Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Chemistry

    1,3-диен-моно- и -бисфосфониевые соли в реакциях электрофильного и нуклеофильного присоединения

    Քիմիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1,3-դիենային կառուցվածք պարունակող մոնո- և բիսֆոսֆոնիումային աղերի ռեակցիոն ունակության ուսումնասիրությանը էլեկտրոֆիլային և նուկլեոֆիլային միացման ռեակցիաներում։ Քննության են առնվում այդ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆոսֆոնիումային խմբերի ազդեցությունը դիենային համակարգի էլեկտրոնային հատկությունների վրա և տարբեր ռեագենտների հետ փոխազդեցության հնարավոր ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրոֆիլ և նուկլեոֆիլ մասնիկների միացման օրինաչափություններին, ռեակցիաների ընտրողականությանը և առաջացող օրգանական միացությունների կառուցվածքին։ Ուսումնասիրվում է սկզբնական նյութերի կառուցվածքի, փոխարինիչների բնույթի և ռեակցիայի պայմանների ազդեցությունը քիմիական փոխակերպումների ընթացքի ու վերջնական արդյունքների վրա։ Վերլուծվում են հնարավոր ռեակցիոն մեխանիզմները և միջանկյալ միացությունների առաջացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տեսակի ֆոսֆոնիումային աղերի վարքագծի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի զարգացման, նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակման և նպատակային կառուցվածքով օրգանական նյութերի ստացման հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի և օրգանական սինթեզի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-03
    1,3-диен-моно- и -бисфосфониевые соли в реакциях электрофильного и нуклеофильного присоединения
    Online

    Other Subjects

    Լոլիկի տեղական և ներմուծված սորտերի ու հիբրիդների ագրոկենսաբանական և քիմիկատեխնոլոգիական առանձնահատկությունները

    Աշխատությունը նվիրված է լոլիկի տեղական և ներմուծված սորտերի ու հիբրիդների կենսաբանական, ագրոնոմիական, քիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը՝ դրանց արտադրական և վերամշակման արժեքը գնահատելու նպատակով։ Հետազոտության առանցքում տարբեր գենետիկական ծագում ունեցող բույսերի աճի ու զարգացման առանձնահատկություններն են, դրանց հարմարվողականությունը մշակության պայմաններին, բերքատվության ձևավորումը և պտուղների որակական ցուցանիշները։ Ուսումնասիրվում են բույսերի վեգետացիոն շրջանի տևողությունը, աճի ինտենսիվությունը, ծաղկման և պտղակալման ընթացքը, հասունացման ժամկետները, մեկ բույսի բերքատվությունը, պտուղների միջին զանգվածը և ապրանքային բերքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեղական սորտերի և ներմուծված սորտերի ու հիբրիդների համեմատությանը՝ պարզելու դրանց հարաբերական առավելություններն ու առանձնահատկությունները կոնկրետ ագրոէկոլոգիական պայմաններում։ Կարևորվում է բույսերի արձագանքը ջերմաստիճանի, խոնավության, հողի հատկությունների և շրջակա միջավայրի այլ գործոնների նկատմամբ, քանի որ հարմարվողականությունը կարևոր նշանակություն ունի կայուն բերքատվության ապահովման համար։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը պտուղների քիմիական կազմի ուսումնասիրությունն է։ Քննվում են չոր նյութերի, շաքարների, օրգանական թթուների, գունանյութերի և սննդային արժեքը պայմանավորող այլ բաղադրիչների հարաբերակցությունները՝ բացահայտելու տարբեր սորտերի և հիբրիդների միջև առկա տարբերությունները։ Քիմիական կազմը դիտարկվում է նաև տեխնոլոգիական նշանակության տեսանկյունից, քանի որ այն կարող է պայմանավորել թարմ սպառման, պահպանման և վերամշակման համար պտուղների պիտանիությունը։ Ուսումնասիրվում են պտուղների կառուցվածքային և ֆիզիկական առանձնահատկությունները, գույնը, ձևը, ամրությունը, համային հատկանիշները և վերամշակման ընթացքում կարևոր այլ ցուցանիշներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հումքի տեխնոլոգիական արժեքին՝ տարբեր արտադրատեսակների ստացման համար առավել նպատակահարմար ձևերի առանձնացման տեսանկյունից։ Ագրոկենսաբանական և քիմիկատեխնոլոգիական ցուցանիշների համատեղ գնահատումը հնարավորություն է տալիս սորտը կամ հիբրիդը դիտարկել ոչ միայն բերքատվության, այլև ստացվող արտադրանքի որակի և հետագա օգտագործման հնարավորությունների տեսանկյունից։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ սորտերի ընտրության, տեղական գենետիկական ռեսուրսների պահպանման և արդյունավետ օգտագործման, ինչպես նաև նոր ներմուծվող ձևերի արտադրական ներուժի գնահատման համար։ Աշխատությունը միավորում է բանջարաբուծության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի, սննդի քիմիայի և վերամշակման տեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով որակյալ և արտադրական պահանջներին համապատասխան լոլիկի հումքի ստացման գիտական հիմքերի զարգացմանը։

