Բագրատ Այվազյան-Աշոտ Երկաթ

Other Subjects

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է Վալտեր Սքոթի ստեղծագործական ժառանգության և XIX դարի հայկական պատմավեպի փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ պատմականության խնդրի և անձի գեղարվեստական հայեցակերպի տեսանկյունից։ Քննության են առնվում պատմավեպի ժանրի ձևավորման ու զարգացման հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական իրականության գեղարվեստական վերարտադրման սկզբունքները և իրական փաստի ու հեղինակային երևակայության հարաբերակցությունը։ Վերլուծվում է Վալտեր Սքոթի պատմավեպերի ազդեցությունը եվրոպական պատմավեպի զարգացման վրա և դիտարկվում նրա ստեղծագործական փորձի հնարավոր արձագանքները XIX դարի հայ գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական իրադարձությունների, հասարակական միջավայրի և անհատի ճակատագրի փոխկապակցված ներկայացմանը։ Քննարկվում են պատմական անձանց և գեղարվեստական կերպարների կառուցման սկզբունքները, հերոսի դերը պատմական գործընթացում, անհատի ազատության ու հասարակական պայմանների հարաբերակցությունը։ Դիտարկվում են նաև ազգային անցյալի գեղարվեստական իմաստավորման, պատմական հիշողության և ազգային ինքնագիտակցության արտահայտման առանձնահատկությունները հայկական պատմավեպերում։ Կարևորվում է պատմականության հասկացության ուսումնասիրությունը՝ որպես ժամանակաշրջանի սոցիալական, քաղաքական, մշակութային և հոգեբանական առանձնահատկությունների գեղարվեստական վերարտադրման սկզբունք։ Անդրադարձ է կատարվում սյուժեի կառուցման, պատմողական եղանակների, կերպարային համակարգի և պատմական միջավայրի ստեղծման միջոցների համեմատական վերլուծությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու եվրոպական և հայկական պատմավիպական ավանդույթների առնչությունները, ինչպես նաև XIX դարի հայ հեղինակների կողմից պատմավեպի ժանրային հնարավորությունների ինքնուրույն յուրացման առանձնահատկությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ և եվրոպական գրականության, պատմավեպի տեսության, համեմատական գրականագիտության և XIX դարի գրական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Religion

