Bi-Sr-Ca-Cu-O համակարգի գերհաղորդիչ ֆազերի հատկությունների վրա խառնուրդների ազդեցության ուսումնասիրում և նոր բարձր ջերմասիճանային գերհաղորդիչ ֆազերի որոնում

Medicine

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է նախածննդյան ուլտրաձայնային ախտորոշման ոլորտում համակարգչային մոդելավորման կիրառություններին և զարգացման ժամանակակից միտումներին։ Գրքում ներկայացվում են պտղի զարգացման վիզուալիզացիայի ֆիզիկական և կենսաբժշկական հիմքերը, ուլտրաձայնային ազդանշանների մշակման մեթոդները և պատկերների վերակառուցման ալգորիթմները։ Հեղինակը վերլուծում է համակարգչային մոդելավորման դերը պտղի անատոմիական կառուցվածքների ճշգրիտ գնահատման, զարգացման շեղումների վաղ հայտնաբերման և ախտորոշման որակի բարձրացման գործընթացում։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև 3D և 4D ուլտրաձայնային տեխնոլոգիաները, արհեստական բանականության կիրառությունները պատկերների վերլուծության մեջ, ինչպես նաև տվյալների թվային մշակման և ինտեգրման խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մոդելավորման կլինիկական կիրառելիությանը, ախտորոշման ճշգրտության բարձրացմանը և ռիսկերի նվազեցմանը հղիության վերահսկման ընթացքում։ Գիրքը նախատեսված է ուլտրաձայնային ախտորոշման մասնագետների, գինեկոլոգների, պերինատոլոգների, կենսաբժշկական ինժեներների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ մոտեցում համակարգչային մոդելավորման կիրառմանը նախածննդյան բժշկության մեջ։

Journalism

Գոհար Ջուլհակյան-ի կողմից կազմված «Տարեգիրք (զանգվածային լրատվամիջոցների արձագանքները) 2009» ժողովածուն փաստագրական-մամլոային բնույթի աղբյուրային հավաքածու է, որը ամփոփում է տվյալ տարվա ընթացքում զանգվածային լրատվամիջոցներում հրապարակված արձագանքները, հոդվածները, մեկնաբանությունները և տեղեկատվական նյութերը՝ կապված հասարակական, քաղաքական, մշակութային և սոցիալական կարևոր իրադարձությունների հետ։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել տեղեկատվական դաշտի ընդհանուր պատկերը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր լրատվամիջոցներ արձագանքել ժամանակի ընթացիկ գործընթացներին, ինչ թեմաներ են գերակշռել հանրային օրակարգում և ինչպես է ձևավորվել հասարակական կարծիքը մամուլի միջոցով։ Ժողովածուն ունի փաստագրական արժեք, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին վերականգնել տվյալ տարվա տեղեկատվական միջավայրը, համեմատել տարբեր աղբյուրների մոտեցումները և ուսումնասիրել մեդիայի ազդեցությունը հասարակական ընկալումների վրա։ Նյութերը համակարգված են թեմատիկ և ժամանակագրական սկզբունքներով, ինչը հեշտացնում է դրանց վերլուծական օգտագործումը թե՛ լրագրության, թե՛ սոցիոլոգիայի և թե՛ քաղաքական հետազոտությունների ոլորտներում։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիս-արևելյան խաղողագործական գոտում ներմուծված եվրոպական խաղողի սորտերից բնական սեղանի գինիների պատրաստման տեխնոլոգիաների մշակմանը և գիտականորեն հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տարբեր եվրոպական սորտերի տեղական բնակլիմայական պայմաններին հարմարվողականության, խաղողի բերքի որակական ցուցանիշների և դրանցից ստացվող գինիների տեխնոլոգիական ու օրգանոլեպտիկ հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Հյուսիս-արևելյան խաղողագործական գոտու բնական պայմանները՝ կլիման, հողային կազմը, բարձրությունը, ջերմաստիճանային ռեժիմը, տեղումների քանակը և վեգետացիոն շրջանի առանձնահատկությունները, կարող են էապես ազդել խաղողի հասունացման ընթացքի, շաքարների և օրգանական թթուների