Արտաշես Մկրտչի Նազինյան․ կենսամատենագիտություն

Աշխարհագրություն

Երկրաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրերի որոնման ընթացքում լիթոերկրաքիմիական մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի և Իրանի հանքային դաշտերի օրինակով։ Քննության են առնվում ապարներում քիմիական տարրերի տարածման օրինաչափությունները, հանքայնացման հետ կապված երկրաքիմիական անոմալիաների ձևավորման պայմանները և դրանց որոնողական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապարների նմուշառման, քիմիական կազմի ուսումնասիրման, ցուցիչ տարրերի առանձնացման և ստացված տվյալների տարածական վերլուծության մեթոդներին։ Վերլուծվում են պղնձի, մոլիբդենի և դրանց ուղեկցող տարրերի բաշխման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հանքայնացված գոտիների հայտնաբերման համար կիրառվող երկրաքիմիական չափանիշները։ Քննարկվում են Հայաստանի և Իրանի տարբեր հանքային դաշտերի երկրաբանական ու երկրաքիմիական պայմանների համեմատական ուսումնասիրման հնարավորությունները և որոնողական աշխատանքների արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու լիթոերկրաքիմիական տվյալների նշանակությունը հեռանկարային հանքային տարածքների առանձնացման և հետագա երկրաբանական հետախուզական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել երկրաքիմիայի, օգտակար հանածոների երկրաբանության, հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերի կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում բջջային թաղանթներով իոնների տեղափոխման գործընթացներն են և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով բջիջը վերահսկում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը՝ պահպանելով ներքին միջավայրի կայունությունը։ Իոնների՝ հատկապես նատրիումի, կալիումի, կալցիումի, ջրածնի և այլ իոնների շարժը կենսաբանական թաղանթներով կենսական նշանակություն ունի բջջային նյութափոխանակության, էներգետիկ հավասարակշռության, օսմոտիկ ճնշման, թաղանթային ներուժի և բջջի ֆունկցիոնալ վիճակի պահպանման համար։ Միտոքոնդրիումների դեպքում իոնափոխադրումը անմիջականորեն կապված է էներգետիկ նյութափոխանակության հետ։ Այս օրգանելները ապահովում են բջջի էներգիայի հիմնական մասը՝ օքսիդատիվ ֆոսֆորիլացման միջոցով, իսկ թաղանթների վրայով պրոտոնների և այլ իոնների շարժը մասնակցում է էլեկտրաքիմիական գրադիենտի ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Այդ գրադիենտի շնորհիվ հնարավոր է ԱԵՖ-ի սինթեզը, հետևաբար իոնափոխադրող համակարգերի աշխատանքի խանգարումները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ բջջի էներգետիկ ապահովմանը։ Միտոքոնդրիալ իոնափոխադրիչների ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է դրանց ընտրողականության և կարգավորման մեխանիզմների բացահայտումը։ Յուրաքանչյուր համակարգ ունի որոշակի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկություններ, որոնք որոշում են, թե ինչ իոններ են տեղափոխվում, ինչ ուղղությամբ է տեղի ունենում տեղափոխությունը և ինչ պայմաններում է փոխվում դրա արագությունը։ Կարգավորումը կարող է կախված լինել իոնների կոնցենտրացիայից, թաղանթային ներուժից, pH-ից, էներգետիկ վիճակից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այս համակարգերի փոխազդեցությունը թույլ է տալիս միտոքոնդրիումին հարմարվել բջջի նյութափոխանակային պահանջների փոփոխությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կալցիումի փոխանակությունը։ Կալցիումը ոչ միայն ազդանշանային կարևոր իոն է, այլև կարող է ազդել միտոքոնդրիումների էներգետիկ գործընթացների վրա։ Դրա ներհոսքի կարգավորված փոփոխությունները կարող են կապել բջջային ազդանշանները և էներգիայի արտադրության պահանջները։ Սակայն կալցիումի ավելցուկային կուտակումը կարող է խախտել միտոքոնդրիալ ֆունկցիաները և նպաստել վնասակար գործընթացների զարգացմանը։ Այդ պատճառով կալցիումի տեղափոխության և դրա կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում միտոքոնդրիալ ֆիզիոլոգիայի մեջ։ Էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերը նույնպես ունեն առանձնահատուկ նշանակություն։ Էրիթրոցիտները չունեն կորիզ և միտոքոնդրիումներ, ուստի նրանց էներգետիկ նյութափոխանակությունը և թաղանթային փոխադրական գործընթացները տարբերվում են միջուկավոր բջիջներից։ Միևնույն