Ստեղծագործությունը ներկայացնում է վաղ քրիստոնեական ջատագովական գրականության կարևորագույն ուղղություններից մեկը՝ քրիստոնեական հավատի, ուսմունքի և հավատացյալների իրավունքների պաշտպանությունը փիլիսոփայական, բարոյական և կրոնական փաստարկների միջոցով։ Այն առնչվում է Սուրբ Հուստինոս Փիլիսոփայի ջատագովական երկերին, որոնցում քրիստոնեությունը ներկայացվում է ոչ թե որպես հասարակական կարգին հակասող կամ անհիմն հավատալիքների ամբողջություն, այլ որպես ճշմարտության, բանականության, բարոյական կատարելության և աստվածային իմաստության վրա հիմնված ուսմունք։ Առաջին և երկրորդ ջատագովությունները արտացոլում են վաղ քրիստոնեական համայնքների պատմական իրադրությունը, երբ նոր կրոնը ենթարկվում էր հասարակական ու պետական կասկածամտության, իսկ քրիստոնյաները հաճախ ստիպված էին պաշտպանել իրենց հավատը տարբեր մեղադրանքներից և անհիմն դատապարտումներից։ Հեղինակը ձգտում է բացատրել քրիստոնեական վարդապետության էությունը, հիմնավորել դրա բարոյական բարձր արժեքը և ցույց տալ, որ քրիստոնյաներին պետք է գնահատել ոչ թե նրանց կրոնական պատկանելության կամ տարածված նախապաշարմունքների հիման վրա, այլ նրանց իրական համոզմունքների, վարքի և գործերի միջոցով։ Երկում կարևոր տեղ է զբաղեցնում հավատքի և բանականության փոխհարաբերության հարցը։ Հուստինոսը քրիստոնեական ճշմարտությունը դիտարկում է փիլիսոփայական որոնումների շարունակության և կատարելագործման համատեքստում՝ ընդգծելով, որ ճշմարտության նկատմամբ անկեղծ ձգտումը, արդարությունը, իմաստությունը և առաքինությունը համահունչ են քրիստոնեական ուսմունքին։ Հեղինակի մտավոր մոտեցման առանձնահատկություններից է հունական փիլիսոփայության հասկացությունների և քրիստոնեական աստվածաբանական գաղափարների համադրությունը, որի շնորհիվ ստեղծագործությունը ձեռք է բերում ոչ միայն կրոնական, այլև փիլիսոփայական նշանակություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հիսուս Քրիստոսի անձին, աստվածային բնությանը, ուսմունքին և փրկագործական առաքելությանը, ինչպես նաև քրիստոնեական հավատքի հիմքում ընկած աստվածաբանական ճշմարտություններին։ Ջատագովական խոսքի միջոցով հեղինակը ներկայացնում է քրիստոնյաների բարոյական սկզբունքները, նրանց վերաբերմունքը կյանքի, հասարակության, իշխանության, արդարության և մարդկային արժանապատվության նկատմամբ՝ հակադրելով քրիստոնեական վարքի սկզբունքները տարածված մոլորություններին ու անարդար դատողություններին։ Երկի մյուս կարևոր բաղադրիչը հեղինակի վկայության պատմությունն է, որն ընդգծում է նրա անձնական մտավոր և հոգևոր որոնումների նշանակությունը։ Հուստինոսի կերպարը մարմնավորում է այն մտածողի ուղին, որը փիլիսոփայական տարբեր դպրոցների գաղափարներին ծանոթանալուց և ճշմարտության որոնումներից հետո հանգում է քրիստոնեական հավատքին՝ այն ընդունելով որպես իմաստության և ճշմարտության առավել ամբողջական արտահայտություն։ Այս առումով ստեղծագործությունն ունի նաև ինքնակենսագրական և հոգևոր վկայության արժեք՝ բացահայտելով քրիստոնեության տարածման վաղ շրջանի մտավոր միջավայրը, կրոնական համոզմունքների ձևավորման գործընթացը և փիլիսոփայական մտածողության ազդեցությունը քրիստոնեական աստվածաբանության զարգացման վրա։ Գրական առումով երկն առանձնանում է փաստարկային, բանավիճային և բացատրական շարադրանքով, տրամաբանական կառուցվածքով, փիլիսոփայական դատողություններով և համոզելու նպատակ ունեցող հռետորական ոճով։ Հեղինակը համադրում է բանական հիմնավորումները, բարոյական դատողությունները և աստվածաբանական մեկնաբանությունները՝ ստեղծելով մի ամբողջություն, որտեղ հավատքի պաշտպանությունը միաժամանակ դառնում է ճշմարտության, արդարության և մարդկային արժանապատվության պաշտպանության խնդիր։ Պատմական և մշակութային առումով ստեղծագործությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի վաղ քրիստոնեական մտքի, եկեղեցու ջատագովական ավանդույթի և քրիստոնեական փիլիսոփայության սկզբնավորման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու քրիստոնեության և անտիկ փիլիսոփայական մշակույթի հանդիպման, վաղ եկեղեցու ինքնության ձևավորման, կրոնական հանդուրժողականության խնդրի և հավատքի ազատ դավանման իրավունքի մասին։ Սուրբ Հուստինոս Փիլիսոփայի գաղափարները կարևոր դեր են ունեցել քրիստոնեական մտքի պատմության մեջ՝ նպաստելով աստվածաբանական լեզվի և փիլիսոփայական հասկացությունների փոխազդեցությանը։ Հայերեն հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ ընթերցողի համար՝ ապահովելով վաղ քրիստոնեական գրավոր ժառանգության և համաքրիստոնեական աստվածաբանական մտքի հասանելիությունը հայերենով։ Այն արժեքավոր է աստվածաբանության, եկեղեցու պատմության, փիլիսոփայության, հայրաբանական գրականության և կրոնական մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև քրիստոնեական վարդապետության սկզբնավորման, հավատի ու բանականության փոխհարաբերության և վաղ քրիստոնեական հասարակության հոգևոր ու մտավոր կյանքի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։

Pedagogy

Սա 1902 թվականի սեպտեմբերին Կարսի մարզի տարրական ուսումնարանների ուսուցիչների և Կարսի քաղաքային ուսումնարանի դասախոսների մանկավարժական ժողովների արձանագրությունների ժողովածու է, որն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է ժամանակաշրջանի կրթական կյանքի, դպրոցական կառավարման և ուսուցչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը ներկայացնում է այդ ժողովների ընթացքում քննարկված հարցերը, ընդունված որոշումները, մանկավարժների տեսակետներն ու կազմակերպչական խնդիրները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Կարսի մարզում 20-րդ դարի սկզբի դպրոցական համակարգի գործելակերպի մասին։ Նյութը հատկապես հետաքրքրական է տարրական կրթության կազմակերպման, ուսուցման մեթոդների, ուսուցիչների պարտականությունների, աշակերտների կրթադաստիարակչական գործընթացի, դպրոցների ներքին կարգապահության և կրթական հաստատությունների կառավարման տեսանկյունից։ Փաստաթղթային բնույթը թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն պաշտոնական որոշումները, այլև այն ժամանակվա մանկավարժական մտածողության առանձնահատկությունները, կրթության առջև ծառացած գործնական դժվարությունները և ուսուցիչների համագործակցության ձևերը։ Հրատարակությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ Կարսի տարածաշրջանի կրթության պատմությամբ, դպրոցական կյանքի զարգացմամբ, Ռուսական կայսրության ծայրամասային շրջանների կրթական քաղաքականությամբ և 19-րդ դարի վերջի ու 20-րդ դարի սկզբի մանկավարժական պրակտիկայով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև օգտակար սկզբնաղբյուր է տարածաշրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ դպրոցական ժողովների արձանագրությունները հաճախ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրը, կրթական առաջնահերթությունները և տեղական հաստատությունների առօրյա գործունեությունը։

