Բարձրագույն հրովարտակներ և արձանագրություններ՝ Ռուսաստանի լուսավորչական հայոց եկեղեցիներին վերաբերող

Other Subjects

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի պայմաններում բանջարային լոբու հիմնական վնասատուների կենսաէկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Գրքում ներկայացվում են վնասատուների տեսակային կազմը, կենսաշրջանները, տարածման օրինաչափությունները, զարգացման վրա ազդող կլիմայական և ագրոէկոլոգիական գործոնները, ինչպես նաև դրանց հասցրած վնասի բնույթն ու տնտեսական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է վնասատուների մշտադիտարկման, կանխատեսման և վերահսկման ժամանակակից մեթոդները՝ գնահատելով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և քիմիական պայքարի միջոցների արդյունավետությունը։ Աշխատությունն ընդգրկում է դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, փորձարարական տվյալներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են բերքի կորստի նվազեցմանը, բույսերի առողջության պահպանմանը և լոբու մշակության արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է բուսապաշտպանության մասնագետների, գյուղատնտեսների, էնտոմոլոգների, գիտաշխատողների, ագրոնոմների, ֆերմերների և գյուղատնտեսական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

Գիրքը ներկայացնում է Գևորգ Հեթանոս Ղազարեանի պատմվածքների ժողովածուն, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում մարդու ներաշխարհը, կյանքի սահմանային իրավիճակները և հասարակական իրականության բազմաշերտ դիտարկումները։ Պատմվածքներում հեղինակը հաճախ անդրադառնում է ճակատագրի, բարոյական ընտրության, մարդկային հարաբերությունների և գոյաբանական հարցերի՝ ստեղծելով կերպարներ, որոնք հայտնվում են հոգեբանական կամ սոցիալական ճգնաժամային իրավիճակներում։ Նկարագրական և խորհրդանշական տարրերի համադրությամբ բացահայտվում են մարդու վարքագծի դրդապատճառները, ներքին պայքարը և շրջապատող աշխարհի ազդեցությունը նրա որոշումների վրա։ Տեքստերում առանձնանում է նաև խոհական և քննադատական մոտեցումը հասարակական երևույթների նկատմամբ՝ ներկայացնելով ինչպես անհատի միայնությունը, այնպես էլ նրա ձգտումը դեպի ինքնահաստատում ու իմաստի որոնում։ Ընդհանուր առմամբ ժողովածուն ձևավորում է կյանքի սահմանային փորձառությունների շուրջ կառուցված մտորումների ամբողջություն, որտեղ ամեն պատմվածք դառնում է մարդու հոգեբանական և բարոյական փորձության մի յուրահատուկ օրինակ։

