհի ձևավորման ու արտահայտման առանձնահատկությունները գեղագիտական ընկալման, արվեստի և ստեղծագործական գործունեության համատեքստում։ Ցանկը կարող է ընդգրկել աշխատություններ, որոնք անդրադառնում են գեղեցիկի, վեհի, ներդաշնակի և այլ գեղագիտական կատեգորիաների ընկալմանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը մարդու հոգևոր և հուզական աշխարհի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում արվեստի տարբեր ձևերի՝ գրականության, երաժշտության, կերպարվեստի, թատրոնի և այլ ստեղծագործական ոլորտների միջոցով հույզերի առաջացման, փոխանցման և վերապրման խնդիրներին։ Հանձնարարական նյութերի համակարգված ներկայացումը կարող է օգնել ընթերցողին ձևավորելու թեմայի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով համադրելու գեղագիտական և հոգեբանական մոտեցումները։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև մարդու գեղագիտական պահանջմունքների, արժեքային կողմնորոշումների, ճաշակի ձևավորման և արվեստի սոցիալ-հոգեբանական նշանակության ուսումնասիրության համար։ Որպես մատենագիտական-տեղեկատու նյութ՝ այն կարող է ծառայել ինքնուրույն ընթերցանության, ուսումնական աշխատանքների, գիտական հետազոտությունների և թեմատիկ գրականության որոնման նպատակներին։ Այն հատկապես օգտակար է փիլիսոփայության, գեղագիտության, հոգեբանության, արվեստագիտության, գրականագիտության և մշակութաբանության ոլորտներում սովորողներին, դասավանդողներին, հետազոտողներին և մարդու հուզական աշխարհի ու արվեստի փոխհարաբերությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է 20 ՄէՎ էներգիա ունեցող էլեկտրոնների՝ պիեզոէլեկտրական մոնոբյուրեղներում արտաքին ակուստիկ դաշտերի առկայության պայմաններում ալիքային ուղղորդման՝ каналավորման, երևույթի տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է բյուրեղային կառուցվածքի և բարձր էներգիայի լիցքավորված մասնիկների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, որի ընթացքում էլեկտրոնների շարժումը կարող է զգալիորեն պայմանավորվել բյուրեղի ատոմների պարբերական դասավորությամբ և առաջացող էլեկտրական դաշտերով։ Արտաքին ակուստիկ դաշտի ներգործությունը հնարավորություն է տալիս փոփոխելու բյուրեղային ցանցի դինամիկ վիճակը և, հետևաբար, ազդելու էլեկտրոնների շարժման հետագծերի, էներգետիկ կորուստների և каналավորման պայմանների վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրոնների շարժման հավանական հետագծերը, բյուրեղային պոտենցիալի առանձնահատկությունները, каналավորման կայունության պայմանները և արտաքին ակուստիկ ազդանշանի պարամետրերի ազդեցությունը մասնիկների դինամիկայի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ակուստիկ դաշտի հաճախության, ամպլիտուդի և տարածման բնութագրերի փոփոխության հետևանքով առաջացող երևույթներին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը էլեկտրոնների բաշխման և բյուրեղից դուրս գալու գործընթացների վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել տեսական մոդելավորում, մաթեմատիկական հաշվարկներ և մասնիկների շարժման թվային սիմուլյացիա՝ տարբեր ֆիզիկական պայմաններում համակարգի վարքագիծը գնահատելու համար։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են բյուրեղային միջավայրում բարձր էներգիայի մասնիկների փոխազդեցության ավելի խոր ըմբռնման, ինչպես նաև ճառագայթման և մասնիկների կառավարման նոր մեխանիզմների հետազոտության տեսանկյունից։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ բյուրեղային նյութերում մասնիկների տրանսպորտի, ճառագայթային ֆիզիկայի, բարձր էներգիայի ֆիզիկայի և պինդ մարմնի էլեկտրադինամիկայի հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, նյութագետներին, բարձր էներգիայի մասնիկների ֆիզիկայով զբաղվող հետազոտողներին, պիեզոէլեկտրական նյութերի մասնագետներին և համապատասխան ֆիզիկական ուղղությունների ասպիրանտներին ու ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը պատմատեխնիկական և արդյունաբերական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Կեդաբեկի պղնձահանքի և դրա հետ կապված Կեդաբեկի ու Կալակենտի պղնձաձուլական ձեռնարկությունների գործունեությունը՝ հանքարդյունաբերության, մետալուրգիական արտադրության և տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնանում է հանքավայրի երկրաբանական և հանքաբանական առանձնահատկությունների, պղնձային հանքաքարի արդյունահանման կազմակերպման, արտադրական ենթակառուցվածքների և արդյունահանված հումքի հետագա վերամշակման ընդհանուր համակարգի վրա։ Ներկայացվում են հանքավայրի շահագործման պայմանները, հանքային մարմինների