70 տարի Մեծ Հոկտեմբերի դրոշով: (Մեթոդական նյութեր գրադարանավարների համար)

Lեզվաբանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է բառիմաստի ներլեզվական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ անգլերենից և հայերենից փոխառված բառերի օրինակների հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են լեզվում արդեն գործածության մեջ մտնող փոխառյալ բառերը ժամանակի ընթացքում ենթարկվում իմաստային փոփոխությունների, ինչպես են ձևավորվում դրանց նոր նշանակությունները և ինչպիսի ներլեզվական ու արտալեզվական գործոններ են պայմանավորում այդ փոփոխությունները։ Փոխառությունը սովորաբար չի սահմանափակվում միայն բառի՝ մեկ լեզվից մյուսը անցնելու գործընթացով․ նոր լեզվական միջավայրում հայտնվելով՝ բառը կարող է աստիճանաբար ձեռք բերել նոր իմաստներ, կորցնել սկզբնական նշանակության որոշ կողմեր, նեղացնել կամ ընդլայնել իր իմաստային ծավալը, ստանալ փոխաբերական կամ դարձվածային կիրառություններ և ներառվել տվյալ լեզվի բառապաշարային համակարգի մեջ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է փոխառյալ բառի սկզբնական նշանակության և ընդունող լեզվում ձևավորված իմաստների համեմատական քննությունը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք փոխառված միավորը պահպանել է սկզբնաղբյուր լեզվի իմաստը, թե ենթարկվել է մասնագիտացման, ընդհանրացման, իմաստային տեղաշարժի կամ այլ փոփոխության։ Անգլերենի և հայերենի նյութի համադրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր լեզվական համակարգերում ընթացող իմաստային զարգացման ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից մեկը իմաստային փոփոխությունների դասակարգումն է։ Կարող են ուսումնասիրվել իմաստի ընդլայնման և նեղացման, իմաստի բարելավման կամ վատթարացման, փոխաբերականացման, իմաստային տեղափոխության և այլ գործընթացներ։ Յուրաքանչյուր փոփոխություն կարելի է դիտարկել կոնկրետ բառի պատմական կիրառության օրինակներով՝ պարզելու համար, թե ինչպես է փոխվել դրա իմաստային կառուցվածքը տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարբեր հաղորդակցական միջավայրերում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի փոխառությունների հարմարեցումը ընդունող լեզվի բառապաշարային համակարգին։ Փոխառված բառը գործածության մեջ մտնելով՝ կարող է ստանալ նոր բառակապակցություններ, մասնակցել նոր բառակազմական շղթաների ձևավորմանը և փոխհարաբերությունների մեջ մտնել տվյալ լեզվի արդեն գոյություն ունեցող բառերի հետ։ Այդ գործընթացը կարող է հանգեցնել նաև իմաստային նոր կապերի ձևավորմանը, որոնց արդյունքում փոխառությունը աստիճանաբար դառնում է լեզվի բնական և ակտիվ բառապաշարային միավոր։ Աշխատանքի մեջ կարող է կարևորվել նաև համատեքստի դերը։ Բառի իմաստը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն բառարանի սահմանմամբ, այլև այն միջավայրով, որտեղ այն գործածվում է։ Տարբեր ոլորտներում՝ տեխնոլոգիա, տնտեսություն, քաղաքականություն, գիտություն, մշակույթ կամ առօրյա հաղորդակցություն, նույն փոխառյալ բառը կարող է ստանալ տարբեր մասնավոր նշանակություններ։ Այս երևույթը հատկապես նկատելի է ժամանակակից լեզուներում, որտեղ միջազգային հաղորդակցությունը արագացնում է նոր բառերի և հասկացությունների ներթափանցումը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է դիտարկվել նաև լեզվական և հասարակական փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Նոր տեխնոլոգիաների, սոցիալական հարաբերությունների, մշակութային երևույթների և միջազգային շփումների զարգացումը ստեղծում է նոր հասկացությունների անվանման անհրաժեշտություն։ Անգլերենը ժամանակակից միջազգային հաղորդակցության մեջ ունեցած իր մեծ դերակատարության շնորհիվ բազմաթիվ ոլորտների համար դարձել է նոր բառապաշարի կարևոր աղբյուր, և այդ բառերի՝ հայերենում գործածության ընթացքում կարող են առաջանալ իմաստային յուրահատուկ փոփոխություններ։ Միաժամանակ հայերենից այլ լեզուներ անցած բառերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հակառակ ուղղությամբ ընթացող գործընթացները և պարզել, թե ինչպես է սկզբնաղբյուր լեզվի բառային միավորը փոխակերպվում օտար լեզվական միջավայրում։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է բացահայտել, որ նույն բառը տարբեր լեզուներում կարող է զարգացնել տարբեր իմաստային շերտեր։ Դա պայմանավորված է տվյալ լեզվի ներքին համակարգով, խոսողների մշակութային փորձով, բառի գործածության հաճախականությամբ և այլ բառերի հետ ունեցած հարաբերություններով։ Հետևաբար փոխառության հետագա իմաստային զարգացումը պետք է դիտարկել ոչ միայն որպես օտար բառի մեխանիկական ներմուծում, այլ որպես նոր լեզվական միջավայրում դրա վերաիմաստավորման և համակարգայնացման գործընթաց։ Հետազոտության կարևոր աղբյուրներ կարող են լինել տարբեր ժամանակաշրջանների բառարանները, գրական և հրապարակախոսական տեքստերը, մամուլի նյութերը, մասնագիտական գրականությունը և ժամանակակից էլեկտրոնային հաղորդակցության լեզվական օրինակները։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու բառի իմաստային փոփոխությանը ժամանակի ընթացքում և տարբերակելու կայուն, անցողիկ ու համատեքստային նշանակությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել ինչպես հայերենի և անգլերենի բառապաշարի ուսումնասիրության, այնպես էլ փոխառությունների տեսության և լեզվական շփումների հետազոտության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը փոխառյալ բառը դիտարկում է որպես լեզվական համակարգում շարունակաբար զարգացող միավոր։ Այն ցույց է տալիս, որ բառի՝ նոր լեզու անցնելուց հետո նրա պատմությունը չի ավարտվում․ հակառակը, նոր լեզվական միջավայրը կարող է առաջացնել իմաստային վերակազմավորումներ, նոր նշանակությունների ձևավորում և գործածական նոր ոլորտների ընդլայնում։ Այդ գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու լեզուների փոխազդեցությունը, բառապաշարի փոփոխության ներքին մեխանիզմները և բառիմաստի պատմական զարգացումը։

