Դպրոցականների հոգևոր զարգացման սոցիալ-մանկավարժական պայմանները գրականության և արվեստի պատմության պարապմունքներին

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է եվրոպական դատական հաստատությունների գործունեությանը մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության ոլորտում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են եվրոպական իրավական համակարգում մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնական մեխանիզմները, դատական մարմինների իրավասությունները և դրանց նշանակությունը անհատի իրավունքների երաշխավորման ու վերականգնման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավական գործընթացներին, որոնց միջոցով քաղաքացիները կարող են դիմել միջազգային դատական պաշտպանության՝ ազգային մակարդակում իրենց իրավունքների խախտումից հետո։ Աշխատությունը դիտարկում է եվրոպական դատական պրակտիկայի ազդեցությունը ազգային օրենսդրության և իրավակիրառ գործունեության զարգացման վրա, ինչպես նաև պետությունների կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների կատարման վերահսկողությունը։ Քննարկվում են մարդու կյանքի, անձնական և ընտանեկան կյանքի, խոսքի և արտահայտվելու ազատության, արդար դատաքննության, սեփականության իրավունքի, խտրականությունից պաշտպանության և այլ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում դատական որոշումների նախադեպային նշանակությանը և այն հանգամանքին, որ եվրոպական մակարդակում ձևավորված իրավական չափանիշները կարող են ներգործել անդամ պետությունների դատական ու օրենսդրական համակարգերի վրա։ Աշխատությունը նաև հնարավորություն է տալիս հասկանալու եվրոպական դատական կառույցների դերը մարդու իրավունքների միասնական չափանիշների ձևավորման, դրանց պահպանման վերահսկողության և արդյունավետ իրավական պաշտպանության ապահովման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավագիտության ուսանողների, միջազգային և եվրոպական իրավունքի մասնագետների, մարդու իրավունքների ոլորտով հետաքրքրվող հետազոտողների և եվրոպական իրավական համակարգի գործունեությունն ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարում նոր կոմպոզիցիոն տեխնոլոգիաների կիրառմամբ ստեղծված հայկական դաշնամուրային երաժշտության կատարողական առանձնահատկությունների և խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ստեղծագործություններն են, որոնց երաժշտական լեզուն տարբերվում է ավանդական դասական և ռոմանտիկական մտածողությունից և ներառում է նոր հնչյունային, ռիթմական, կառուցվածքային ու արտահայտչական սկզբունքներ։ Աշխատությունը դիտարկում է, թե ինչպես են ժամանակակից կոմպոզիցիոն միջոցները փոխում դաշնակահարի կատարողական մոտեցումները, երաժշտական տեքստի մեկնաբանությունը և ստեղծագործության գեղարվեստական բովանդակության բացահայտման եղանակները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ռիթմական բարդություններին, ոչ ավանդական մետրառիթմիկ կառուցվածքներին, դիսոնանսային հնչյունային լեզվին, պոլիֆոնիկ և բազմաշերտ հյուսվածքին, դինամիկ ու տեմբրային հակադրություններին, ինչպես նաև դաշնամուրային գործիքի հնչերանգային հնարավորությունների նորովի օգտագործմանը։ Կատարողական խնդիրների ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի նաև կոմպոզիտորի նշագրության ճշգրիտ ընթերցումը, ժամանակային հարաբերությունների պահպանումը, արտահայտչական շեշտադրումների ճիշտ մեկնաբանումը և տեխնիկական բարդությունների հաղթահարումը՝ առանց երաժշտական ամբողջականությունը կորցնելու։ Հայկական դաշնամուրային երաժշտության համատեքստում այս խնդիրները կապվում են նաև ազգային երաժշտական մտածողության և 20-րդ դարի համաշխարհային կոմպոզիցիոն ուղղությունների փոխազդեցության հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հայկական կոմպոզիտորները յուրացրել նորարարական տեխնիկաները և ինչպես պետք է դրանք մեկնաբանվեն կատարողական արվեստում՝ հաշվի առնելով ստեղծագործության ազգային, ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել դաշնակահարների, մանկավարժների, կոմպոզիտորների, երաժշտագետների և կատարողական արվեստի ուսանողների համար՝ որպես ժամանակակից հայկական դաշնամուրային երկացանկի տեխնիկական և գեղարվեստական խնդիրների ուսումնասիրման նյութ։