բնույթը, հանքաքարի արդյունաբերական նշանակությունը և հանքային տնտեսության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պղնձաձուլական արտադրության նկարագրությունը՝ հանքաքարի նախնական մշակման, տեղափոխման, հարստացման և մետալուրգիական վերամշակման հիմնական փուլերի պատմատեխնիկական դիտարկմամբ։ Ձեռնարկությունների գործունեությունը դիտարկվում է որպես միասնական արտադրական համալիր, որտեղ հանքարդյունահանումը, տրանսպորտային հաղորդակցությունները, էներգետիկ ապահովումը և մետալուրգիական արտադրությունը փոխկապակցված էին ընդհանուր տնտեսական նպատակներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրական սարքավորումներին, տեխնիկական միջոցներին, շինություններին և ձեռնարկությունների նյութական ենթակառուցվածքին՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի արդյունաբերական տեխնոլոգիաների զարգացման մակարդակի մասին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև աշխատուժի կազմակերպմանը, արդյունաբերական բնակավայրերի ձևավորմանը և խոշոր հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների ազդեցությանը շրջակա տարածքների սոցիալ-տնտեսական կյանքի վրա։ Հանքարդյունաբերական համալիրի գործունեությունը կարևոր է նաև տնտեսական աշխարհագրության տեսանկյունից, քանի որ բնական ռեսուրսների շահագործումը նպաստում էր ճանապարհների, արտադրական հաղորդակցությունների և այլ ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Միաժամանակ նման աղբյուրը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառավարման և արտադրական գործընթացների կազմակերպման պատմական առանձնահատկությունները։ Տեխնիկական նկարագրությունների և տնտեսական տվյալների համադրումը նյութը դարձնում է արժեքավոր աղբյուր ինչպես գունավոր մետալուրգիայի պատմության, այնպես էլ Կովկասի հանքարդյունաբերական զարգացման ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը պատկերացում է տալիս պղնձի արդյունահանման և վերամշակման ամբողջական արտադրական համակարգի մասին՝ միավորելով երկրաբանական, տեխնոլոգիական, տնտեսական և արդյունաբերական պատմության խնդիրները։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական և համայնքային բյուջեների ձևավորման ու կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պետական ֆինանսների կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բյուջետային համակարգի արդյունավետության վրա ազդող տնտեսական, ֆինանսական, իրավական և կառավարչական գործոնները, ուսումնասիրել եկամուտների ձևավորման և ծախսերի պլանավորման մեխանիզմները, ինչպես նաև ներկայացնել դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական բյուջեի եկամուտների հիմնական աղբյուրները, հարկային և ոչ հարկային մուտքերը, պետական ծախսերի կառուցվածքը, բյուջետային պլանավորման սկզբունքներն ու միջբյուջետային հարաբերությունների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքային բյուջեներին, դրանց սեփական եկամուտների ձևավորմանը, պետական բյուջեից տրամադրվող ֆինանսական միջոցներին և համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության մակարդակին։ Կարևոր ուղղություն է պետական և համայնքային բյուջեների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ արդյունավետ միջբյուջետային հարաբերությունները կարևոր պայման են տարածքային զարգացման և հանրային ծառայությունների համաչափ մատուցման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ֆինանսական համահարթեցման, դոտացիաների և այլ փոխանցումների մեխանիզմներին՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը համայնքների եկամտային հնարավորությունների և ծախսային պարտավորությունների հավասարակշռության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև բյուջետային պլանավորման և կատարման ընթացքում առաջացող խնդիրները՝ եկամուտների կանխատեսման անորոշությունը, ծախսերի արդյունավետության ցածր մակարդակը, ֆինանսական ռեսուրսների սահմանափակությունը և բյուջետային միջոցների նպատակային օգտագործման վերահսկողության հարցերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բյուջետային գործընթացի թափանցիկությանը, հաշվետվողականությանը և հանրային մասնակցությանը, քանի որ դրանց զարգացումը կարող է բարձրացնել պետական և համայնքային ֆինանսների նկատմամբ հասարակական վստահությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև արդյունքահեն բյուջետավորման, միջնաժամկետ ծախսերի պլանավորման և թվային կառավարման գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Համայնքային մակարդակում կարևոր է նաև սեփական եկամուտների ավելացման, տեղական հարկային բազայի