Արշիլ Գորկին ամերիկյան քննադատության պատմության մեջ

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության սոցիալական ապահովագրության կառավարման համակարգի զարգացման ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով կենսաթոշակային համակարգի բարեփոխումների համատեքստին։ Հեղինակը վերլուծում է սոցիալական ապահովագրության համակարգի կառուցվածքը, դրա ֆինանսավորման աղբյուրները և կառավարման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները՝ ընդգծելով պետական և կուտակային բաղադրիչների փոխհարաբերությունը։ Գրքում դիտարկվում են ՀՀ կենսաթոշակային համակարգի զարգացման հիմնական փուլերը, բարեփոխումների նպատակներն ու արդյունքները, ինչպես նաև առկա խնդիրները՝ ժողովրդագրական փոփոխություններ, ֆինանսական կայունության ռիսկեր և ապահովագրական ծածկույթի բավարարության հարցեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի կառավարման արդյունավետությանը, ներդրումային քաղաքականությանը և սոցիալական արդարության ապահովման մեխանիզմներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև միջազգային փորձը՝ զարգացած և անցումային տնտեսությունների կենսաթոշակային համակարգերի համեմատական վերլուծության հիման վրա՝ բացահայտելով հնարավոր կիրառելի մոդելներ ՀՀ պայմաններում։ Աշխատությունը ընդգծում է սոցիալական ապահովագրության կայուն և արդյունավետ կառավարման կարևորությունը բնակչության սոցիալական պաշտպանության, աղքատության նվազեցման և տնտեսական կայունության ապահովման գործում։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, սոցիալական քաղաքականության մասնագետների և պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների համար։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գրաբարի նախդիրների համակարգին և դրանց գործածությանը հայ մատենագրության մեջ 5-11-րդ դարերի ընթացքում՝ ընդգծելով լեզվական կառուցվածքների զարգացման և իմաստային գործառույթների փոփոխությունները վաղ միջնադարյան հայերենում։ Դիտարկվում են գրաբարի նախդիրների հիմնական տեսակները, դրանց շարահյուսական դերը և կապակցական հնարավորությունները, ինչպես նաև այն ձևերը, որոնց միջոցով նախդիրները մասնակցում են գոյականական և բայական կառույցների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ գրաբարում նախդիրները հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես տարածական կամ ժամանակային հարաբերություններ արտահայտող միավորներ, այլ նաև որպես ավելի վերացական իմաստային կապերի ցուցիչներ, որոնք նպաստում են տեքստի տրամաբանական կառուցվածքի ձևավորմանը։ Աշխատանքում վերլուծվում է 5-11-րդ դարերի հայ մատենագրության նյութը՝ ներառյալ պատմիչների, եկեղեցական հեղինակների և թարգմանական գրականության օրինակները, որոնցում պարզորոշ երևում է նախդիրների գործածության բազմազանությունն ու աստիճանական կայունացումը։ Քննարկվում է նաև հունարենից կատարված թարգմանությունների ազդեցությունը գրաբարի նախդիրային համակարգի վրա, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են լեզվական փոխառությունները նպաստել շարահյուսական նոր ձևերի ձևավորմանը։ Ընդգծվում է, որ գրաբարի նախդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լեզվաբանական տեսանկյունից, այլ նաև հայ մատենագրության տեքստային կառուցվածքի, ոճական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային զարգացման ավելի խոր ընկալման համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսական գործունեության հետևանքով Փամբակ գետի և նրա վտակների ջրերի որակի փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հյուսիսային տարածաշրջանի ջրային էկոհամակարգերի օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն մարդածին գործոնները, որոնք կարող են ազդել գետային ջրերի ֆիզիկաքիմիական և էկոլոգիական վիճակի վրա, գնահատել աղտոտվածության մակարդակը և պարզել ջրի որակի փոփոխության տարածական առանձնահատկությունները։ Փամբակ գետը և նրա վտակները կարևոր նշանակություն ունեն տարածաշրջանի բնական միջավայրի, բնակչության, գյուղատնտեսության և տնտեսական գործունեության համար, ուստի դրանց ջրերի որակի պահպանումը կարևոր է ինչպես բնապահպանական, այնպես էլ սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տարբեր տնտեսական գործունեությունների՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, բնակավայրերի կոմունալ-կենցաղային գործունեության, ջրառի, հիդրոէներգետիկայի և այլ մարդածին ազդեցությունների դերին։ Հետազոտությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ գետային ջրի որակը կարող է զգալիորեն փոխվել բնակավայրերի և տնտեսական գործունեության կենտրոնների ազդեցության ներքո։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ջրի հիմնական ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշները, այդ թվում՝ ջրի ջերմաստիճանը, ջրածնային ցուցանիշը, լուծված թթվածնի պարունակությունը, կենսաքիմիական թթվածնի պահանջը, ամոնիումային, նիտրիտային և նիտրատային ազոտի, ֆոսֆատների և այլ քիմիական միացությունների պարունակությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ջրի աղտոտվածության մակարդակը, բացահայտելու աղտոտման բնույթը և որոշելու գետի այն հատվածները, որտեղ մարդածին ազդեցությունն առավել արտահայտված է։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Փամբակի վտակների վիճակին, քանի որ դրանք կարող են ենթարկվել բնակավայրերի, գյուղատնտեսական տարածքների և արտադրական օբյեկտների ազդեցությանը և իրենց հերթին ազդել հիմնական գետի ջրի որակի վրա։ Գյուղատնտեսական գործունեության դեպքում կարևոր են պարարտանյութերի և տարբեր քիմիական նյութերի օգտագործման հետևանքով ջրային համակարգ ներթափանցող ազոտային և ֆոսֆորային միացությունները։ Դրանց ավելցուկը կարող է խախտել ջրային էկոհամակարգի բնական հավասարակշռությունը, նպաստել ջրային բուսականության չափից ավելի աճին, փոխել թթվածնային ռեժիմը և բացասաբար անդրադառնալ ջրային օրգանիզմների կենսագործունեության վրա։ Արդյունաբերական և կոմունալ-կենցաղային գործունեությունը կարող է գետային համակարգ ներմուծել օրգանական և անօրգանական աղտոտիչներ, ծանր մետաղներ և այլ նյութեր, որոնց երկարատև կուտակումը կարող է վտանգավոր լինել ինչպես էկոհամակարգի, այնպես էլ ջրային ռեսուրսների օգտագործման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև ջրառի և գետի բնական հոսքի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Չափից ավելի ջրառը կարող է նվազեցնել գետի ջրատվությունը, փոխել ջրային միջավայրի բնական պայմանները և սահմանափակել ջրային էկոհամակարգի ինքնամաքրման հնարավորությունները։ Հիդրոէներգետիկ գործունեության ազդեցությունը կարող է ուսումնասիրվել գետի հոսքի, ջրի մակարդակի և հիդրոմորֆոլոգիական պայմանների փոփոխությունների տեսանկյունից։ Հետազոտության էկոլոգիական նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն աղտոտող նյութերի հայտնաբերմամբ, այլև դրանց հնարավոր ազդեցության գնահատմամբ ջրային կենսաբազմազանության, գետի ինքնամաքրման գործընթացների և ջրային ռեսուրսների հետ կապված մարդկային գործունեության վրա։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել աղտոտման առավել խնդրահարույց աղբյուրների բացահայտմանը, ջրի որակի մոնիթորինգի կատարելագործմանը և գետային էկոհամակարգերի պահպանությանն ուղղված արդյունավետ միջոցառումների մշակմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Փամբակ գետի և նրա վտակների ջրերի որակի վրա տնտեսական գործունեության ազդեցությունը դիտարկում է համալիր տեսանկյունից՝ համադրելով ջրի քիմիական կազմի, մարդածին ճնշումների, ջրառի, գետի հոսքի և էկոլոգիական վիճակի գնահատումը։ Այն կարող է հետաքրքրել բնապահպանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման, էկոլոգիայի, հիդրոէկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Лингвистика