    Updated: 2026-09-22
    Լոլիկի տեղական և ներմուծված սորտերի ու հիբրիդների ագրոկենսաբանական և քիմիկատեխնոլոգիական առանձնահատկությունները
    Online

    History

    Համաշխարհային պատմություն՝ աշխարհի սկզբից մինչև մեր ժամանակները, հատոր առաջին

    Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնելու մարդկության պատմական զարգացումը՝ աշխարհի սկզբնավորման մասին պատկերացումներից մինչև հեղինակի ժամանակաշրջանը՝ ընթերցողին տրամադրելով անցյալի իրադարձությունների լայն ու համակարգված համայնապատկեր։ Այն համաշխարհային պատմությունը դիտարկում է որպես ժողովուրդների, պետությունների, հասարակությունների և քաղաքակրթությունների ձևավորման ու փոխազդեցության երկարատև ընթացք։ Նման ընդգրկուն պատմագիտական աշխատություններում սովորաբար անդրադարձ է կատարվում հնագույն ժողովուրդների ծագմանը, առաջին բնակավայրերի և պետական կազմավորումների առաջացմանը, արևելյան քաղաքակրթությունների զարգացմանը, Հին Հունաստանի և Հռոմի պատմությանը, կրոնական ու մշակութային ավանդույթների ձևավորմանը, ինչպես նաև հասարակական և քաղաքական համակարգերի փոփոխություններին։ Պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են ժամանակագրական հաջորդականությամբ՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու տարբեր դարաշրջանների միջև եղած կապերը, ժողովուրդների տեղաշարժերի, պատերազմների, նվաճումների, առևտրի և մշակութային փոխանակումների ազդեցությունը մարդկության ընդհանուր զարգացման վրա։ Առաջին հատորը հիմք է ստեղծում պատմական գործընթացների ամբողջական ընկալման համար՝ ներկայացնելով անցյալի կարևոր իրադարձություններն ու քաղաքակրթական փոփոխությունները։ Աշխատության արժեքը միայն տեղեկությունների հավաքագրմամբ չի սահմանափակվում․ այն նպաստում է պատմական մտածողության ձևավորմանը, պատճառահետևանքային կապերի ըմբռնմանը և տարբեր ժողովուրդների ժառանգության ճանաչմանը։ Գիրքը կարող էր ծառայել որպես ուսումնական և գիտաճանաչողական աղբյուր՝ հետաքրքրություն առաջացնելով պատմությամբ զբաղվող աշակերտների, ուսուցիչների և ընթերցողների շրջանում։ Այն կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայալեզու պատմագիտական գրականության և Մխիթարյան գիտակրթական միջավայրում համաշխարհային պատմության վերաբերյալ գիտելիքների տարածման ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-11-09
    Համաշխարհային պատմություն՝ աշխարհի սկզբից մինչև մեր ժամանակները, հատոր առաջին
    Online

    Technology

    Исследование поведения слоисто резинометаллических опор сейсмоизоляции при сейсмических воздействиях