Religion

Քվաքերները (անգլ.՝ Quakers) բողոքականության (Բողոքականություն) շրջանակում ձևավորված քրիստոնեական շարժում են, որը ծագել է 17-րդ դարում Անգլիայում՝ Ռեֆորմացիայի հետագա զարգացման փուլում։ Քվաքերական շարժման հիմնադիր համարվում է Ջորջ Ֆոքսը, ով ընդգծում էր անհատի անմիջական հոգևոր կապը Աստծո հետ՝ առանց եկեղեցական միջնորդության, ծիսական բարդ կառուցվածքի կամ հիերարխիկ իշխանության անհրաժեշտության։ Քվաքերների հիմնական գաղափարախոսությունը հիմնված է «ներքին լույսի» (Inner Light) ուսմունքի վրա, ըստ որի յուրաքանչյուր մարդ իր ներսում կրում է աստվածային ճշմարտության անմիջական ընկալման կարողություն։ Այդ պատճառով նրանք հրաժարվում են հոգևոր իշխանության կենտրոնացված ձևերից, բարդ ծեսերից և արտաքին արարողակարգերից՝ կարևորելով անձնական հավատքը, լռությունը և ներքին խորհրդածությունը որպես պաշտամունքի հիմնական ձևեր։ Քվաքերական համայնքները պատմականորեն առանձնացել են նաև իրենց խաղաղասիրական դիրքորոշմամբ՝ մերժելով բռնությունը և պատերազմը, ինչպես նաև ակտիվորեն մասնակցելով սոցիալական արդարության շարժումներին՝ ներառյալ ստրկության վերացման պայքարը, կրթության զարգացումը և մարդու իրավունքների պաշտպանությունը։ Նրանց հասարակական գործունեությունը հաճախ ուղեկցվել է բարեգործական նախաձեռնություններով և կրթական հաստատությունների ստեղծմամբ։ Քվաքերները չունեն ավանդական հոգևորականություն կամ պաշտոնական եկեղեցական կառուցվածք․ նրանց համայնքային կյանքը կազմակերպվում է հավասարության սկզբունքով, որտեղ յուրաքանչյուր անդամ կարող է մասնակցել քննարկումներին և հոգևոր հավաքներին։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց Սուրբ Էջմիածնի՝ Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևոր և վարչական կենտրոնի պատմությանը, նրա հիմնադրման ավանդությանը, պատմական զարգացմանը և հայ ժողովրդի կրոնական ու ազգային կյանքում ունեցած բացառիկ նշանակությանը։ Այն ներկայացնում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի պատմական անցքերի համառոտ շարադրանքը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հայոց եկեղեցական կենտրոնի ձևավորման, գործունեության, պատմական իրադարձությունների և դարերի ընթացքում պահպանած հոգևոր առաքելության հետ։ Ստեղծագործության գաղափարական հիմքում ընկած է Սուրբ Էջմիածնի՝ որպես Քրիստոսահիմն հաստատության ընկալումը, որը հայ ժողովրդի քրիստոնեական ինքնության, ազգային միասնության և հոգևոր շարունակականության կարևորագույն խորհրդանիշներից է։ Հայ եկեղեցական ավանդության համաձայն՝ Սուրբ Էջմիածնի հիմնադրումը կապված է Գրիգոր Լուսավորչի տեսիլքի հետ, որի ընթացքում Միածին Որդին իջնում է երկնքից և ցույց տալիս այն վայրը, որտեղ պետք է կառուցվի հայոց քրիստոնեական գլխավոր սրբավայրը։ Այս իրադարձությունը հիմնարար նշանակություն ունի հայ եկեղեցական պատմագրության մեջ և բացատրում է Մայր Աթոռի անվան ու հոգևոր խորհրդի ծագումը։ Աշխատության պատմական և գաղափարական շրջանակը ներառում է Հայաստանի քրիստոնեացման գործընթացը, Հայոց եկեղեցու կազմակերպական հաստատումը և Էջմիածնի՝ որպես համազգային հոգևոր կենտրոնի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Գրիգոր Լուսավորչի գործունեությունը, որի շնորհիվ քրիստոնեությունը պետականորեն ընդունվեց Հայաստանում, և ձևավորվեցին հայ եկեղեցական կյանքի կազմակերպական հիմքերը։ Մայր Աթոռը հետագայում դարձավ հայոց հոգևոր առաջնորդության, եկեղեցական ժողովների, հոգևորականների պատրաստման և ազգային կրոնական ավանդությունների պահպանման կենտրոն։ Նրա պատմությունը սերտորեն կապված է հայ ժողովրդի քաղաքական ու հասարակական կյանքի տարբեր ժամանակաշրջանների հետ, քանի որ նույնիսկ պետականության բացակայության պայմաններում Սուրբ Էջմիածինը շարունակել է պահպանել ազգային ինքնագիտակցությունը, համախմբել ժողովրդին և նպաստել հայկական մշակույթի ու կրթության զարգացմանը։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է նաև Մայր Աթոռի պատմական փորձությունների և վերականգնման գործընթացների ներկայացումը։ Դարերի ընթացքում Սուրբ Էջմիածինը ենթարկվել է քաղաքական անկայունության, օտար տիրապետությունների, պատերազմների և տնտեսական դժվարությունների ազդեցությանը։ Այդ պայմաններում Մայր Աթոռի պահպանությունն ու վերակազմակերպումը