ժամանակ էրիթրոցիտների թաղանթը պարունակում է բազմաթիվ փոխադրիչներ և իոնային համակարգեր, որոնք ապահովում են բջջի ծավալի, ձևի, թաղանթային հատկությունների և ներքին միջավայրի հարաբերական կայունությունը։ Այս գործընթացների խախտումը կարող է ազդել էրիթրոցիտի դեֆորմացվելու ունակության, օսմոտիկ կայունության և շրջանառության համակարգում բնականոն գործունեության վրա։ Էրիթրոցիտների համար հատկապես կարևոր է կալիումի և նատրիումի հարաբերակցության կարգավորումը։ Նատրիում-կալիումային փոխադրումը մասնակցում է բջջի ներսում և դրսում իոնների կոնցենտրացիոն տարբերությունների պահպանմանը։ Այդ տարբերությունները կարևոր են ջրի բաշխման և բջջի ծավալի վերահսկման համար։ Եթե իոնների ակտիվ տեղափոխությունը խաթարվում է, կարող են առաջանալ օսմոտիկ հավասարակշռության փոփոխություններ, ինչը կարող է ազդել էրիթրոցիտի ձևի և մեխանիկական կայունության վրա։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև թաղանթային փոխադրիչների ակտիվության վրա տարբեր կարգավորիչ գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Այդ գործոնները կարող են ներառել հորմոնային ազդանշաններ, նյութափոխանակային վիճակի փոփոխություններ, միջավայրի pH, ջերմաստիճան, տարբեր քիմիական միացություններ և բջջային ազդանշանային մեխանիզմներ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես է բջիջը հարմարեցնում իոնային փոխանակությունը արտաքին և ներքին պայմանների փոփոխությանը։ Աշխատության կենսաֆիզիկական կողմը կապված է նաև թաղանթային պոտենցիալի և էլեկտրաքիմիական գրադիենտների հետ։ Իոնի տեղափոխումը կախված է ոչ միայն նրա կոնցենտրացիաների տարբերությունից, այլև էլեկտրական դաշտի ազդեցությունից։ Հետևաբար իոնափոխադրող համակարգերի գործունեությունը կարելի է դիտարկել որպես քիմիական և էլեկտրական ուժերի համատեղ ազդեցության արդյունք։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու ինչպես միտոքոնդրիալ, այնպես էլ էրիթրոցիտային թաղանթների ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ Միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների համատեղ ուսումնասիրությունը հետաքրքիր է նաև համեմատական տեսանկյունից։ Երկու համակարգերում էլ իոնափոխադրումը կարևոր է ներքին հավասարակշռության պահպանման համար, սակայն դրանց կառուցվածքը, էներգետիկ ապահովումը և ֆունկցիոնալ նշանակությունը էապես տարբեր են։ Միտոքոնդրիումը ակտիվորեն մասնակցում է էներգիայի արտադրությանը և ունի մի քանի թաղանթային համակարգեր, մինչդեռ էրիթրոցիտը մասնագիտացված է հիմնականում թթվածնի և ածխաթթու գազի տեղափոխման համար և չունի միտոքոնդրիումներ։ Այս տարբերությունների համադրումը թույլ է տալիս բացահայտել իոնափոխադրության ընդհանուր կենսաբանական սկզբունքները և դրանց մասնագիտացված դրսևորումները։ Ուսումնասիրության մեթոդաբանական նշանակությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ իոնափոխադրող համակարգերի ակտիվությունը հնարավոր է գնահատել տարբեր փորձարարական մեթոդներով։ Կարող են ուսումնասիրվել իոնների ներհոսքի և արտահոսքի արագությունները, թաղանթային պոտենցիալի փոփոխությունները, բջջի կամ օրգանելի ծավալային փոփոխությունները, ինչպես նաև որոշակի փոխադրիչների վրա ազդող գործոնների ազդեցությունը։ Այսպիսի տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս նկարագրել ոչ միայն առանձին փոխադրիչների աշխատանքը, այլև դրանց փոխկապակցված կարգավորման ամբողջական համակարգը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են նաև ախտաբանական գործընթացների մեխանիզմները հասկանալու համար։ Իոնային հավասարակշռության խանգարումները կարող են ուղեկցել բազմաթիվ բջջային և նյութափոխանակային խանգարումների։ Միտոքոնդրիալ իոնային հոմեոստազի փոփոխությունները կարող են ազդել էներգիայի արտադրության և բջջի կենսունակության վրա, իսկ էրիթրոցիտների թաղանթային փոխանակության խանգարումները՝ դրանց ձևի, կայունության և շրջանառության ընթացքում ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա։ Հետևաբար հիմնարար կենսաֆիզիկական ուսումնասիրությունները կարող են հիմք ստեղծել նաև տարբեր հիվանդությունների ախտաֆիզիոլոգիական մեխանիզմների հետագա ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է միտոքոնդրիումների և էրիթրոցիտների իոնափոխադրող համակարգերը որպես բարդ կարգավորվող կենսաբանական մեխանիզմներ, որոնց