Ա. Քամյու

Գեղարվեստական հայ․

«Տուր ձեռքդ, պստլո»՝ Գուրգեն Խանջյանի այս ստեղծագործությունը իր լեզվաբառական խորությամբ և սոցիալական քննադատությամբ հայ գրականության կարևոր և համարձակ գործերից մեկն է։ Վեպը կամ պատմվածքը ներկայացնում է մարդու և նրա շրջապատի, հատկապես հասարակության մեջ գտնված անհավասարությունների ու սոցիալական անարդարությունների մասին պատկերներ, որոնք միևնույն ժամանակ կոշտ և բարոյական հարցադրումներ են։ Խանջյանը այս գործի միջոցով սթափ ու անկեղծ անդրադառնում է այն սոցիալական տարբերությունների և ապրելու պայմանների մասին, որոնք մեծ ազդեցություն ունեն մեր կյանքում։ «Պստլո» բառը, թեև արտաքինից դիտվում է որպես մի տեսակ վիրավորանք կամ ամենախոնարհ վիճակը, բայց, ըստ հեղինակի, այն հեգնանքի և քննադատության ձև է՝ հասարակության մեջ տեղի ունեցող խտրականությունների մասին։ Խանջյանը ցույց է տալիս, թե ինչպես այս սիմվոլը խրախուսում է կամ պահանջում ավելի մարդկային հարաբերություններ՝ առանց անտեսելու մեկ ուրիշի ծանր վիճակը կամ վիրավորանքները։ Այս ստեղծագործությունը, ինչպես շատ մյուսները, շրջանցում է ոչ միայն անձնական, այլ նաև մթնոլորտային հոգեբանություն՝ նկարագրելով մարդկանց մղումները, որոնք ձևավորվում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, սոցիալական ու բարոյական գնահատականների կողմից։ Վեպը ներկայացնում է այն մարդկանց ճակատագրերը, որոնք հայտնվում են այդպիսի անարդարագույն աշխարհում՝ ծանր ճակատագրեր կրելով և իրենց իսկ գոյաբառերում ապրելով։ «Տուր ձեռքդ, պստլո»-ում Խանջյանը իր ստեղծագործության միջոցով հասարակությանը, մարդկային հարաբերությունները բերում է շատ մոտ դաշտ՝ բազում նրբություններով։ Այն հարցադրում է տալիս՝ արդյոք մենք իսկապես պատրաստ ենք հասնելու դեպի սեր ու համերաշխություն, թե շարունակելու ենք փնտրել ուրիշի մեջ անարդարությունը ու զայրույթը։ Վեպը մոտեցում է իրականությանը հեգնական և խորաթափանց կերպով, բայց չի խուսափում նաև զզվանքից ու հուսահատությունից՝ վերլուծելով, թե ինչպես է հասարակությունը կազմավորվում ու առաջանում ավելի խոցելի և անմարդկային շերտերով։ «Տուր ձեռքդ, պստլո» կարելի է համարել ոչ միայն սուր գրական քննադատություն, այլ նաև կոչ դեպի մարդկանց՝ հասկանալու, թե ինչքան մեծ է մարդկային կապը, ինչպես նաև հասարակական փոփոխությունների կարևորությունը։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2017 ISBN - 978-9939-76-018-6