կուտակման, ինչպես նաև բուրավետ և ֆենոլային միացությունների ձևավորման վրա։ Այդ պատճառով ներմուծված սորտերի կիրառման դեպքում կարևոր է որոշել դրանց համապատասխանությունը տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին և ընտրել գինու պատրաստման առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի բերքի ֆիզիկաքիմիական հիմնական ցուցանիշները՝ շաքարայնությունը, ընդհանուր թթվայնությունը, pH-ը, ֆենոլային միացությունների պարունակությունը և այլ տեխնոլոգիական նշանակություն ունեցող բնութագրեր։ Այս տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել հումքի պիտանիությունը բնական սեղանի գինու արտադրության համար և որոշել խաղողի հավաքման օպտիմալ ժամկետները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է խաղողի վերամշակման և խմորման տեխնոլոգիական փուլերի կատարելագործումը։ Կարող են ուսումնասիրվել խաղողի ճզմման, քաղվածքի առանձնացման, նախնական մշակման, խմորման պայմանների, ջերմաստիճանի, խմորասնկերի ընտրության և խմորման տևողության ազդեցությունները պատրաստի գինու որակի վրա։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել կարմիր և սպիտակ գինիների պատրաստման տեխնոլոգիական տարբերություններին, քանի որ դրանց արտադրության ընթացքում էականորեն տարբերվում են խաղողի կեղևի և հյութի փոխազդեցության, գունանյութերի ու ֆենոլային միացությունների արդյունահանման գործընթացները։ Հետազոտության արդյունքում կարող են մշակվել առանձին սորտերի համար առավել նպատակահարմար տեխնոլոգիական սխեմաներ, որոնք հնարավորություն կտան առավել արդյունավետ օգտագործել տվյալ տարածաշրջանում աճեցվող խաղողի հումքի ներուժը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև պատրաստված գինիների որակի գնահատումը։ Ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների հետ մեկտեղ կարող են ուսումնասիրվել գինու գույնը, թափանցիկությունը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Օրգանոլեպտիկ գնահատման միջոցով հնարավոր է բացահայտել տարբեր սորտերից ստացված գինիների առանձնահատկությունները և որոշել այն տեխնոլոգիական պայմանները, որոնց դեպքում ձևավորվում են առավել բարձր որակական հատկություններ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գինու կայունության և պահպանման հարցերին՝ ուսումնասիրելով պահման ընթացքում ֆիզիկաքիմիական և զգայական ցուցանիշների փոփոխությունները։ Սա կարևոր է ստացված արտադրանքի պահպանման ժամկետների և սպառողական որակի ապահովման տեսանկյունից։ Ներմուծված եվրոպական սորտերի տեղական արտադրության մեջ կիրառումը կարող է նպաստել խաղողագործության սորտային կազմի ընդլայնմանը և տարածաշրջանի գինեգործական ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը։ Միաժամանակ նոր սորտերի մշակումը պահանջում է ոչ միայն դրանց ագրոտեխնիկական հարմարվողականության, այլև վերջնական արտադրանքի որակի և շուկայական պահանջներին համապատասխանության գնահատում։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է տեղական պայմանների համար հարմարեցված գինու արտադրության տեխնոլոգիաների մշակման մեջ, որոնք կարող են կիրառվել գինեգործական տնտեսություններում և վերամշակող ձեռնարկություններում։ Այդ տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է նպաստել բարձրորակ բնական սեղանի գինիների արտադրությանը, հումքի արդյունավետ օգտագործմանը և տարածաշրջանային գինեգործության զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել խաղողագործներին, գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, գյուղատնտեսության մասնագետներին, կենսաքիմիկոսներին և գինու որակի գնահատմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է խաղողի սորտային, ագրոկենսաբանական և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների հետազոտությունը՝ նպատակ ունենալով հյուսիս-արևելյան Հայաստանի պայմաններում ներմուծված եվրոպական սորտերի հումքից ստանալ որակյալ բնական սեղանի գինիներ և գիտականորեն հիմնավորել դրանց արտադրության առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական եղանակները։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է մաթեմատիկական կրթության և սովորողների բարոյական դաստիարակության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այն մանկավարժական պայմանները, մեթոդները և ուսումնական գործունեության ձևերը, որոնց միջոցով մաթեմատիկայի դասավանդումը կարող է նպաստել անձի արժեքային համակարգի զարգացմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գաղափարի վրա, որ հանրակրթական առարկայի ուսուցումը չի սահմանափակվում միայն գիտելիքների, հաշվարկային հմտությունների և տրամաբանական մտածողության ձևավորմամբ, այլ կարող է մասնակցել նաև պատասխանատվության, ազնվության, արդարության, աշխատասիրության, հետևողականության, փոխադարձ հարգանքի, համագործակցության և ինքնուրույնության զարգացմանը։ Մաթեմատիկական գործունեության առանձնահատկությունները բարոյական դաստիարակության տեսանկյունից դիտարկվում են հատկապես այն պատճառով, որ խնդիրների լուծումը պահանջում է նպատակասլաց աշխատանք, հիմնավորված դատողություն, սեփական սխալների ճանաչում, արդյունքների ստուգում և ընդունված որոշումների համար պատասխանատվություն։ Այս հատկանիշները համապատասխան մանկավարժական կազմակերպման դեպքում կարող են դուրս գալ առարկայական գիտելիքի սահմաններից և նպաստել սովորողի անձնային որակների զարգացմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բարոյական արժեք հասկացության մանկավարժական բովանդակությանը։ Արժեքները դիտարկվում են որպես անձի վարքագիծը, ընտրությունները և մարդկանց հետ հարաբերությունները կողմնորոշող սկզբունքներ։ Դրանց ձևավորումը երկարատև գործընթաց է և չի կարող իրականացվել միայն արժեքների մասին տեսական բացատրությունների միջոցով։ Առավել նշանակալի է այնպիսի ուսումնական միջավայրի ստեղծումը, որտեղ սովորողը գործնական գործունեության ընթացքում հանդիպում է ընտրության, պատասխանատվության, համագործակցության և արդար գնահատման իրավիճակների։ Մաթեմատիկայի դասը կարող է նման հնարավորություններ ստեղծել անհատական և խմբային խնդիրների լուծման, քննարկումների, նախագծերի, հետազոտական առաջադրանքների և արդյունքների ներկայացման ընթացքում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազնվության արժեքի ձևավորումը։ Մաթեմատիկական խնդրի լուծման ժամանակ սովորողը պետք է ներկայացնի ոչ միայն վերջնական պատասխանը, այլև հնարավորության դեպքում հիմնավորի դրան հասնելու ճանապարհը։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս ընդգծել ինքնուրույն աշխատանքի, սեփական արդյունքի և մտավոր ազնվության նշանակությունը։ Ուրիշի լուծումը մեխանիկորեն կրկնելու փոխարեն սեփական մոտեցումը ձևակերպելը, օգտագործված աղբյուրները պատշաճ կերպով ներկայացնելը և սխալն ընդունելը կարող են դիտարկվել որպես ակադեմիական ազնվության տարրեր։ Ուսուցչի վերաբերմունքը սխալի նկատմամբ այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի․ եթե սխալը ներկայացվում է որպես վերլուծության և սովորելու հնարավորություն, սովորողը ավելի պատրաստակամ է ազնվորեն ներկայացնելու իր դժվարությունները և աշխատելու դրանց հաղթահարման ուղղությամբ։ Առանձին ուղղություն է պատասխանատվության ձևավորումը։ Մաթեմատիկական առաջադրանքի կատարումը պահանջում է աշխատանքի կազմակերպում, ժամանակի կառավարում, պայմանների ճիշտ ընթերցում և ստացված արդյունքի ստուգում։ Սովորողը աստիճանաբար կարող է սովորել պատասխանատվություն կրել ոչ միայն վերջնական պատասխանի, այլև օգտագործված մեթոդի և իր կատարած քայլերի համար։ Խմբային աշխատանքի դեպքում պատասխանատվությունը ձեռք է բերում նաև սոցիալական նշանակություն, քանի որ յուրաքանչյուր մասնակցի աշխատանքը կարող է ազդել ամբողջ խմբի արդյունքի վրա։ Այսպիսի իրավիճակները հնարավորություն են տալիս զարգացնել պարտաճանաչություն և ընդհանուր նպատակի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Կարևորվում է արդարության գաղափարի ձևավորումը։ Մաթեմատիկան սովորողին ծանոթացնում է հստակ չափանիշների, հիմնավորման և ապացույցի պահանջի հետ։ Դատողությունը ընդունելի է ոչ թե այն պատճառով, թե ով է այն արտահայտել, այլ այն դեպքում, երբ այն տրամաբանորեն հիմնավորված է։ Դասարանում այս սկզբունքը կարող է նպաստել այնպիսի միջավայրի ձևավորմանը, որտեղ տարբեր սովորողների գաղափարները գնահատվում են նույն չափանիշներով։ Ուսուցչի կողմից գնահատման հստակ և նախապես հասկանալի չափանիշների կիրառումը նույնպես կարող է ամրապնդել արդարության ընկալումը։ Միաժամանակ կարևոր է ցույց տալ, որ հավասար վերաբերմունքը միշտ չէ, որ նշանակում է բոլորին միատեսակ աջակցություն․ տարբեր կրթական կարիքներ ունեցող սովորողները կարող են պահանջել տարբեր աստիճանի օգնություն՝ ընդհանուր ուսումնական նպատակին հասնելու համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում աշխատասիրության և հաստատակամության զարգացմանը։ Բարդ մաթեմատիկական խնդիրը հաճախ հնարավոր չէ լուծել առաջին փորձից։ Սովորողը ստիպված է վերադառնալ նախորդ քայլերին, փոխել ռազմավարությունը, փորձարկել նոր տարբերակ և ստուգել ենթադրությունները։ Այս գործընթացը կարող է նպաստել դժվարության նկատմամբ կառուցողական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Ուսուցիչը կարող է ընդգծել ոչ միայն ճիշտ պատասխանը, այլև նպատակասլաց որոնումը, հիմնավորված փորձը և սխալից հետո աշխատանքի շարունակությունը։ Այդպիսով հաջողությունը չի ներկայացվում միայն որպես արագ լուծելու ունակություն, այլ նաև որպես հետևողական աշխատանքի արդյունք։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում փոխադարձ հարգանքի ձևավորումը։ Մաթեմատիկական խնդիրը հաճախ կարող է ունենալ լուծման մի քանի եղանակ, և տարբեր մոտեցումների քննարկումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տեսնել, որ նույն արդյունքին հնարավոր է հասնել տարբեր ճանապարհներով։ Դասարանում այլ լուծումների լսումը, հարցեր տալը և սեփական անհամաձայնությունը հիմնավոր ձևով արտահայտելը կարող են զարգացնել քննարկման մշակույթ։ Սովորողը աստիճանաբար հասկանում է, որ ուրիշի տեսակետը լսելը չի նշանակում պարտադիր համաձայնել դրա հետ, իսկ քննադատությունը պետք է ուղղված լինի գաղափարի կամ հիմնավորման, այլ ոչ թե անձի դեմ։ Առանձին նշանակություն ունի համագործակցության արժեքը։ Չնայած մաթեմատիկական գործունեությունը հաճախ ընկալվում է որպես անհատական աշխատանք, համագործակցային խնդիրների լուծումը կարող է ստեղծել արժեքային դաստիարակության լայն հնարավորություններ։ Խմբի անդամները կարող են բաժանել դերերը, համեմատել լուծումները, օգնել միմյանց հասկանալ դժվար հատվածները և միասին ձևակերպել վերջնական պատասխանը։ Նման աշխատանքի ընթացքում զարգանում են օգնություն խնդրելու և առաջարկելու, ընդհանուր որոշում ընդունելու, ուրիշի ներդրումը գնահատելու և խմբային արդյունքի համար պատասխանատվություն ստանձնելու կարողությունները։ Կարևորվում է նաև ինքնուրույնության ձևավորումը։ Սովորողի բարոյական հասունության կարևոր բաղադրիչներից է սեփական որոշումները գիտակցաբար ընդունելու կարողությունը։ Մաթեմատիկայի ուսուցման ընթացքում դա կարող է զարգանալ այնպիսի առաջադրանքների միջոցով, որոնցում լուծման եղանակը նախապես ամբողջությամբ չի տրվում։ Սովորողը ընտրում է ռազմավարություն, գնահատում դրա արդյունավետությունը և անհրաժեշտության դեպքում փոխում այն։ Այս գործընթացում ձևավորվում է սեփական մտածողության նկատմամբ պատասխանատվություն և արտաքին հուշումներից աստիճանական անկախություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում քննադատական մտածողությանը։ Թվային տեղեկատվությունը հասարակական կյանքում հաճախ ներկայացվում է աղյուսակների, գծապատկերների, տոկոսների, միջին ցուցանիշների և հավանականությունների միջոցով։ Մաթեմատիկական գրագիտությունը սովորողին հնարավորություն է տալիս ոչ միայն կատարել հաշվարկներ, այլև գնահատել ներկայացված տվյալների հիմնավորվածությունը։ Սովորողը կարող է սովորել հարցնել, թե որտեղից են ստացվել տվյալները, ինչ ընտրանք է օգտագործվել, արդյոք գծապատկերը ճիշտ է ներկայացնում հարաբերակցությունները և ինչ սահմանափակումներ ունի ներկայացված եզրակացությունը։ Այս կարողությունները կապված են տեղեկատվության պատասխանատու օգտագործման և ապակողմնորոշող ներկայացումներից խուսափելու արժեքային մոտեցման հետ։ Հետազոտության մեջ կարևոր ուղղություն է իրական կյանքի բովանդակությամբ խնդիրների կիրառումը։ Սոցիալական, տնտեսական, բնապահպանական կամ առօրյա իրավիճակների մաթեմատիկական մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ, որ թվային որոշումները կարող են ունենալ մարդկային և հասարակական հետևանքներ։ Բյուջեի բաշխման, ռեսուրսների օգտագործման, շրջակա միջավայրի տվյալների կամ տարբեր սոցիալական ցուցանիշների վերաբերյալ ուսումնական խնդիրները կարող են դառնալ ոչ միայն հաշվարկի, այլև պատասխանատու որոշումների քննարկման հիմք։ Միաժամանակ ուսուցիչը պետք է տարբերակի մաթեմատիկական արդյունքը արժեքային եզրակացությունից՝ սովորողներին հնարավորություն տալով փաստարկված կերպով քննարկել տարբեր մոտեցումներ։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում մաթեմատիկայի պատմության օգտագործումը։ Գիտական գաղափարների զարգացման պատմությունը հնարավորություն է տալիս սովորողներին ներկայացնել գիտելիքի ստեղծումը որպես մարդկային գործունեության արդյունք։ Տարբեր ժամանակաշրջանների և մշակույթների գիտնականների ներդրումների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել գիտական ժառանգության նկատմամբ հարգանքի և մշակութային բազմազանության գիտակցմանը։ Գիտական հայտնագործությունների պատմությունը կարող է նաև ցույց տալ, որ գիտելիքի զարգացումը հաճախ պահանջել է երկարատև աշխատանք, գաղափարների քննարկում, նախկին արդյունքների վերանայում և բազմաթիվ հետազոտողների համագործակցություն։ Կարևորվում է ուսուցչի անձնական օրինակի ազդեցությունը։ Բարոյական արժեքները դժվար է ձևավորել միայն բանավոր հորդորների միջոցով, եթե դասարանի իրական հարաբերությունները հակասում են դրանց։ Ուսուցչի արդար վերաբերմունքը, սովորողների արժանապատվության պահպանումը, սխալների նկատմամբ կառուցողական արձագանքը և գնահատման թափանցիկությունը կարող են անմիջական ազդեցություն ունենալ դասարանի արժեքային միջավայրի վրա։ Եթե ուսուցիչը հետևողականորեն հիմնավորում է իր որոշումները և հարգում տարբեր մտածելակերպերը, սովորողները գործնականում տեսնում են այն սկզբունքները, որոնց մասին խոսվում է դաստիարակության ընթացքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գնահատման համակարգին։ Միայն ճիշտ պատասխանների քանակի վրա հիմնված գնահատումը միշտ չէ, որ արտացոլում է սովորողի մտածողության ընթացքը և առաջընթացը։ Ձևավորող գնահատումը հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնել հիմնավորմանը, աշխատանքի կազմակերպմանը, ինքնուրույնությանը և սխալների ուղղման կարողությանը։ Ինքնագնահատումն ու փոխադարձ գնահատումը կարող են սովորեցնել պատասխանատու և հիմնավորված դատողություն, եթե դրանց համար սահմանված են հստակ չափանիշներ։ Սովորողը աստիճանաբար սովորում է արդար գնահատել ինչպես սեփական, այնպես էլ ուրիշների աշխատանքը՝ խուսափելով անձնական վերաբերմունքը արդյունքի գնահատման հետ խառնելուց։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է բարոյական ընտրություն պարունակող մաթեմատիկական իրավիճակների օգտագործումը։ Որոշ խնդիրներում հնարավոր է համադրել հաշվարկային առաջադրանքը և որոշման հետևանքների քննարկումը։ Օրինակ՝ սահմանափակ ռեսուրսների բաշխման խնդիրը կարող է ունենալ մաթեմատիկորեն մի քանի հնարավոր լուծումներ, սակայն դրանց սոցիալական հետևանքները կարող են տարբեր լինել։ Նման դեպքերը հնարավորություն են տալիս սովորողին հասկանալ, որ մաթեմատիկան կարող է օգնել նկարագրել և համեմատել տարբերակները, բայց արժեքային ընտրությունը պահանջում է նաև նպատակների ու սկզբունքների գիտակցում։ Այս մոտեցումը նպաստում է մաթեմատիկական և բարոյական դատողությունների սահմանների ու փոխհարաբերությունների ըմբռնմանը։ Առանձին ուղղություն է նախագծային ուսուցումը։ Մաթեմատիկական նախագծերը կարող են պահանջել տվյալների հավաքում, մշակում, թիմային աշխատանք և արդյունքների ներկայացում։ Այս ամբողջ գործընթացում սովորողները հանդիպում են տվյալների ազնիվ ներկայացման, աշխատանքի արդար բաժանման, աղբյուրների նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի և թիմակիցների ներդրման ճանաչման անհրաժեշտությանը։ Ուսուցիչը կարող է նախագծի գնահատման չափանիշներում ներառել ոչ միայն մաթեմատիկական արդյունքը, այլև համագործակցության և աշխատանքի կազմակերպման որոշ կողմեր։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խնդիրահեն և հետազոտական ուսուցումը։ Երբ սովորողին անմիջապես չի տրվում պատրաստի լուծման ալգորիթմը, նա պետք է ձևակերպի ենթադրություններ, փորձարկի դրանք և հիմնավորի եզրակացությունը։ Այս գործընթացը զարգացնում է ճշմարտության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք․ ենթադրությունը չի կարող ներկայացվել որպես հաստատված արդյունք առանց բավարար հիմնավորման։ Ապացույցի մշակույթը այս տեսանկյունից ունի նաև արժեքային նշանակություն՝ սովորեցնելով տարբերակել համոզմունքը, ենթադրությունը և հիմնավորված եզրակացությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մրցակցության և համագործակցության հավասարակշռությանը։ Մաթեմատիկական մրցույթները և արագության վրա հիմնված առաջադրանքները կարող են բարձրացնել որոշ սովորողների հետաքրքրվածությունը, սակայն ուսումնական գործընթացը միայն մրցակցության վրա կառուցելը կարող է սահմանափակել համագործակցության հնարավորությունները։ Նպատակահարմար է ստեղծել նաև այնպիսի իրավիճակներ, որտեղ հաջողությունը պայմանավորված է փոխօգնությամբ և ընդհանուր աշխատանքի որակով։ Այդպիսով սովորողները կարող են սովորել ինչպես առողջ մրցակցություն, այնպես էլ ուրիշի հաջողությունը գնահատելու և ընդհանուր նպատակին աջակցելու մշակույթ։ Կարևորվում է ներառական դասարանային միջավայրի ձևավորումը։ Մաթեմատիկական կարողությունների տարբեր մակարդակները չպետք է հիմք դառնան սովորողների արժևորումը