բնականոն գործունեությունը անհրաժեշտ է բջջային հոմեոստազի պահպանման համար։ Ուսումնասիրելով իոնների տեղափոխության արագությունը, ուղղությունը, էներգետիկ ապահովումը և կարգավորող գործոնները՝ հնարավոր է ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել թաղանթային գործընթացների մասին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիայի, բջջային կենսաբանության, կենսաֆիզիկայի և ֆիզիոլոգիայի մասնագետներին, ինչպես նաև բջջային թաղանթների, իոնային փոխանակության և միտոքոնդրիալ ֆունկցիաների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի տարբեր ձևերի դեպքում ինսուլինառեզիստենտության և հիպերինսուլինեմիայի առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, դրանց փոխկապակցվածությանը հորմոնալ և նյութափոխանակային խանգարումների հետ, ինչպես նաև շտկման հնարավոր մեթոդների գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ինսուլինային ազդանշանների նկատմամբ օրգանիզմի զգայունության նվազման ազդեցությունը գլյուկոզայի նյութափոխանակության, ինսուլինի արտադրության, ձվարանների ֆունկցիայի և վերարտադրողական համակարգի հորմոնալ հավասարակշռության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համախտանիշի տարբեր կլինիկական և կենսաքիմիական ձևերի համեմատական գնահատմանը, ինսուլինառեզիստենտության տարածվածությանը, արտահայտվածության աստիճանին և դրա հնարավոր կապին մարմնի զանգվածի, նյութափոխանակային ցուցանիշների և անդրոգենային խանգարումների հետ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ինսուլինային դիմադրության և հիպերինսուլինեմիայի ախտորոշման ու գնահատման լաբորատոր և կլինիկական մոտեցումները, ինչպես նաև դրանց հայտնաբերման նշանակությունը հիվանդության ընթացքի և հնարավոր բարդությունների կանխատեսման տեսանկյունից։ Առանձին բաժին կարող է նվիրված լինել բուժական և կանխարգելիչ միջոցառումներին՝ կենսակերպի փոփոխությանը, սննդակարգի և ֆիզիկական ակտիվության կարգավորմանը, նյութափոխանակային խանգարումների դեղորայքային շտկմանը և վերարտադրողական ֆունկցիայի պահպանմանն ուղղված համալիր մոտեցումներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է այն պատճառով, որ պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշը հաճախ ուղեկցվում է ոչ միայն վերարտադրողական, այլև նյութափոխանակային խնդիրներով, ուստի հիվանդի վիճակի գնահատումը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տարբեր կլինիկական ձևերի դեպքում անհատականացված մոտեցումների մշակմանը, նյութափոխանակային ռիսկերի վաղ հայտնաբերմանը և բուժման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գինեկոլոգներին, էնդոկրինոլոգներին, վերարտադրողական բժշկության մասնագետներին, ընտանեկան բժիշկներին, բժշկական հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հանրային կապերի (PR) և ընտրական գործընթացների փոխազդեցությանը Հայաստանում 1998-2008 թվականներին՝ հատուկ շեշտադրելով զանգվածային լրատվամիջոցների դերը քաղաքական հաղորդակցության, ընտրական քարոզարշավների ձևավորման և հասարակական կարծիքի կառավարման գործընթացներում։ Դիտարկվող ժամանակաշրջանը բնութագրվում է հետխորհրդային քաղաքական համակարգի կայացման փուլով, երբ ընտրությունները դեռևս ձևավորվող ինստիտուցիոնալ միջավայրում էին, իսկ քաղաքական կուսակցությունները և թեկնածուները մեծապես կախված էին մեդիա դաշտի վերահսկողությունից և տեղեկատվական հոսքերի կառավարման կարողությունից։ Վերլուծվում է, թե ինչպես էին ընտրական PR ռազմավարությունները ներառում հեռուստատեսության, տպագիր մամուլի և աստիճանաբար զարգացող առցանց հարթակների օգտագործումը՝ քաղաքական հաղորդագրությունների տարածման, թեկնածուների իմիջի ձևավորման և հակառակորդների նկատմամբ տեղեկատվական պայքարի իրականացման նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1998 և 2008 թվականների նախագահական ընտրություններին, որտեղ մեդիայի քաղաքական բևեռացումը, քարոզչական լեզվի սրացումը և տեղեկատվական անհավասարակշռությունը զգալի ազդեցություն են ունեցել ընտրական գործընթացների ընկալման վրա։ Այս համատեքստում PR-ը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես հաղորդակցության գործիք, այլ նաև որպես քաղաքական մրցակցության ռազմավարական բաղադրիչ, որը ներառում է ինչպես դրական իմիջի կառուցում, այնպես էլ հակաքարոզչություն և հանրային կարծիքի ուղղորդման փորձեր։ Քննարկվում է նաև լրատվամիջոցների սեփականության կառուցվածքի ազդեցությունը քաղաքական բովանդակության վրա, ինչպես նաև պետություն-մեդիա հարաբերությունների բարդ դինամիկան, որը հաճախ հանգեցնում էր տեղեկատվական անհավասար պայմանների ընտրական մրցակցության ընթացքում։ Ընդգծվում է, որ 1998-2008 թվականների փորձը ցույց է տալիս PR-ի և ընտրությունների սերտ փոխկապակցվածությունը Հայաստանում՝ որպես քաղաքական գործընթացների լեգիտիմացման և հանրային ընկալման ձևավորման առանցքային գործոն։