Աշխատությունը գիտական բառարանային կամ տերմինաբանական բնույթի հրատարակություն է, որը նպատակ ունի ընթերցողին ներկայացնելու գիտության ոլորտին առնչվող բառեր, հասկացություններ և դրանց նշանակությունները։ Նման բառգրքույկները կարևոր դեր են ունեցել գիտական գիտելիքների տարածման և մասնագիտական լեզվի ձևավորման գործում՝ նպաստելով գիտական հասկացությունների ըմբռնմանը և հայերեն համապատասխան բառապաշարի կիրառմանը։ Գիտական տերմինաբանության համակարգումն առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել 19-րդ դարի հայ մտավոր և կրթական կյանքում, երբ տարբեր գիտաճյուղերի վերաբերյալ գիտելիքների տարածման հետ մեկտեղ առաջացել է նաև հայերեն գիտական լեզվի հարստացման ու ճշգրտման անհրաժեշտություն։ Այսպիսի հրատարակությունները կարող էին ծառայել որպես օժանդակ նյութ աշակերտների, ուսուցիչների, ուսանողների և գիտական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Դրանք նպաստել են օտարալեզու գիտական հասկացությունների հայերեն ընկալմանը, բառապաշարի ընդլայնմանը և գիտելիքի մատչելի փոխանցմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գիտական բառարանագրության, տերմինաշինության և հայերեն գիտահանրամատչելի գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Политология

Ռազմավարության և անվտանգության հարցեր գիրքը Արմեն Այվազյանի ուսումնասիրական աշխատանքներից է, որտեղ ներկայացվում են ազգային անվտանգության, ռազմավարական մտածողության և պետության պաշտպանության համակարգերի հիմնական սկզբունքները՝ թե՛ տեսական, թե՛ գործնական դիտանկյունից։ Ստեղծագործության մեջ հեղինակը վերլուծում է պետության անվտանգության բաղադրիչները՝ ներառելով ռազմական, քաղաքական, տնտեսական և տեղեկատվական գործոնները, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցված ազդեցությունը պետության կայունության վրա։ Գրքում քննարկվում են տարածաշրջանային անվտանգային խնդիրները, աշխարհաքաղաքական զարգացումները և փոքր պետությունների ռազմավարական վարքագծի առանձնահատկությունները՝ հատկապես ընդգծելով այն մարտահրավերները, որոնց բախվում է Հայաստանը իր պատմական և ժամանակակից միջավայրում։ Այվազյանը հատուկ ուշադրություն է դարձնում նաև ազգային անվտանգության գաղափարական հիմքերին՝ նշելով, որ պետական դիմադրողականությունը պայմանավորված է ոչ միայն ռազմական ուժով, այլ նաև հասարակության գիտակցությամբ, միասնականությամբ և ազգային նպատակների հստակ ձևակերպմամբ։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ տեսական-վերլուծական և կիրառական բնույթի է, քանի որ այն փորձում է կապել ռազմավարական գիտելիքը իրական քաղաքական գործընթացների հետ և առաջարկել մոտեցումներ անվտանգության համակարգի արդյունավետության բարձրացման համար։ Գիրքը կարևոր է քաղաքագիտությամբ, ռազմավարական հետազոտություններով, անվտանգության ուսումնասիրություններով և պետական կառավարման հարցերով հետաքրքրվողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է համապարփակ պատկերացում ժամանակակից անվտանգության խնդիրների և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների մասին։

Педагогика