տարբերելու համար։ Յուրաքանչյուր սովորողի առաջընթացի ճանաչումը, համապատասխան բարդության առաջադրանքների ընտրությունը և անհրաժեշտ աջակցության տրամադրումը նպաստում են փոխադարձ հարգանքի և արդարության մթնոլորտին։ Համագործակցային աշխատանքներում դերերի ճիշտ բաշխումը կարող է հնարավորություն տալ տարբեր ուժեղ կողմեր ունեցող սովորողներին իրական ներդրում ունենալ ընդհանուր արդյունքի մեջ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է բարոյական արժեքների ձևավորման արդյունքների գնահատումը։ Արժեքային զարգացումը դժվար է չափել սովորական թեստերով, քանի որ այն արտահայտվում է վերաբերմունքի, ընտրությունների և վարքագծի մեջ։ Հետևաբար կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, հարցումներ, ինքնագնահատման նյութեր, սովորողների աշխատանքների վերլուծություն և ուսումնական իրավիճակներում նրանց վարքի ուսումնասիրություն։ Կարևոր է տարբերակել արժեքի մասին գիտելիքը և արժեքին համապատասխան իրական վարքագիծը։ Սովորողը կարող է ճիշտ բացատրել արդարության կամ պատասխանատվության նշանակությունը, սակայն դրա կայուն դրսևորումը պահանջում է երկարատև կրթական փորձ։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել մանկավարժական և հոգեբանական գրականության տեսական վերլուծությունը, դասերի դիտարկումը, մանկավարժական փորձը, հարցումները, զրույցները և սովորողների գործունեության արդյունքների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Փորձարարական աշխատանքի ընթացքում հնարավոր է համեմատել տարբեր մեթոդական մոտեցումներ և գնահատել դրանց ազդեցությունը ոչ միայն մաթեմատիկական առաջադիմության, այլև համագործակցության, ինքնուրույնության, պատասխանատվության և այլ արժեքային դրսևորումների վրա։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է կրթության առարկայական և դաստիարակչական նպատակների միասնական իրականացման անհրաժեշտությամբ։ Մաթեմատիկայի դասավանդումը կարող է արդյունավետ միջավայր ստեղծել բարոյական արժեքների զարգացման համար, եթե այդ նպատակը գիտակցաբար ներառվում է դասի կազմակերպման, առաջադրանքների ընտրության, գնահատման և ուսուցիչ–սովորող հարաբերությունների համակարգում։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է մաթեմատիկական կրթության արժեքային ներուժի բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ ընդգրկելով ազնվության, պատասխանատվության, արդարության, աշխատասիրության, համագործակցության, փոխադարձ հարգանքի և ինքնուրույնության ձևավորման հնարավորությունները, ինչպես նաև խնդիրների լուծման, ապացուցման, նախագծային ու խմբային աշխատանքի, իրական տվյալների վերլուծության և ձևավորող գնահատման դերը։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայով, մանկավարժությամբ և կրթության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսուցիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում ուշ պալեոգենի և նեոգենի ժամանակաշրջաններում գոյություն ունեցած ստորակարգ ողնաշարավոր կենդանիների ուսումնասիրությանը՝ հիմնված պալեոնտոլոգիական նյութերի վերլուծության վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է տարածաշրջանի հնագույն ֆաունայի կազմը, էվոլյուցիոն զարգացումը և էկոլոգիական առանձնահատկությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ջրային և ցամաքային միջավայրերում ապրող ձկների, երկկենցաղների և սողունների խմբերին։ Գրքում վերլուծվում են բրածո մնացորդների հայտնաբերման վայրերը, շերտագրական դիրքը և դրանց հիման վրա կատարվող ժամանակագրական վերականգնումները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել տարածաշրջանի հնագույն կլիմայական և աշխարհագրական պայմանների մասին։ Հեղինակը քննարկում է նաև կենդանական աշխարհի փոփոխությունների պատճառները՝ ներառյալ կլիմայական տատանումները, տեկտոնական գործընթացները և կենսաբանական մրցակցությունը, որոնք ազդել են տեսակների ձևավորման և վերացման վրա։