Իրավաբանություն

Գիրքը նվիրված է COVID-19 համավարակի ընթացքում խոսքի և արտահայտվելու ազատության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով հանրային առողջության պաշտպանության անհրաժեշտության և հիմնարար իրավունքների պահպանման միջև առաջացող բարդ փոխհարաբերությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են համավարակի պայմաններում տեղեկատվության տարածման, կարծիքի արտահայտման և հանրային քննարկումների սահմանափակման տարբեր դրսևորումները, ինչպես նաև պետությունների կողմից կիրառված իրավական և վարչական միջոցների ազդեցությունը խոսքի ազատության իրականացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտակարգ իրավիճակների պայմաններում տեղեկատվության հասանելիությանը, պետական մարմինների հաղորդակցության քաղաքականությանը, համավարակի վերաբերյալ պաշտոնական և ոչ պաշտոնական տեղեկատվության տարածմանը, ինչպես նաև ապատեղեկատվության և կեղծ լուրերի դեմ պայքարի միջոցներին։ Հեղինակը վերլուծում է այն իրավական չափանիշները, որոնց շրջանակում կարող են սահմանափակվել արտահայտվելու ազատության որոշ դրսևորումներ՝ հանրային առողջության, հասարակական անվտանգության կամ այլ օրինական նպատակների պաշտպանության համար՝ միաժամանակ քննարկելով նման սահմանափակումների անհրաժեշտության, համաչափության և օրինականության պահանջները։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում լրագրողների, լրատվամիջոցների, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչների և առանձին քաղաքացիների կողմից տեղեկատվություն ստանալու և տարածելու հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև թվային հարթակների և սոցիալական մեդիայի դերը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ համավարակի ընթացքում առցանց հաղորդակցությունը դարձել էր հանրային տեղեկատվության և հասարակական բանավեճի հիմնական միջավայրերից մեկը։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե ինչպես են արտակարգ իրավիճակները ազդում մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության համակարգի վրա և ինչպիսի մեխանիզմներ են անհրաժեշտ՝ առողջապահական ճգնաժամերի պայմաններում պետական միջամտությունը հիմնավորված ու համաչափ պահելու համար։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն COVID-19 համավարակի փորձի ուսումնասիրման, այլև ապագա արտակարգ իրավիճակների ժամանակ խոսքի ազատության պաշտպանության արդյունավետ սկզբունքների ձևավորման տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, մարդու իրավունքների մասնագետների, լրագրողների, քաղաքագետների, հետազոտողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են խոսքի ազատության և հանրային առողջության փոխհարաբերություններով։

Փիլիսոփայություն

Գարեգին Նժդեհ. Երկեր (հատոր երկրորդ)-ը գաղափարական, պատմափիլիսոփայական և հրապարակախոսական բնույթի ժողովածու է, որը ներկայացնում է Գարեգին Նժդեհի քաղաքական-փիլիսոփայական միտքը և ազգային գաղափարախոսության հիմնական դրույթները՝ ընդգրկելով նրա տարբեր հոդվածներ, ելույթներ և գրառումներ, աշխատությունում կենտրոնական տեղ ունեն ազգային ինքնության, պետականության գաղափարի, հայրենիքի պաշտպանության և ազգային դիմադրության վերաբերյալ նրա հայացքները, որտեղ Նժդեհը զարգացնում է ազգի հոգևոր-բարոյական վերածննդի և ինքնապահպանման գաղափարը, միաժամանակ շեշտվում է անհատի և ազգի փոխկապվածությունը, պատասխանատվության ու կամքի ուժի կարևորությունը պատմական ճգնաժամերի պայմաններում, հատորը նաև ներկայացնում է նրա մտածողության փիլիսոփայական շերտերը՝ կապված ուժի, բարոյականության և պատմական ճակատագրի մեկնաբանության հետ, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է հայ ազգային-քաղաքական մտքի և գաղափարական պատմության ուսումնասիրության համար։