Գրականություն

Հայ ժողովրդական հեքիաթներում և վիպապատմական բանահյուսության մեջ խորհրդանշային ցուցիչները կազմում են խորքային իմաստային համակարգ, որի միջոցով կառուցվում է աշխարհի պատկերացման, բարու և չարի հակադրության, հերոսի ճանապարհի և ճակատագրի գաղափարական մոդելը։ Այս խորհրդանիշները հաճախ հանդես են գալիս որպես կայուն գեղարվեստական նշաններ՝ կենդանիներ, առարկաներ, գույներ, թվեր, բնության տարրեր կամ առասպելական կերպարներ, որոնք կրում են բազմաշերտ իմաստներ և փոխանցում են ժողովրդական աշխարհընկալման հիմնական արժեքները։ Հեքիաթային համակարգում տարածված են արևի, լույսի և ջրի խորհրդանիշները, որոնք հաճախ կապված են կյանքի, վերածնության և արդարության գաղափարների հետ, մինչդեռ մութ ուժերի, անապատի կամ խավարի պատկերները սովորաբար մարմնավորում են վտանգ, քաոս կամ բարոյական փորձություն։ Հերոսի կերպարը հաճախ կառուցվում է արքետիպային հիմքերի վրա՝ որպես ընտրյալ կամ փորձություններով անցնող անհատ, որի ճանապարհը նշանավորվում է խորհրդանշական իրադարձություններով՝ կախարդական առարկաների ձեռքբերում, կենդանիների օգնություն կամ հրաշագործ անցումներ։

