Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի արձանագրություններ․ վաթսուներեքերորդ նիստ

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տարեց և ծերունական տարիքի անձանց շրջանում հոգեկան խանգարումների տարածվածության, կառուցվածքի և կլինիկահամաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարիքային այս խմբերում հանդիպող հոգեկան առողջության խնդիրների հիմնական տեսակները, դրանց հաճախականությունը և տարբեր սոցիալ-ժողովրդագրական ու բժշկական գործոնների հետ հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Վերլուծվում են տարիքային փոփոխությունների, քրոնիկական մարմնական հիվանդությունների, սոցիալական միջավայրի, կենսակերպի և այլ գործոնների նշանակությունը հոգեկան խանգարումների ձևավորման և ընթացքի տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճանաչողական խանգարումների, տրամադրության և տագնապային բնույթի խանգարումների, ինչպես նաև տարեցների շրջանում հանդիպող այլ հոգեբուժական վիճակների կլինիկական դրսևորումների և տարածվածության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են հիվանդների տարիքային և սեռային կազմը, ուղեկցող հիվանդությունները, բժշկական օգնության դիմելու առանձնահատկությունները և հոգեկան առողջության ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունները։ Կլինիկական տվյալների և համաճարակաբանական ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր խանգարումների տարածման օրինաչափությունները և առանձնացնելու առավել խոցելի խմբերը։ Քննարկվում են վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման, բժշկական հսկողության և համապատասխան աջակցության կազմակերպման հարցերը։ Կարևորվում է տարեց անձանց հոգեկան առողջության պահպանման համալիր մոտեցումը՝ հաշվի առնելով ինչպես հոգեբուժական, այնպես էլ ընդհանուր բժշկական և սոցիալական գործոնները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տարեց բնակչության հոգեկան առողջության վերաբերյալ համաճարակաբանական տվյալների համակարգմանը, բժշկական օգնության կազմակերպման կատարելագործմանը և կանխարգելիչ ու վերականգնողական միջոցառումների մշակմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հիպոխոլեստերինեմիկ ակտիվությամբ օժտված դեղաբուսական հավաքի ստացման, հետազոտման և կենսաբանական ազդեցության գնահատման խնդիրներին։ Ներկայացվում են բուժական նշանակություն ունեցող բուսական հումքի ընտրության, մշակման, բաղադրության ուսումնասիրման և ակտիվ միացությունների բացահայտման մեթոդները։ Քննարկվում են բուսական պատրաստուկների ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները լիպիդային փոխանակության վրա, խոլեստերինի մակարդակի կարգավորման գործընթացները և դրանց կիրառման հեռանկարները սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների կանխարգելման ու բուժման նպատակներով։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև դեղաբուսական հումքի որակի գնահատմանը, փորձարարական հետազոտությունների կազմակերպմանը և ստացված արդյունքների վերլուծությանը։ Գիրքը նախատեսված է դեղագետների, կենսաբանների, բուսաբանների, բժշկակենսաբանական ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր եկեղեցական, աստվածաբան և մտավորական Հովհան Իմաստասեր Օձնեցու կյանքի, հոգևոր գործունեության և հայ եկեղեցական մտքի զարգացման գործում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նրա ապրած ժամանակաշրջանի պատմաքաղաքական և կրոնական պայմանները՝ հնարավորություն տալով հասկանալ այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են նրա աստվածաբանական հայացքներն ու եկեղեցական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում նրա՝ Հայոց կաթողիկոսի պաշտոնում ծավալած գործունեությանը, եկեղեցական կառավարման ամրապնդմանն ուղղված քայլերին և Հայոց եկեղեցու ներքին կազմակերպման խնդիրներին։ Քննության են առնվում եկեղեցական կարգապահության, ծիսական կյանքի, դավանաբանական սկզբունքների և հոգևորականության գործունեության կարգավորման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է նրա մասնակցությունը ժամանակաշրջանի դավանական բանավեճերին և Հայոց եկեղեցու աստվածաբանական դիրքորոշումների հիմնավորմանն ու պաշտպանությանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև քրիստոնեական տարբեր եկեղեցիների և դավանական ուղղությունների միջև գոյություն ունեցող հարաբերություններին՝ ցույց տալով, թե քաղաքական և կրոնական բարդ պայմաններում ինչ նշանակություն ուներ եկեղեցական ինքնուրույնության պահպանումը։ Ուսումնասիրվում է նրա գրական և աստվածաբանական ժառանգությունը, մեկնողական ու դավանաբանական մտածողությունը և եկեղեցական իրավունքի զարգացման գործում ունեցած ներդրումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում կանոնական նյութերի համակարգմանն ու եկեղեցական կանոնների կիրառմանը, որոնք կարևոր դեր էին կատարում ոչ միայն հոգևոր կյանքի, այլև միջնադարյան հայ հասարակության մի շարք հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է նաև կրթական և մշակութային տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով հոգևոր գիտելիքի տարածման, գրավոր մշակույթի պահպանման և եկեղեցական մտավոր ավանդույթի զարգացման նշանակությունը։ Քննության են առնվում նրա աշխատություններում արտահայտված գաղափարները մարդու բարոյական վարքի, հավատքի, եկեղեցու առաքելության և քրիստոնեական համայնքի կազմակերպման վերաբերյալ։ Կարևորվում է նաև եկեղեցական ու աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունների խնդիրը և այն քաղաքական միջավայրը, որտեղ Հայոց եկեղեցին ստիպված էր պահպանել իր կառույցներն ու ինքնությունը։ Պատմական աղբյուրների և մատենագրական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հոգևոր առաջնորդի կենսագրության հիմնական փուլերը և գնահատել նրա գործունեության ազդեցությունը հետագա դարերի հայ եկեղեցական կյանքի վրա։ Նրա կերպարը ներկայացվում է որպես եկեղեցական առաջնորդի և գիտնական-մտավորականի համադրություն, որի գործունեությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայկական աստվածաբանական և իրավական մտքի պատմության մեջ։ Աշխատությունը նպաստում է նաև VIII դարի Հայաստանի կրոնական, մշակութային և հասարակական կյանքի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ անհատի գործունեությունը դիտարկելով ժամանակաշրջանի լայն պատմական գործընթացների համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայոց եկեղեցու պատմության, միջնադարյան Հայաստանի պատմության, աստվածաբանության, եկեղեցական իրավունքի, հայ միջնադարյան մատենագրության և հայագիտության խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, հոգևորականների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է սրտամկանի այտուցային փոփոխությունների դատաբժշկական և ախտաբանական նշանակության ուսումնասիրությանը սրտի գործունեության սուր խանգարման դեպքերում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը սրտամկանում դիտվող հյուսվածքային փոփոխությունների գնահատումն է՝ որպես սրտային ֆունկցիայի խանգարման հետ կապված գործընթացների հնարավոր ձևաբանական ցուցանիշ։ Քննության են առնվում սրտամկանի հյուսվածքային կառուցվածքի փոփոխությունները, հեղուկային հավասարակշռության խանգարումների դերը և դրանց կապը սրտի ֆունկցիոնալ վիճակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե սրտամկանի այտուցը որքանով կարող է ունենալ ախտորոշիչ նշանակություն և ինչ սահմանափակումներ պետք է հաշվի առնել դրա գնահատման ժամանակ։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է տարբեր ձևաբանական հատկանիշների համակցված վերլուծությունը, քանի որ առանձին փոփոխությունը միշտ չէ, որ բավարար է ախտաբանական գործընթացի բնույթը միանշանակ գնահատելու համար։ Դիտարկվում են սրտամկանի միկրոշրջանառության, անոթային թափանցելիության և հյուսվածքային նյութափոխանակության խանգարումների ընդհանուր փոխկապակցվածությունները՝ առանց որևէ մեկ հատկանիշի բացարձակ ախտորոշիչ նշանակություն վերագրելու։ Համեմատական հյուսվածաբանական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր սրտային վիճակներում հանդիպող փոփոխությունների տարբերակմանը և դրանց դատաբժշկական մեկնաբանության հստակեցմանը։ Կարևորվում է նաև կլինիկական, ախտաբանական և լաբորատոր տվյալների համադրումը, քանի որ պատճառահետևանքային գնահատումը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ախտաբանական անատոմիայի, սրտային մորֆոլոգիայի և դատաբժշկական փորձաքննության մոտեցումները՝ սրտամկանի այտուցային փոփոխությունների ախտորոշիչ արժեքը և դրանց մեկնաբանման հնարավորությունները գիտականորեն գնահատելու նպատակով։

Բժշկություն