դարձել են ոչ միայն եկեղեցական, այլև համազգային նշանակության խնդիրներ։ Հայոց կաթողիկոսների գործունեությունը, հոգևորականության ծառայությունը և հավատացյալ ժողովրդի աջակցությունը նպաստել են եկեղեցական կենտրոնի շարունակական գոյությանը։ Էջմիածնի պատմությունը միաժամանակ արտացոլում է հայ ժողովրդի դիմադրողականությունը, հավատարմությունը քրիստոնեական ավանդույթին և ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման ձգտումը։ Գաղափարական առումով աշխատությունն ընդգծում է Սուրբ Էջմիածնի համազգային նշանակությունը՝ այն ներկայացնելով որպես հայության հոգևոր միասնության, եկեղեցական ավանդության և պատմական հիշողության կենտրոն։ Մայր Աթոռի նշանակությունը չի սահմանափակվում միայն կրոնական արարողությունների կազմակերպմամբ կամ եկեղեցական վարչական գործառույթներով։ Այն նաև կարևոր դեր է ունեցել հայ դպրության, ձեռագրական մշակույթի, գրականության, արվեստի և կրթական հաստատությունների զարգացման գործում։ Էջմիածնի հոգևոր միջավայրը դարեր շարունակ նպաստել է գրիչների, մատենագիրների, աստվածաբանների և կրթական գործիչների գործունեությանը՝ ապահովելով ազգային մշակույթի շարունակականությունը։ Աշխատության կարևոր գաղափարներից է նաև եկեղեցու և ժողովրդի պատմական փոխկապակցվածությունը։ Հայոց եկեղեցին ներկայացվում է որպես այն հաստատությունը, որի միջոցով պահպանվել են ազգային արժեքները, քրիստոնեական բարոյական սկզբունքները և պատմական ինքնության հիմնարար տարրերը։ Գրական և պատմագրական առումով ստեղծագործությունը պատկանում է եկեղեցապատմական համառոտ ակնարկների ժանրին։ Դրան բնորոշ են պատմական իրադարձությունների ժամանակագրական ներկայացումը, կարևոր դեմքերի և հաստատությունների հիշատակումը, կրոնական ավանդությունների ընդգծումը և պատմական փաստերի մեկնաբանումը ազգային ու հոգևոր տեսանկյունից։ Համառոտ շարադրանքի ձևը նպատակ ունի ընթերցողին մատչելի կերպով ներկայացնելու Մայր Աթոռի պատմության հիմնական հանգրվանները՝ առանց պատմական նյութի չափազանց մանրամասն քննության։ Այսպիսի աշխատությունները կարևոր դեր են կատարել եկեղեցական պատմության տարածման և հայ ընթերցողների շրջանում ազգային հոգևոր ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը նշանակալի է նաև տասնիններորդ դարի սկզբի Թիֆլիսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի համատեքստում։ Թիֆլիսն այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավոր, մշակութային և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր։ Ներսիսյան դպրոցի տպարանի գործունեությունը սերտորեն կապված էր հայ կրթական մտքի զարգացման, ուսումնական և կրոնական գրականության տարածման, ինչպես նաև ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման հետ։ Նման պատմական հրատարակության լույսընծայումը վկայում է հայոց եկեղեցական անցյալի նկատմամբ հետաքրքրության և այդ ժառանգությունը նոր սերունդներին փոխանցելու ձգտման մասին։ Այն նաև արտացոլում է հայ լուսավորական միջավայրի այն համոզմունքը, որ ազգային պատմության և եկեղեցական ավանդության իմացությունը կարևոր նախապայման է հասարակական ու մշակութային ինքնագիտակցության զարգացման համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է Հայոց եկեղեցու պատմության, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի անցյալի, հայ կրոնական պատմագրության, տասնիններորդ դարի հայկական տպագրության և Թիֆլիսի կրթական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագետների, պատմաբանների, եկեղեցագետների, աստվածաբանների, մատենագետների և ազգային-եկեղեցական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ հրատարակությունն ունի կարևոր ճանաչողական նշանակություն այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ Սուրբ Էջմիածնի դերը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրում և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Նրա հիմնական ընթերցողական արժեքը Մայր Աթոռի պատմությունը որպես հայոց հոգևոր կյանքի և ազգային գոյության անբաժանելի մաս ներկայացնելու մեջ է։ Այն վկայում է, որ Սուրբ Էջմիածինը հայ ժողովրդի համար եղել է ոչ միայն եկեղեցական կենտրոն, այլև պատմական հիշողության, մշակութային ժառանգության, ազգային համախմբման և հոգևոր շարունակականության խորհրդանիշ։