Բժշկություն

Այս մասնագիտական աշխատությունը նվիրված է լապարոսկոպիկ վիրաբուժության կիրառման առանձնահատկություններին այն դեպքերում, երբ մեկ վիրահատական միջամտության ընթացքում միաժամանակ իրականացվում են մի քանի վիրաբուժական գործողություններ։ Գրքում ներկայացվում են նվազագույն ինվազիվ վիրաբուժության սկզբունքները, սիմուլտան վիրահատությունների կազմակերպման և իրականացման մեթոդական մոտեցումները, հիվանդների ընտրության չափանիշները, նախավիրահատական գնահատման կարևորությունը և վիրահատական մարտավարության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է լապարոսկոպիկ տեխնոլոգիաների կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները՝ անդրադառնալով վիրահատության տևողությանը, հետվիրահատական վերականգնման ընթացքին, հնարավոր բարդություններին, անվտանգությանը և բուժման արդյունավետությանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են կլինիկական դիտարկումներ, համեմատական վերլուծություններ և ժամանակակից վիրաբուժական փորձը, որոնք նպաստում են միաժամանակյա վիրահատությունների օպտիմալ պլանավորմանը և բուժական արդյունքների բարելավմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմապրոֆիլ վիրաբուժական մոտեցումների, ժամանակակից սարքավորումների և նվազագույն տրավմատիկ մեթոդների կիրառմանը՝ հիվանդների կյանքի որակի բարձրացման և վերականգնման ժամկետների կրճատման նպատակով։ Գիրքը նախատեսված է ընդհանուր վիրաբույժների, լապարոսկոպիկ վիրաբուժության մասնագետների, կլինիկական օրդինատորների, բժշկական բուհերի ուսանողների և առողջապահության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են ժամանակակից վիրաբուժական տեխնոլոգիաների և համակցված վիրահատությունների կազմակերպմամբ։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է ծննդօգնության ստացիոնարում վարակների տարածման համաճարակաբանական առանձնահատկությունների, դրանց առաջացման ռիսկային գործոնների և կանխարգելման արդյունավետ միջոցառումների ուսումնասիրությանը։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ ծննդատներում միաժամանակ առկա են վարակների նկատմամբ տարբեր աստիճանի զգայունությամբ պացիենտներ, նորածիններ և բուժանձնակազմ, իսկ բժշկական բազմաթիվ միջամտություններ կարող են ստեղծել վարակի փոխանցման լրացուցիչ ռիսկեր։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում վարակների աղբյուրներին, փոխանցման հնարավոր մեխանիզմներին և ուղիներին, վարակի տարածմանը նպաստող պայմաններին, ինչպես նաև ստացիոնարի տարբեր բաժանմունքներում համաճարակաբանական իրավիճակի ձևավորման օրինաչափություններին։ Հատուկ կարևորություն է տրվում մայրերի և նորածինների շրջանում վարակային բարդությունների կանխարգելմանը, քանի որ այս խմբերի համար վարակի հետևանքները կարող են լինել առավել ծանր։ Աշխատանքում վերլուծվում են վարակի հսկողության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները՝ հիվանդների և բուժանձնակազմի համաճարակաբանական հսկողությունը, վարակի դեպքերի վաղ հայտնաբերումը, անհրաժեշտ մեկուսացման միջոցառումները, ախտահանման և մանրէազերծման պատշաճ իրականացումը, ձեռքերի հիգիենան, բժշկական գործիքների անվտանգ կիրառումը և ստացիոնարի սանիտարահիգիենիկ ռեժիմի պահպանումը։ Այսպիսի միջոցառումները կարևոր բաղադրիչ են բուժօգնության հետ կապված վարակների կանխարգելման համակարգում, որի շրջանակում անհրաժեշտ է ոչ միայն արձագանքել արդեն առաջացած վարակային դեպքերին, այլև մշտապես գնահատել հնարավոր ռիսկերը և կանխել վարակի տարածումը։ Հայաստանի ազգային առողջապահական համակարգում նույնպես առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարակի հսկողությանը և բժշկական միջամտություններով պայմանավորված վարակների կանխարգելմանը։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ համաճարակաբանական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել վարակի տարածման առավել վտանգավոր օղակները, գնահատել կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը և մշակել ստացիոնարի պայմաններին համապատասխան կազմակերպչական ու հակահամաճարակային մոտեցումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, մանկաբարձ-գինեկոլոգների, բուժքույրերի, հիգիենիստների, վարակների հսկողության մասնագետների, բժշկական բուհերի ուսանողների և բուժհաստատությունների կազմակերպման ու վարակի կանխարգելման հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Աշխատանքը մատենագիտական աղբյուրներում ներկայացված է որպես Մ. Մ. Տեր-Ստեփանյանի դոկտորական ատենախոսություն՝ բժշկական գիտությունների բնագավառում, 2017 թվականին, 38 էջ ծավալով։