Բժշկագիտական և ախտաֆիզիոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պարաթիրեոիդ հորմոնից կախված կալցիում-ֆոսֆորային նյութափոխանակության խանգարումների պայմաններում անոթային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում կալցիումի և ֆոսֆորի փոխանակության ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, հարվահանաձև գեղձերի հորմոնային կարգավորման առանձնահատկությունները և հանքային նյութափոխանակության նշանակությունը սրտանոթային համակարգի բնականոն գործունեության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարաթիրեոիդ հորմոնի ազդեցությանը անոթների հարթ մկանային բջիջների, անոթային պատի տոնուսի, էնդոթելային ֆունկցիայի և արյան շրջանառության կարգավորման գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են կալցիում-ֆոսֆորային հավասարակշռության խանգարումների հնարավոր կապերը անոթային դիմադրության փոփոխությունների, անոթների առաձգականության նվազման, կալցիֆիկացիայի և հեմոդինամիկական ցուցանիշների շեղումների հետ։ Քննարկվում են նաև հորմոնային կարգավորման փոփոխությունների, հանքային նյութափոխանակության խանգարումների և անոթային համակարգի կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ փոփոխությունների փոխկապակցվածությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են անոթային ֆունկցիայի գնահատման ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական մեթոդները, կալցիումի ու ֆոսֆորի պարունակության որոշման նշանակությունը և փորձարարական կամ կլինիկական ցուցանիշների համեմատական վերլուծության հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հարվահանաձև գեղձերի գործունեության խանգարումների պայմաններում սրտանոթային բարդությունների զարգացման հնարավոր մեխանիզմներին և դրանց վաղ հայտնաբերման գիտական նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ախտաֆիզիոլոգիայի, էնդոկրինոլոգիայի, սրտաբանության, անոթային ֆիզիոլոգիայի և հանքային նյութափոխանակության խանգարումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է Հայ եկեղեցու և ուղղափառ-կաթողիկե եկեղեցական ավանդույթի միջև մերձեցման ու հնարավոր միության խնդրին՝ այն դիտարկելով աստվածաբանական, եկեղեցագիտական, պատմական և կանոնական հարաբերությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում քրիստոնեական եկեղեցիների միջև գոյություն ունեցող դավանական ընդհանրություններն ու տարբերություններն են, պատմական բաժանումների պատճառները և դրանց հաղթահարման համար առաջարկվող մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քրիստոսաբանական հարցերին, եկեղեցու բնույթի և միասնության վերաբերյալ պատկերացումներին, եկեղեցական խորհուրդների ճանաչմանը, նվիրապետական կառուցվածքին, ծիսական ավանդույթներին և կանոնական հաղորդակցության հնարավորություններին։ Քննվում է, թե պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են ձևավորվել հայկական և բյուզանդական եկեղեցական ավանդույթների հարաբերությունները, ինչպիսի աստվածաբանական բանավեճեր են առաջացել և ինչ ազդեցություն են ունեցել քաղաքական ու մշակութային պայմանները միջեկեղեցական կապերի զարգացման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում եկեղեցական միասնության հասկացության մեկնաբանությունը՝ տարբերակելով դավանական համաձայնության, ծիսական բազմազանության և վարչական ինքնուրույնության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ երկխոսության այնպիսի միջոցների, ինչպիսիք են փոխադարձ աստվածաբանական քննարկումները, պատմական փաստաթղթերի համեմատական ուսումնասիրությունը, դավանական ձևակերպումների իմաստային ճշգրտումը և եկեղեցական ավանդությունների փոխադարձ ճանաչման հնարավորությունների գնահատումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ եկեղեցական բաժանումների պատմությունը պայմանավորված է եղել ոչ միայն զուտ աստվածաբանական տարաձայնություններով, այլև լեզվական, մշակութային, քաղաքական և պատմական տարբերություններով։ Այս տեսանկյունից մերձեցումը ներկայացվում է որպես բազմաշերտ գործընթաց, որը պահանջում է պատմական ժառանգության քննադատական ուսումնասիրություն և տարբեր ավանդույթների ինքնության նկատմամբ զգուշավոր վերաբերմունք։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վաղ քրիստոնեական եկեղեցու ընդհանուր ժառանգությանը՝ որպես երկխոսության կարևոր հիմքի։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է եկեղեցու պատմության, համեմատական աստվածաբանության, դավանաբանության և կանոնական իրավունքի մոտեցումները՝ լուսաբանելով հայկական և արևելաքրիստոնեական եկեղեցական ավանդույթների հարաբերությունների պատմական փորձն ու միասնության շուրջ ձևավորված գաղափարները։