History

Այս գիրքը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության վերջին տասնամյակների ընթացքում տեղի ունեցած զանգվածային բռնությունների, տեղահանությունների, կոտորածների և բնակչության համակարգված ոչնչացման համապարփակ ուսումնասիրություն։ Այն կենտրոնանում է հատկապես Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին և դրան նախորդած ու հաջորդած ժամանակաշրջաններում կայսրության քրիստոնյա ժողովուրդների՝ մասնավորապես հայերի, ասորիների և հույների նկատմամբ իրականացված քաղաքականությունների ու բռնությունների վրա՝ դրանք դիտարկելով ոչ թե որպես միմյանցից անկախ և պատահական իրադարձություններ, այլ որպես ավելի լայն քաղաքական, ժողովրդագրական և պետական գործընթացների մաս։ Հեղինակները ուսումնասիրում են, թե ինչպես Օսմանյան պետության քաղաքական փոփոխությունները, ազգայնական գաղափարախոսությունների տարածումը, պատերազմական պայմանները, ներքին իշխանական պայքարները և կայսրության տարածքային ու ժողովրդագրական վերափոխման ձգտումները ստեղծեցին միջավայր, որտեղ զանգվածային բռնությունը դարձավ բնակչության նկատմամբ վերահսկողության և վերաձևավորման գործիք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղահանությունների կազմակերպմանը, բռնագաղթի ճանապարհներին, զանգվածային սպանություններին, ունեցվածքի բռնագրավմանը, բնակավայրերի դատարկմանը և վերապրածների կյանքի պայմաններին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև նրանով, որ իրադարձությունները չի սահմանափակում միայն ռազմական գործողությունների կամ առանձին կոտորածների նկարագրությամբ, այլ փորձում է բացահայտել դրանց կառավարման մեխանիզմները, պետական կառույցների և տեղական իշխանությունների դերակատարությունը, ինչպես նաև հասարակական տարբեր խմբերի մասնակցության կամ դիմադրության ձևերը։ Գիրքը միաժամանակ անդրադառնում է Օսմանյան կայսրության տարբեր համայնքների փոխհարաբերություններին և ցույց է տալիս, թե ինչպես պատերազմի, ազգային ինքնության և ժողովրդագրական քաղաքականության փոխազդեցությունը կարող էր հանգեցնել ամբողջական համայնքների ոչնչացման կամ հայրենազրկման։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև պատմական հիշողության և հետագա ժխտողականության խնդիրը․ ուսումնասիրությունը դիտարկում է, թե ինչպես են այս իրադարձությունները մեկնաբանվել հետագա տասնամյակներում, ինչպիսի քաղաքական ու պատմագրական վեճեր են ձևավորվել դրանց շուրջ և ինչ նշանակություն ունեն արխիվային փաստաթղթերը, վկայությունները և ժողովրդագրական տվյալները անցյալի վերականգնման համար։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել ինչպես Օսմանյան կայսրության անկման և Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ ցեղասպանությունների, էթնիկ բռնության, ազգայնականության, բռնի տեղահանությունների և պատմական հիշողության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի լայն համատեքստում հասկանալու, թե ինչպիսի քաղաքական, ռազմական և սոցիալական պայմաններում կարող են ձևավորվել զանգվածային բռնության գործընթացներ, ինչպես են դրանք իրականացվում պետական և տեղական կառույցների միջոցով, և ինչ երկարաժամկետ հետևանքներ են ունենում ոչ միայն անմիջական զոհերի ու վերապրածների, այլև ամբողջ տարածաշրջանի ժողովրդագրական, մշակութային և քաղաքական պատմության վրա։