Իրավաբանություն

Սահմանադրական կարգի հիմունքները պետության կառուցվածքի և գործունեության հիմնական սկզբունքներն են, որոնք ամրագրված են Սահմանադրությամբ և արտահայտում են պետական իշխանության կազմակերպման, մարդու իրավունքների պաշտպանության և իրավական պետության կառուցման հիմքերը։ Այս հիմունքները ապահովում են պետության կայունությունը, ժողովրդավարական բնույթը և օրենքի գերակայությունը։ Սահմանադրական կարգի կարևորագույն հիմունքներից է ժողովրդաիշխանությունը, ըստ որի իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, և նա այն իրականացնում է ուղղակի կամ ներկայացուցիչների միջոցով։ Մյուս կարևոր սկզբունքը իշխանությունների բաժանումն է՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների տարանջատումը, որը կանխում է իշխանության կենտրոնացումը և ապահովում փոխադարձ վերահսկողություն։ Օրենքի գերակայությունը ևս հիմնարար սկզբունք է, ըստ որի Սահմանադրությունը ունի բարձրագույն իրավական ուժ, և բոլոր օրենքներն ու պետական ակտերը պետք է համապատասխանեն դրան։ Կարևոր հիմունք է նաև մարդու և քաղաքացու իրավունքների ու ազատությունների ճանաչումն ու պաշտպանությունը, որը համարվում է պետության հիմնական պարտականություններից մեկը։ Սահմանադրական կարգի հիմունքների մեջ մտնում են նաև իրավական պետության սկզբունքը, սոցիալական պետության գաղափարը և տնտեսական ազատության ապահովումը։ Պետության տարածքային ամբողջականությունը և ինքնիշխանությունը նույնպես հանդիսանում են սահմանադրական կարգի կարևոր բաղադրիչներ։ Այս հիմունքները միասին ձևավորում են պետական համակարգի իրավական և քաղաքական հիմքը, ապահովելով հասարակական հարաբերությունների կարգավորված և կանխատեսելի զարգացում։ Այսպիսով, սահմանադրական կարգի հիմունքները հանդիսանում են պետության կառուցվածքի և գործունեության առանցքային սկզբունքներ, որոնք երաշխավորում են ժողովրդավարություն, իրավականություն և հասարակական կայունություն։

Պատմություն

Հայաստանի անկախացման հասարակական-քաղաքական նախադրյալները և կայացման սկիզբը (1956 թ. փետրվար – 1991 թ. սեպտեմբեր)-ը նորագույն պատմության խորացված գիտական ուսումնասիրություն է, որը վերլուծում է Հայաստանի անկախ պետականության ձևավորմանը նախորդած երկարատև հասարակական-քաղաքական գործընթացները՝ ընդգրկելով 1956 թվականից մինչև 1991 թվականի անկախության հռչակումը, աշխատությունում դիտարկվում են խորհրդային Հայաստանի ներսում տեղի ունեցած գաղափարական, տնտեսական և ազգային ինքնագիտակցության փոփոխությունները, մշակութային վերածննդի միտումները, ինչպես նաև հասարակական շարժումների աստիճանական ակտիվացումը, որոնք ձևավորեցին անկախության գաղափարի լայն հասարակական հիմքը, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1960–80-ականների ազգային մտավորականության դերին, իրավապաշտպան և ինքնության պահպանման նախաձեռնություններին, ինչպես նաև քաղաքական լարվածությունների աճին, որոնք կապված էին Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի սրացման հետ, միաժամանակ վերլուծվում են Խորհրդային Միության համակարգային ճգնաժամը, պերեստրոյկայի և գլասնոստի ազդեցությունը, զանգվածային շարժումների ձևավորումը և պետական անկախության պահանջի ինստիտուցիոնալացումը, աշխատությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի անկախացումը եղել է ոչ միայն 1991 թվականի քաղաքական ակտ, այլ երկարաժամկետ պատմական գործընթացի արդյունք, որը ձևավորվել է հասարակության ներսում աստիճանաբար աճող ինքնավարության և ինքնորոշման գաղափարների հիման վրա։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է տրանսակցիոն ծախքերի կրճատման ինստիտուցիոնալ լծակների ուսումնասիրությանը՝ ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության շրջանակում՝ ընդգծելով այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով իրավական, կազմակերպչական և շուկայական ինստիտուտները կարող են նվազեցնել տնտեսական փոխանակումների ծախքերը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել տրանսակցիոն ծախքերի ձևավորման աղբյուրները՝ տեղեկատվական անհամաչափություն, պայմանագրերի իրականացման դժվարություններ, վերահսկման և կատարման ծախքեր, ինչպես նաև վստահության և ինստիտուցիոնալ կայունության խնդիրները, և բացահայտել դրանց նվազեցման հնարավոր ուղիները։ Ուսումնասիրվում են ինստիտուցիոնալ միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ իրավական համակարգի արդյունավետությունը, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը, դատական համակարգի գործունակությունը, կարգավորող մարմինների որակը և կորպորատիվ կառավարման մեխանիզմները, որոնք միասին ձևավորում են տնտեսական փոխանակումների արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ոչ ֆորմալ ինստիտուտների դերին՝ վստահության, սոցիալական կապիտալի և գործարար մշակույթի ազդեցությանը գործարքային ծախքերի նվազեցման վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև շուկայական և պետական կարգավորման փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են բարեփոխումները իրավական դաշտում և վարչարարության պարզեցումը նպաստել գործարքների ավելի ցածր ծախքերի ձևավորմանը։ Միաժամանակ վերլուծվում են միջազգային փորձերը և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական միջավայրում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և տնտեսական քաղաքականության համար՝ նպաստելով ավելի արդյունավետ տնտեսական համակարգերի ձևավորմանը՝ հիմնված նվազ տրանսակցիոն ծախքերի վրա։

Տնտեսագիտություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղություններին՝ ընդգծելով վարչական կառավարման, համայնքային զարգացման և քաղաքացիների մասնակցության խթանման կարևորությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է տեղական ինքնակառավարման համակարգի արդյունավետության գնահատման մեթոդները, որոշման ընդունման գործընթացում թափանցիկության և հաշվետվողականության ապահովման մեխանիզմները, ինչպես նաև ֆինանսական և ռեսուրսային կառավարման բարելավման ռազմավարությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների համագործակցային կառուցվածքի զարգացմանը, նորարարական տեխնոլոգիաների և էլեկտրոնային կառավարման կիրառմանը, ինչպես նաև քաղաքացիների ակտիվ ներգրավմանը քաղաքական և տնտեսական գործընթացներում՝ ապահովելու ինքնակառավարման նպատակների իրականացումը։ Ուսումնասիրությունը նաև համադրում է միջազգային փորձը և առաջարկում քաղաքական, իրավական և կառավարման լուծումներ՝ ուղղված տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և կայուն համայնքային զարգացման ապահովմանը։ Աշխատությունը կարևոր է պետական կառավարիչների, քաղաքագետների և համայնքային ղեկավարների համար՝ նպաստելով տեղական ինքնակառավարման համակարգի բարելավմանը և հանրային ծառայությունների որակի բարձրացմանը։

Գրականություն

Զգայական, բնապաշտական և մարդ-բնություն հարաբերությունների թեմաներով գեղարվեստական ստեղծագործություն է, որտեղ հեղինակը նուրբ ու պատկերավոր լեզվով ներկայացնում է մարդու ներաշխարհի կապը բնության հետ։ Գրքում ծառը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես բնության տարր, այլև որպես կյանքի, հիշողության, արմատների, տոկունության և հոգևոր խաղաղության խորհրդանիշ։ Սաթենիկ Ղազարյանը պատմությունների և մտորումների միջոցով փոխանցում է այն գաղափարը, որ մարդը չի կարող ամբողջական լինել առանց բնության հետ ներդաշնակության, իսկ ծառերը կրում են ժամանակի, պատմության և մարդկային ապրումների լուռ վկան լինելու խորհուրդը։ Ստեղծագործության մեջ զգացվում է ջերմություն, կարոտ, մանկության հիշողությունների ու հայրենի հողի հանդեպ կապվածություն, ինչը գիրքը դարձնում է մտերմիկ և հուզական ընթերցում։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև ժամանակակից մարդու հոգևոր օտարման, բնությունից հեռանալու և ներքին հավասարակշռությունը վերագտնելու թեմաներին՝ ընթերցողին մղելով ավելի խոր զգալ շրջապատող աշխարհը։ Գիրքը առանձնանում է մեղմ փիլիսոփայական շնչով, բանաստեղծական պատկերավորմամբ և մարդու ու բնության միասնության գաղափարի ընդգծմամբ։ Այն կարող է հետաքրքրել ժամանակակից հայ գրականություն, բնության թեմայով ստեղծագործություններ և հոգևոր-փիլիսոփայական արձակ սիրող ընթերցողներին։