ընդլայնման և համայնքային ակտիվների արդյունավետ օգտագործման խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր համայնքների ֆինանսական ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու տարածքային անհավասարությունների պատճառները և ֆինանսական կայունության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել բյուջետային ռեսուրսների ավելի արդյունավետ բաշխմանը, պետական և համայնքային ֆինանսների կառավարման կատարելագործմանը, համայնքների ֆինանսական ինքնուրույնության ամրապնդմանը և հանրային ծախսերի արդյունավետության բարձրացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, պետական և համայնքային կառավարման մասնագետներին, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, բյուջետային քաղաքականություն մշակողներին, հետազոտողներին և հանրային ֆինանսների ոլորտով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Տեխնոլոգիա

Գիրքը նվիրված է ծխագազերից ծծմբի երկօքսիդի ընտրողական հեռացման գործընթացների մոդելավորմանն ու փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են արդյունաբերական արտանետումների մաքրման ժամանակակից մոտեցումները, քիմիական և տեխնոլոգիական գործընթացների տեսական հիմքերը, ինչպես նաև գազամաքրման համակարգերի արդյունավետության գնահատման մեթոդները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ծծմբի երկօքսիդի հեռացման մեխանիզմները, կիրառվող նյութերն ու տեխնոլոգիական պայմանները, վերլուծում է գործընթացի վրա ազդող հիմնական գործոնները և առաջարկում մոդելավորման մեթոդներ՝ համակարգերի աշխատանքի օպտիմալացման նպատակով։ Գրքում համադրվում են տեսական հաշվարկները և փորձարարական արդյունքները՝ հնարավորություն տալով գնահատել առաջարկվող լուծումների կիրառական նշանակությունը արդյունաբերական ոլորտում։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է քիմիական ինժեներների, բնապահպանության մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են արտանետումների նվազեցման, շրջակա միջավայրի պաշտպանության և մաքրման տեխնոլոգիաների զարգացման հարցերով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է երկառանցք բեռնավորման պայմաններում աշխատող լիսեռների հոգնածային ամրության և ճաքակայունության գնահատման մեթոդների ճշգրտմանն ու կատարելագործմանը։ Հետազոտության կենտրոնում մեքենամասերի երկարատև շահագործման ընթացքում փոփոխական մեխանիկական բեռնվածությունների ազդեցությամբ առաջացող լարվածային վիճակների, հոգնածային վնասվածքների կուտակման և ճաքերի առաջացման ու զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունն է։ Քննվում են այն դեպքերը, երբ լիսեռը միաժամանակ ենթարկվում է տարբեր բնույթի բեռնավորումների, ինչի հետևանքով ձևավորվում է բարդ լարվածային վիճակ, իսկ նյութի հոգնածային վարքը հնարավոր չէ լիարժեք գնահատել միայն միառանցք բեռնավորման համար ընդունված չափանիշներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նորմալ և շոշափող լարումների փոխազդեցությանը, լարվածությունների կենտրոնացմանը, կառուցվածքային անցումներին և մակերևութային առանձնահատկություններին, որոնք կարող են ազդել հոգնածային ճաքերի սկզբնավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են հոգնածային ամրության հաշվարկային չափանիշները և դրանց կիրառելիությունը բարդ բեռնավորման պայմաններում՝ նպատակ ունենալով ավելի ճշգրիտ գնահատել մեքենամասի սահմանային վիճակն ու ծառայության հնարավոր տևողությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում քայքայման մեխանիկայի մոտեցումների կիրառումը՝ արդեն գոյություն ունեցող կամ շահագործման ընթացքում առաջացող ճաքերի զարգացման կայունությունը գնահատելու համար։ Դիտարկվում են ճաքի չափերի, ուղղության, լարվածային վիճակի և նյութի մեխանիկական հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև տարբեր գործոնների ազդեցությունը ճաքի հետագա տարածման հավանականության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տեսական հաշվարկները, թվային մոդելավորման արդյունքները և փորձարարական տվյալները՝ կիրառվող գնահատման մեթոդների հավաստիությունն ու ճշգրտությունը ստուգելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ամրության պաշարի ընտրությանը և շահագործման հուսալիության գնահատմանը՝ հաշվի առնելով իրական բեռնավորման բազմագործոն բնույթը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյութերի դիմադրության, հոգնածության տեսության, քայքայման մեխանիկայի և մեքենամասերի ամրության հաշվարկման մոտեցումները՝ լիսեռների անվտանգ և հուսալի աշխատանքի գնահատման մեթոդական հիմքերը կատարելագործելու նպատակով։