Literature

Ժողովածուն ներկայացնում է «Սասնա ծռեր» հայկական ժողովրդական հերոսական էպոսի յոթ նորահայտ պատում՝ ընդլայնելով էպոսի գրավոր ու բանավոր տարբերակների մասին գիտական պատկերացումները։ Պատումները կարևոր նյութ են էպոսի սյուժետային բազմազանության, կերպարային համակարգի, պատմողական կառուցվածքի և բանավոր փոխանցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր պատմողներ պահպանել, վերապատմել և իրենց միջավայրի մշակութային հիշողությանը համապատասխան փոփոխել էպոսի առանձին դրվագներն ու մոտիվները։ Էպոսի հերոսական աշխարհը միավորում է ազատության, արդարության, հայրենիքի պաշտպանության, քաջության, տոհմական հիշողության և համայնքային համերաշխության գաղափարները։ Նորահայտ պատումների ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբերակների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ուսումնասիրելու հերոսների բնութագրերը, լեզվական արտահայտչամիջոցները, ժողովրդական պատկերացումները և ավանդական պատմողական ձևերը։ Ժողովածուն նշանակալի է հայ բանահյուսական ժառանգության պահպանման և գիտական շրջանառության տեսանկյունից, քանի որ լրացնում է էպոսի հայտնի տարբերակների շարքը և նոր հնարավորություններ է ստեղծում դրա համեմատական ու պատմամշակութային ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է բանագետների, գրականագետների, էպոսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայկական ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Ժողովածուն արևմտահայ սիմվոլիստական պոեզիայի ամենահզոր և ողբերգական էջերից է, որտեղ արտացոլվում են XX դարի սկզբի հայ ժողովրդի պատմական ցավը, բռնությունները, ազատագրական պայքարը և մարդկային գոյության դրամատիկ զգացողությունը։ Սիամանթոն՝ Ատոմ Յարճանյանի գրական անունը, իր ստեղծագործություններում միավորում է բարձր զգացմունքայնությունը, մարգարեական տոնայնությունը և պատկերային ուժեղ մտածողությունը՝ ստեղծելով խորապես ազդեցիկ պոետական աշխարհ։ Ժողովածուում ընդգրկված բանաստեղծություններում գերակշռում են ողբերգության, մահվան, բռնության և հայրենիքի կործանման թեմաները, որոնք ներկայացվում են ոչ միայն որպես ազգային ողբ, այլ նաև որպես համամարդկային ցավի արտահայտություն։ Սիամանթոյի լեզուն հագեցած է ուժեղ խորհրդանիշներով, դրամատիկ պատկերներով և բարձր հուզական լիցքով, ինչը նրա պոեզիային հաղորդում է գրեթե մարգարեական բնույթ։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ հանդիպում են արյան, կրակի, ավերածության և տառապանքի պատկերներ, որոնք միաժամանակ արտահայտում են նաև դիմադրության և պայքարի ոգին։ Սիամանթոյի պոեզիան առանձնանում է իր երաժշտականությամբ, ռիթմիկ կառուցվածքով և սիմվոլիստական խորությամբ՝ նրան դարձնելով հայ սիմվոլիզմի ամենախոշոր ներկայացուցիչներից մեկը։ «Բանաստեղծություններ» ժողովածուն կարևոր դեր ունի հայ գրականության մեջ՝ որպես ազգային ողբերգության և հոգևոր դիմադրության գեղարվեստական արտահայտություն։