Գրականություն

«Джон Кройф: Мне нравится футбол» — это биография легендарного голландского футболиста и тренера Джона Кройфа, раскрывающая его футбольную философию, страсть к игре и творческий подход. Книга подробно описывает юность Кройфа, его первые шаги в мире футбола, его развитие как атакующего игрока, его технические навыки, креативный стиль игры и исключительную командную работу, а также его вклад в «Тоттенхэм», «Аякс» и «Барселону», а также в национальную сборную. Автор размышляет о тренерской карьере Кройфа, где он разработал концепцию «тотального футбола», продемонстрировал инновационные подходы к методам тренировок и командной стратегии и повлиял на целостное мышление в футболе. Работа включает в себя личные истории, анализ игр, свидетельства товарищей по команде и соперников, подчеркивая влияние Кройфа на футбольную культуру и будущих игроков. Книга будет интересна футбольным болельцам, тренерам и молодым спортсменам, которые хотят изучить нюансы игры, достичь высокого уровня и вдохновиться страстью и принципами Кройфа.

Մշակույթ

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան «Ձայների մեկնություններին»՝ որպես հայ հոգևոր երաժշտական և գրավոր մշակույթի կարևոր աղբյուրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում ութձայն համակարգի հետ կապված տեսական պատկերացումները, դրա ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միջնադարյան հայ երաժշտագիտական մտածողության մեջ ձայնեղանակների նշանակությունն ու գործառույթները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է այն առումով, որ ձայների մեկնությունները միավորում են երաժշտական տեսությունը, աստվածաբանական պատկերացումները, գրական մեկնողական ավանդույթը և ծիսական մշակույթը՝ արտացոլելով միջնադարյան հայ մտավոր կյանքի բազմաշերտ բնույթը։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր ձեռագրերում պահպանված մեկնողական նյութերը, դրանց լեզվական և տերմինաբանական առանձնահատկությունները, հեղինակային ու աղբյուրագիտական խնդիրները, ինչպես նաև տեքստերի փոխհարաբերություններն ու փոխանցման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնեղանակների բնութագրմանը, դրանց դասակարգմանը, անվանումներին և կիրառությանը հայ եկեղեցական երգեցողության համակարգում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև հայկական երաժշտատեսական ժառանգության և այլ քրիստոնեական ու արևելյան երաժշտական ավանդույթների հնարավոր առնչությունների բացահայտումը՝ միաժամանակ ընդգծելով հայկական միջնադարյան տեսական մտքի ինքնատիպությունը։ Ձեռագրագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պահպանված աղբյուրների կազմությունը, տարբեր օրինակների միջև առկա տարբերությունները, տեքստային շերտերը և դրանց պատմական փոխանցման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջնադարյան հայ երաժշտագիտական տերմինաբանության ձևավորմանն ու զարգացմանը, քանի որ մեկնություններում կիրառվող հասկացությունները արժեքավոր նյութ են ներկայացնում ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողությունը վերականգնելու համար։ Տեքստերի բովանդակային և կառուցվածքային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական հոգևոր երաժշտության տեսական հիմքերի, ձայնեղանակային համակարգի և դրա մեկնաբանման ավանդույթների մասին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն երաժշտագիտության, այլև հայ միջնադարյան մատենագրության, մշակույթի պատմության, աստվածաբանության և ձեռագրագիտության համար՝ նպաստելով հայկական երաժշտական ժառանգության արժեքավոր աղբյուրների գիտական շրջանառությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, հայագետների, միջնադարյան գրականության և ձեռագրերի հետազոտողների, եկեղեցական երաժշտության մասնագետների, պատմաբանների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։