    Աշխատությունը նվիրված է սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում շերտավոր ռետինամետաղական սեյսմամեկուսիչ հենարանների մեխանիկական վարքագծի, դեֆորմացիոն առանձնահատկությունների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են շենքերի և ինժեներական կառույցների սեյսմակայունության բարձրացման ժամանակակից մոտեցումները, հիմքային սեյսմամեկուսացման սկզբունքները և ռետինամետաղական հենարանների դերը երկրաշարժերի հետևանքով առաջացող դինամիկական բեռնվածքների նվազեցման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռետինե և մետաղական շերտերի համատեղ աշխատանքին, դրանց ֆիզիկամեխանիկական հատկություններին, ուղղահայաց և հորիզոնական բեռնվածքների նկատմամբ դիմադրությանը, ինչպես նաև դեֆորմացիաների զարգացման օրինաչափություններին։ Ուսումնասիրվում են հենարանների կոշտության, ճկունության, էներգիայի ցրման ունակության և տատանումների մարման առանձնահատկությունները տարբեր սեյսմիկ ազդեցությունների պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում նյութերի ոչ գծային վարքագծի, կրկնվող բեռնվածքների, հիստերեզիսային երևույթների և հենարանների կայունության գնահատման խնդիրներին։ Կարևորվում են փորձարարական հետազոտությունների, հաշվարկային մոդելավորման և կառուցվածքային վերլուծության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ սեյսմամեկուսիչ համակարգերի աշխատանքը կանխատեսելու և դրանց նախագծային պարամետրերը հիմնավորելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև ռետինամետաղական հենարանների երկրաչափական չափերի, շերտերի հարաբերակցության և նյութական հատկությունների ազդեցությունները դրանց կրողունակության ու շահագործման հուսալիության վրա։ Հետազոտության թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի բարձր սեյսմիկ վտանգավորություն ունեցող տարածաշրջաններում, այդ թվում՝ Հայաստանում, շենքերի և ենթակառուցվածքների անվտանգության բարձրացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներների, սեյսմակայուն շինարարության մասնագետների, կոնստրուկտորների, նյութագետների, հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-14
    Исследование поведения слоисто резинометаллических опор сейсмоизоляции при сейсмических воздействиях
    Online

    Psychology

    Психологическая проблема стресса в учебной деятельности студентов педвуза, проявленная в постсоветский период

    Աշխատությունը նվիրված է մանկավարժական բուհերի ուսանողների ուսումնական գործունեության ընթացքում առաջացող սթրեսի հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հետխորհրդային ժամանակաշրջանի սոցիալական և կրթական փոփոխությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ուսանողական սթրեսի առաջացմանը նպաստող գործոններն են՝ ուսումնական ծանրաբեռնվածությունը, գնահատման գործընթացները, մասնագիտական ինքնորոշումը, նոր սոցիալական միջավայրին հարմարվելը և կրթության նկատմամբ պահանջների փոփոխությունը։ Հետխորհրդային շրջանը դիտարկվում է որպես հասարակական վերափոխումների ժամանակաշրջան, որի ընթացքում կրթական համակարգի փոփոխությունները կարող էին նոր պահանջներ և անորոշություններ ստեղծել ուսանողների համար՝ անդրադառնալով նրանց հոգեբանական հարմարվողականության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սթրեսի և ուսումնական գործունեության արդյունավետության փոխկապակցվածությանը, ներառյալ ուշադրության, հիշողության, մոտիվացիայի, ինքնակարգավորման և առաջադրանքների կատարման վրա հնարավոր ազդեցությունները։ Քննվում են նաև անհատական հոգեբանական տարբերությունները, որոնց պատճառով նույն ուսումնական իրավիճակը տարբեր ուսանողների կողմից կարող է ընկալվել տարբեր աստիճանի լարվածությամբ։ Կարևոր ուղղություն է ապագա մանկավարժների մասնագիտական պատրաստության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ նրանց կրթական գործընթացը համադրում է տեսական ուսուցումը, հաղորդակցական հմտությունների զարգացումը և մասնագիտական գործունեությանը նախապատրաստվելը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ուսանողների սոցիալական աջակցության, խմբային հարաբերությունների, դասախոսների հետ հաղորդակցության, ինքնագնահատականի և մասնագիտական սպասումների նշանակությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սթրեսին հարմարվելու կառուցողական հոգեբանական ռազմավարություններին, ժամանակի կազմակերպման և ուսումնական միջավայրի աջակցության դերին՝ առանց խնդիրը միայն անհատի անձնական առանձնահատկություններով բացատրելու։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև բուհական կրթական միջավայրի կազմակերպումը, քանի որ ուսուցման պայմանները, պահանջների հստակությունը և հոգեբանական աջակցության հասանելիությունը կարող են կապված լինել ուսանողների բարեկեցության և կրթական ներգրավվածության հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կրթական հոգեբանության, սթրեսի հոգեբանության և բարձրագույն կրթության մանկավարժության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ուսանողական սթրեսի ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները և կրթական միջավայրում հոգեբանական հարմարվողականությանը նպաստող գործոնները։

    Updated: 2026-09-27
    Психологическая проблема стресса в учебной деятельности студентов педвуза, проявленная в постсоветский период
    Online

