Արցախի պետականակերտման հայեցակարգի ձևավորման պատմա-քաղաքական նախադրյալները

Պատմություն

«Հայոց պատմության աշխարհակալությունները» (Արտակ Մովսիսյան) պատմագիտական աշխատություն է, որը անդրադառնում է հայ ժողովրդի պատմության ընթացքում ստեղծված պետական կառույցներին և նրանց տիրապետող իշխանություններին։ Գիրքը ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցած ճանապարհը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև տարբեր ժամանակաշրջաններ, երբ հայոց պետությունը ունեցել է մեծ ազդեցություն և աշխարհակալության դեր։ Մովսիսյանը վերլուծում է հայկական թագավորությունների և իշխանությունների դերը՝ տարածաշրջանային քաղաքականության, մշակույթի և տնտեսության մեջ։ Գիրքը ընդգրկում է նաև տարբեր դինաստիաների, ռազմավարական դաշինքների և մարտական հաջողությունների պատմությունը։ Հեղինակը ուշադրություն է դարձնում հայոց պատմության կարևոր դեմքերին՝ նրանց առաքելություններին, նվաճումներին և պատմական նշանակությանը։ Գիրքը ներկայացնում է հայոց պետականության վերելքի և անկման պատճառները՝ նաև արտաքին ճնշումների և ներհակ ներքին խնդիրների համադրությամբ։ Մովսիսյանի աշխատությունը հիմնված է աղբյուրների և գիտական վերլուծության վրա՝ ընթերցողին տալիս է համակողմանի պատկեր։ Գիրքը հարմար է ուսանողների, պատմաբանների և այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորացնել գիտելիքները հայոց պատմության մասին։ «Հայոց պատմության աշխարհակալությունները» նպաստում է ազգային ինքնագիտակցության և պատմական գիտելիքի ձևավորմանը՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի մեծ և հարուստ անցյալը։ Այս աշխատությունը հատկապես կարևոր է՝ որպես հայ պատմության մեծ փուլերի համառոտ, բայց մանրամասն ներկայացում։ Հրատարակիչ - Երևանի համալսարանի հրատարակչություն ISBN - 978-5-8084-0928-6

Lեզվաբանություն

Գիրքը ներկայացնում է՝ բառագիտության ընդհանուր սկզբունքներն ու հասկացությունները, բառի կառուցվածքը, իմաստային զարգացումները և բառային հարաբերությունները, հայերենի բառապաշարի շերտերը (հայրենի, փոխառյալ, նորաբանություններ և այլն), բառերի իմաստային փոփոխությունների օրինաչափությունները, հայերեն բառագիտության զարգացման պատմական և ժամանակակից միտումները։ Այն օգտակար է՝ լեզվաբանության և հայագիտության ուսանողների համար, գիտական հետազոտողների և բառագիտությամբ զբաղվող մասնագետների համար, ինչպես նաև հայերեն բառապաշարի խորքային ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համարվում է կարևոր աղբյուր հայերեն բառագիտության տեսական հիմքերի ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրության համար։

Քիմիա

Գրքում ներկայացվում է դեհիդրոալանինի հիմքով նոր մոդիֆիկացված քիրալային Ni(II) կոմպլեքսների սինթեզի գործընթացը, որտեղ մանրամասն նկարագրվում են քիմիական ռեակտիվների ընտրությունը, սինթեզի պայմանները և թափանցիկության ապահովման մեթոդները, կատարվում է ստեղծված կոմպլեքսների կառուցվածքային ու ֆիզիկամեխանիկական բնութագրումը՝ ներառելով սպեկտրոսկոպիական (NMR, IR, UV-Vis) և քիմիական վերլուծության տվյալներ, ուսումնասիրում են կոմպլեքսների կատալիտիկ ակտիվությունը β-տեղակալված α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում՝ ուշադրություն դարձնելով ռեակցիայի արագության, ընտրողականության և ստերեոքիմիական վերահսկողության վրա, վերլուծվում են ռեակցիոն մեխանիզմները, միջանկյալ պրոդուկտների գոյությունը և կոմպլեքսների համակարգում տեղի ունեցող կատալիտիկ գործընթացների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի ստերեոսելեկտիվության վրա, աշխատանքը համադրում է նոր քիրալային լիգանդների դիզայնի, անօրգանիկ–օրգանիկ միջգործակցությունների և կենսամիմետիկ սինթեզի տեսական մոտեցումները՝ նպաստելով ասիմետրիկ օրգանիկ սինթեզի, դեղագործական միջնորդների և ակտիվ կենսանյութերի ստեղծման ոլորտներում նոր մեթոդների մշակմանը և կիրառմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը հանդիսանում է համահավաք մատենագիտական գրացուցակ, որը ներկայացնում է Հայաստանի գիտական և բուհական գրադարաններում 1978-1987 թվականներին ստացված արտասահմանյան լեզուներով գրականության համակարգված ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել տեղեկատվական ամբողջականություն և հեշտ հասանելիություն այդ տարիներին ներմուծված գիտական ու մասնագիտական հրատարակությունների վերաբերյալ տվյալներին։ Այն ընդգրկում է տարբեր գիտաճյուղերին վերաբերվող գրքեր, ժողովածուներ, գիտական ուսումնասիրություններ և այլ հրատարակություններ, որոնք ստացվել են արտասահմանյան լեզուներով և համալրել են Հայաստանի գրադարանային ֆոնդերը՝ նպաստելով գիտական հետազոտությունների զարգացմանը և միջազգային գիտական կապերի ընդլայնմանը։ Գրացուցակում նյութերը դասավորված են մատենագիտական խիստ կանոններով՝ ըստ թեմաների, հեղինակների և հրատարակչական տվյալների, ինչը հնարավորություն է տալիս արդյունավետ որոնում իրականացնել և կողմնորոշվել գիտական տեղեկատվության մեծ հոսքի մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանների միջև գրքափոխանակության գործընթացներին, գիտական ինֆորմացիայի շրջանառությանը և արտասահմանյան աղբյուրներից գիտական գրականության ներմուծման դերին՝ խորհրդային Հայաստանի գիտական և կրթական համակարգի զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատու գործիք գրադարանավարների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ ապահովելով գիտական տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և նպաստելով միջազգային գիտական գրականության արդյունավետ օգտագործմանը։