Այս աշխատանքը նվիրված է հագուստի դիզայնի դասընթացում ուսանողների ստեղծագործական երևակայության զարգացման մանկավարժական և մեթոդական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ ապագա դիզայների մասնագիտական պատրաստվածությունը չի սահմանափակվում տեխնիկական գիտելիքների, ձևակառուցման կանոնների և կարի տեխնոլոգիաների յուրացմամբ․ ստեղծագործական երևակայությունը դիզայներական մտածողության առանցքային բաղադրիչներից է, որը հնարավորություն է տալիս ստեղծել նոր, ինքնատիպ և գեղագիտական ամբողջական լուծումներ։ Աշխատության մեջ ստեղծագործական երևակայությունը դիտարկվում է որպես ուսանողի կարողություն՝ վերափոխելու արդեն գոյություն ունեցող պատկերացումները, համադրելու տարբեր գաղափարներ, նյութեր, ձևեր, գույներ և ոճական տարրեր ու դրանց հիման վրա ստեղծելու նոր հագուստային կերպարներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է ուսումնական գործընթացը կազմակերպել այնպես, որ այն չսահմանափակվի պատրաստի նմուշների կրկնօրինակմամբ, այլ խթանի ինքնուրույն որոնումը, փորձարկումը և գաղափարների ազատ արտահայտումը։ Դասընթացում ստեղծագործական երևակայության զարգացման համար կարող են կիրառվել էսքիզավորման, ասոցիատիվ մտածողության, գաղափարների գեներացման, տարբեր ոճերի և մշակութային տարրերի համադրման, ձևի վերափոխման, գունային լուծումների որոնման և նյութերի փորձարարական ընտրության առաջադրանքներ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում տեսողական աղբյուրների հետ աշխատանքին, քանի որ արվեստի գործերը, ճարտարապետությունը, բնությունը, ազգային մշակույթը, ժամանակակից նորաձևությունը և առօրյա միջավայրը կարող են դառնալ նոր դիզայներական գաղափարների ձևավորման խթան։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև ուսանողների ստեղծագործական գործունեության փուլերը՝ գաղափարի առաջացումից և նախնական էսքիզից մինչև հագուստի ձևի, նյութի, գույնի և դեկորատիվ լուծումների վերջնական ընտրություն։ Այս գործընթացում կարևոր է սովորողի ինքնուրույնության աստիճանական բարձրացումը․ սկզբնական փուլում ուսանողին կարող են առաջարկվել ուղղորդող վարժություններ, իսկ հետագա փուլերում՝ ավելի բաց և անհատական ստեղծագործական խնդիրներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դասավանդողի դերը, որը պետք է ոչ միայն փոխանցի մասնագիտական գիտելիքներ, այլև ստեղծի ստեղծագործական փորձարկումների համար բարենպաստ միջավայր, խրախուսի ինքնատիպ գաղափարները և ուսանողին օգնի վերածել նախնական պատկերացումը իրագործելի դիզայներական լուծման։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ուսանողների ստեղծագործական կարողությունների գնահատման չափանիշները՝ գաղափարի ինքնատիպությունը, գեղագիտական ամբողջականությունը, ձևի և բովանդակության համապատասխանությունը, նյութերի ու գույների նպատակային ընտրությունը, կոմպոզիցիոն լուծումը և գաղափարը գործնականորեն իրականացնելու կարողությունը։ Կարևոր է նաև ստեղծագործական սխալների նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորումը, քանի որ փորձարկումն ու ոչ ստանդարտ լուծումների որոնումը դիզայներական ստեղծագործության բնական մասն են։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հագուստի դիզայն դասավանդող դասախոսների, արվեստի և դիզայնի մանկավարժների, մեթոդիստների, դիզայներների, ուսանողների և կրթական ծրագրեր մշակողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է հագուստի դիզայնի դասընթացը որպես միջավայր, որտեղ մասնագիտական հմտությունների հետ զուգահեռ կարելի է նպատակային զարգացնել ստեղծագործական երևակայությունը, ինքնուրույն մտածողությունը, գեղագիտական ընկալումը և նորարարական դիզայներական լուծումներ ստեղծելու կարողությունը։