History

Հայկական լեռնաշխարհը Հին Արևելքի Ք.ա. III հազարամյակի և II հազարամյակի առաջին կեսի գրավոր աղբյուրներում. Գիրք I աշխատությունը գիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության վերակառուցմանը Հին Արևելքի գրավոր աղբյուրների հիման վրա՝ ընդգրկելով Ք.ա. III հազարամյակի և II հազարամյակի առաջին կեսի ժամանակաշրջանը, որտեղ մանրամասն քննության են առնվում շումերական, աքքադական, էբլայական և այլ հինարևելյան քաղաքակրթությունների սեպագրային տվյալները, որոնցում հիշատակվում են Հայկական լեռնաշխարհի տարածքները, տեղանունները, բնակչության խմբերը և հարակից քաղաքական միավորումները, գիրքը փորձում է համադրել տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկությունները՝ վեր հանելով տարածաշրջանի պատմական դերը Հին Արևելքի տնտեսական և քաղաքական համակարգերում, ինչպես նաև ցույց տալով, թե ինչպես են արտաքին աղբյուրները ձևավորում Հայաստանի հնագույն պատմության գիտական պատկերացումը, միաժամանակ այն կարևոր աղբյուրագիտական հիմք է հայագիտության և հին պատմության ուսումնասիրության համար՝ ապահովելով փաստերի քննադատական վերլուծություն և համեմատական մոտեցում։

History

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան մոնղոլների պատմության ուսումնասիրությանը՝ հայերեն պատմական աղբյուրների և ժամանակակիցների վկայությունների հիման վրա։ Այն արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ կենտրոնանում է մոնղոլական նվաճումների, Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում նրանց հայտնվելու ու քաղաքական ազդեցության վերաբերյալ հայկական մատենագրության պահպանած տեղեկությունների համակարգման և վերլուծության վրա։ Հետազոտության հիմքում օգտագործված նյութերը ներառում են միջնադարյան հայ պատմիչների երկերից քաղված տեղեկություններ, մասնավորապես Վարդան Արևելցու, Ստեփանոս Օրբելյանի, Սմբատ Սպարապետի և Կիրակոս Գանձակեցու պատմական երկերը։ Կ. Պ. Պատկանովի կազմած երկհատորյակը հրատարակվել է 1873-1874 թվականներին. առաջին հատորում ներառված են Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի աշխատություններից քաղված հատվածներ, իսկ երկրորդը նվիրված է Կիրակոս Գանձակեցու պատմությունից քաղված նյութերին։ Աշխատության մեջ հայ պատմական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս դիտարկելու մոնղոլական արշավանքների ընթացքը, նվաճված տարածքների քաղաքական իրավիճակը, տեղական իշխանությունների և մոնղոլական իշխանության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև բնակչության կրած սոցիալական և տնտեսական հետևանքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն այն տեղեկությունները, որոնք վերաբերում են XIII դարի իրադարձություններին, մոնղոլական զորքերի առաջխաղացմանը դեպի Կովկաս և Մերձավոր Արևելք, տեղական իշխանների քաղաքական վարքագծին և նորաստեղծ իշխանական համակարգի հետ հարաբերություններին։ Հայկական աղբյուրների համադրումը թույլ է տալիս ոչ միայն վերականգնել առանձին իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև ուսումնասիրել մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը տարածաշրջանի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի վրա։ Կարևոր է նաև աղբյուրագիտական մոտեցումը, քանի որ տարբեր պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները կարող են տարբերվել ծավալով, շեշտադրումներով և իրադարձությունների մեկնաբանությամբ։ Այդ պատճառով նյութի համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների մասին։ Հետազոտությունը արժեքավոր է նաև այն առումով, որ հայկական միջնադարյան պատմագրությունը դիտարկվում է որպես մոնղոլների պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրային շերտ. ժամանակակից ուսումնասիրություններում նույնպես Կիրակոս Գանձակեցու, Վարդանի, Ստեփանոս Օրբելյանի և Սմբատի տեղեկությունները օգտագործվում են մոնղոլների՝ Կովկասում և Առաջավոր Ասիայում գործունեությունը վերականգնելու համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայ միջնադարյան պատմագրության տեղեկությունների հասանելիությանը և համակարգմանը՝ դրանք ներկայացնելով թարգմանության և բացատրական ծանոթագրությունների միջոցով։ Պատկանովի աշխատանքը կարևոր տեղ ունի մոնղոլական շրջանի ուսումնասիրության աղբյուրագիտական գրականության մեջ և հետագայում օգտագործվել է Կովկասի ու Արևմտյան Ասիայի XIII-XIV դարերի պատմությանը վերաբերող ուսումնասիրություններում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագիտության և հայագիտության մասնագետներին, աղբյուրագետներին, ինչպես նաև Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։