    History

    Մանուկ Աբեղյան․ կյանքն ու գործունեությունը

    Ստեղծագործությունը նվիրված է հայագիտության ականավոր ներկայացուցիչ, գրականագետ, բանասեր, բանահավաք և գիտական մտքի խոշոր մշակող Մանուկ Աբեղյանի կյանքին, գիտական գործունեությանը և բազմաբնույթ ժառանգությանը։ Աշխատության կենտրոնում գիտնականի անձի ու մտավոր ձևավորման պատմությունն է, նրա անցած ստեղծագործական ուղին, գիտական հետաքրքրությունների զարգացումը և հայ մշակույթի, գրականության ու բանասիրության ուսումնասիրության գործում ունեցած նշանակալի ներդրումը։ Ներկայացվում են նրա կյանքի կարևոր փուլերը, կրթական և գիտական գործունեությունը, մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակը, հետազոտական աշխատանքների ուղղությունները, ինչպես նաև այն պատմամշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել և զարգացել են նրա գիտական հայացքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ բանահյուսության, ժողովրդական ստեղծագործության, հին և նոր հայ գրականության, գրականության պատմության, լեզվի և գրական տեսության ուսումնասիրության բնագավառներում նրա կատարած աշխատանքներին։ Աբեղյանի գիտական ժառանգության կարևորագույն ուղղություններից է հայկական ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության հավաքումը, ուսումնասիրությունն ու գիտական մեկնաբանությունը, որի շրջանակում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում «Սասնա ծռեր» հերոսական էպոսի հետազոտությունը։ Նրա ուսումնասիրությունները նպաստել են հայկական էպիկական ժառանգության կառուցվածքի, բովանդակության, գեղարվեստական առանձնահատկությունների, ժողովրդական մտածողության և պատմական հիշողության բացահայտմանը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հայ հին գրականության պատմության ուսումնասիրման և համակարգման գործում նրա ունեցած ավանդին, գրական երկերի պատմական ու գեղարվեստական վերլուծության սկզբունքներին, գրական ուղղությունների և դպրոցների վերաբերյալ պատկերացումներին։ Քննության են առնվում գիտնականի լեզվաբանական հայացքները, հայերենի պատմության ու կառուցվածքի ուսումնասիրության ուղղությամբ կատարած աշխատանքները, ինչպես նաև գրականագիտության և բանասիրության մեթոդաբանական խնդիրների մշակման գործում նրա ներդրումը։ Նրա գիտական գործունեությունը ներկայացվում է ոչ միայն առանձին հետազոտությունների ամբողջության, այլև հայագիտության տարբեր ճյուղերը միմյանց հետ կապող միասնական մտավոր համակարգի տեսանկյունից։ Բացահայտվում է, թե ինչպես է նա ժողովրդական բանահյուսության, գրական հուշարձանների, լեզվական նյութերի և պատմական աղբյուրների համակողմանի ուսումնասիրության միջոցով նպաստել հայ ժողովրդի հոգևոր ժառանգության գիտական ճանաչմանը և ազգային մշակույթի պատմության առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Կարևորվում են նրա հետազոտական աշխատանքի առանձնահատկությունները՝ նյութի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը, պատմական համադրությունը, գիտական դասակարգումը, տեսական ընդհանրացումները և փաստերի վրա հիմնված մեկնաբանությունը։ Ներկայացվում է նաև նրա գիտական գործունեության զարգացումը տարբեր ժամանակաշրջաններում՝ ցույց տալով հետազոտական հետաքրքրությունների ընդլայնումը, գիտական հայացքների ձևավորումն ու կատարելագործումը և հայագիտական մտքի զարգացման մեջ նրա ունեցած դերակատարությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն նշանավոր գիտնականի կենսագրական ուղու, այլև նրա ձևավորած գիտական ժառանգության նշանակության մասին՝ ընդգծելով, որ նրա ուսումնասիրությունները կարևոր հիմք են դարձել հայ բանասիրության, գրականագիտության, լեզվաբանության և բանահյուսագիտության հետագա զարգացման համար։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ մտավորականության պատմությամբ, ազգային գիտության ձևավորմամբ, հայ գրականության պատմությամբ և ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի նաև ուսանողների, հետազոտողների, գրականագետների, բանասերների և հայագիտական ուսումնասիրություններով զբաղվող մասնագետների համար, քանի որ ներկայացնում է հայագիտության հիմնարար դեմքերից մեկի գիտական դիմանկարը և հնարավորություն տալիս գնահատելու նրա ժառանգության տեղն ու նշանակությունը հայ ազգային մշակույթի պահպանման, ուսումնասիրման և գիտական համակարգման գործում։

    Updated: 2026-11-17
    Մանուկ Աբեղյան․ կյանքն ու գործունեությունը