Հոգեբանություն

Այս կուրսային աշխատանքը նվիրված է հոգեբանության՝ որպես գիտության ձևավորման, զարգացման և ժամանակակից կառուցվածքի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրա տեղը գիտությունների համակարգում և մարդու վարքի ու հոգեկան գործընթացների ուսումնասիրման կարևորությունը։ Աշխատանքում ներկայացվում է հոգեբանությունը որպես գիտություն, որը ուսումնասիրում է մարդու հոգեկան երևույթները՝ զգայությունները, ընկալումը, մտածողությունը, հիշողությունը, հույզերը, կամքը և վարքը՝ ինչպես անհատական, այնպես էլ սոցիալական մակարդակներում։ Քննարկվում է հոգեբանության պատմական զարգացումը՝ սկսած փիլիսոփայական մտքի շրջանակներում ձևավորված պատկերացումներից մինչև այն գիտական դառնալը փորձարարական մեթոդների կիրառմամբ, որտեղ առանձնահատուկ դեր են ունեցել առաջին հոգեբանական լաբորատորիաների ստեղծումը և փորձարարական մոտեցումների ներդրումը։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում հոգեբանության հիմնական ուղղություններին և դպրոցներին՝ բիհևիորիզմ, հոգեվերլուծություն, հումանիստական և կոգնիտիվ հոգեբանություն, որոնք տարբեր տեսանկյուններից են բացատրում մարդու վարքը և ներքին հոգեկան գործընթացները։ Ներկայացվում է նաև հոգեբանության կապը այլ գիտությունների հետ՝ կենսաբանության, բժշկության, սոցիոլոգիայի և մանկավարժության, ինչը ցույց է տալիս դրա միջառարկայական բնույթը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգեբանական հետազոտությունների մեթոդներին՝ դիտարկում, փորձ, հարցում և թեստավորում, որոնք ապահովում են գիտական տվյալների ստացման և վերլուծության հնարավորությունը։ Աշխատանքը նպատակ ունի ցույց տալ հոգեբանության դերը որպես գիտություն, որը ոչ միայն բացատրում է մարդու ներաշխարհը, այլ նաև կիրառվում է կրթության, առողջապահության, կառավարման և սոցիալական ոլորտներում՝ նպաստելով մարդու վարքի ավելի լավ հասկացմանն ու հասարակական հարաբերությունների զարգացմանը։

Տնտեսագիտություն

Գրքում ուսումնասիրվում են Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսությունում ջրային պաշարների օգտագործման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման ուղիները՝ Արարատյան հարթավայրի օրինակով, վերլուծվում են տարածաշրջանի ջրային հաշվեկշռի առանձնահատկությունները, ստորերկրյա և մակերեսային ջրերի օգտագործման ներկա վիճակը և դրանց վրա ազդող բնական ու մարդածին գործոնները, դիտարկվում են ոռոգման համակարգերի տեխնիկական և կազմակերպչական խնդիրները, ներառյալ ջրի կորուստները, հնացած ենթակառուցվածքները և կառավարման անարդյունավետ մեխանիզմները, ներկայացվում են ժամանակակից ջրախնայող տեխնոլոգիաներ՝ կաթիլային և ճնշումային ոռոգման համակարգեր, ջրօգտագործման թվային մոնիթորինգ և կառավարման ինտեգրված մոտեցումներ, քննարկվում է ջրային ռեսուրսների պետական կարգավորման և համայնքային մասնակցության դերը, առաջարկվում են ռազմավարական լուծումներ՝ ուղղված ջրի ռացիոնալ բաշխմանը, գյուղատնտեսական արտադրողականության բարձրացմանը և էկոլոգիական կայունության ապահովմանը, աշխատանքը համադրում է տեսական վերլուծությունը, դաշտային հետազոտությունները և գործնական առաջարկությունները՝ նպատակ ունենալով բարելավել ջրային ռեսուրսների կառավարումը Հայաստանի գյուղատնտեսությունում։