Քաղաքագիտություն

Վահե Սարգսյան-ի «Հայոց հյուսիսային դարպասներ. Ջավախք, Լոռի. 2» աշխատությունը պատմաաշխարհագրական և քաղաքագիտական ուսումնասիրություն է, որը կենտրոնանում է Հայաստանի հյուսիսային սահմանային գոտիների՝ Ջավախքի և Լոռու տարածաշրջանների ռազմավարական, մշակութային և պատմական նշանակության վրա։ Գրքում ներկայացվում է այդ տարածքների դերը հայոց պետականության ձևավորման, սահմանային անվտանգության և տարածաշրջանային փոխազդեցությունների համատեքստում՝ ընդգծելով, թե ինչպես են պատմական գործընթացները ձևավորել այդ գոտիների ներկայիս սոցիալ-քաղաքական պատկերն ու ինքնության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է նաև բնակչության էթնոմշակութային կառուցվածքը, պատմական հիշողության շերտերը և արտաքին քաղաքական ազդեցությունների ազդեցությունը այդ շրջանների զարգացման վրա՝ փորձելով ցույց տալ «հյուսիսային դարպասների» գաղափարի ռազմավարական իմաստը թե՛ պատմական, թե՛ ժամանակակից տեսանկյունից։ Աշխատությունը համադրում է պատմական աղբյուրների, քարտեզագրական տվյալների և քաղաքական վերլուծության մեթոդներ՝ ստեղծելով բազմաշերտ պատկեր տարածաշրջանային զարգացումների մասին և ընդգծելով դրանց կապը ազգային անվտանգության ու ինքնության պահպանման խնդիրների հետ։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչ YBaCuO-ի՝ իտրիում-բարիում-պղինձ-օքսիդի համակարգում առաջացող մագնիսական հոսքի քվանտացված պտույտների՝ վորտեքսների, հավաքական շարժման և դրանց ձևավորած վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը Մկրտիչ Տիգրանի Այվազյանի թեկնածուական ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2003 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Կիրառական խնդիրների ֆիզիկայի ինստիտուտում և ընդգրկված է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների «Գերհաղորդականություն» ուղղության ներքո։ Ուսումնասիրության հիմքում II տեսակի գերհաղորդիչների առանձնահատկությունն է․ արտաքին մագնիսական դաշտի ներթափանցումը նման նյութերի մեջ տեղի է ունենում ոչ թե միանգամից, այլ քվանտացված մագնիսական հոսք կրող վորտեքսների միջոցով։ Այդ վորտեքսները փոխազդում են միմյանց հետ և որոշ պայմաններում դասավորվում են կարգավորված կառուցվածքի՝ վորտեքսային ցանցի ձևավորմամբ։ Իդեալական պայմաններում այդ ցանցը սովորաբար ձգտում է ընդունել եռանկյունային կամ հեքսագոնալ համաչափություն, քանի որ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը նպաստում է նրանց հնարավորինս հավասարաչափ դասավորմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այդ ցանցի ոչ թե միայն ստատիկ կառուցվածքի, այլ ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոփոխությունների և շարժման օրինաչափությունների բացահայտումն է։ Վորտեքսների շարժումն ունի հիմնարար նշանակություն, քանի որ գերհաղորդիչի միջով մագնիսական վորտեքսների տեղաշարժը կարող է ուղեկցվել էներգիայի դիսիպացիայով և, հետևաբար, ազդել նյութի էլեկտրական հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով վորտեքսների շարժունակության վերահսկումը և դրանց ամրացումը՝ պինինգը, կարևոր են ինչպես տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ գերհաղորդիչ նյութերի կիրառական ուսումնասիրությունների համար։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել վորտեքսների փոխազդեցության, արտաքին մագնիսական դաշտի, նյութի կառուցվածքային արատների և պինինգի կենտրոնների համատեղ ազդեցությունը վորտեքսային ցանցի կայունության վրա։ Պինինգի կենտրոնները կարող են արգելակել վորտեքսների ազատ տեղաշարժը և բարձրացնել կրիտիկական հոսանքի արժեքը, այսինքն՝ այն հոսանքի մակարդակը, որից հետո վորտեքսային ցանցը սկսում է շարժվել։ Այս երևույթը հատկապես կարևոր է բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների տեխնոլոգիական կիրառությունների համար, քանի որ վորտեքսների շարժման սահմանափակումը թույլ է տալիս նվազեցնել էներգետիկ կորուստները և պահպանել գերհաղորդիչ վիճակի արդյունավետությունը։ YBaCuO համակարգի ընտրությունը պատահական չէ․ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչների հայտնվելը նոր խթան է տվել վորտեքսների ֆիզիկայի ուսումնասիրությանը, քանի որ այդ նյութերում վորտեքսային վիճակները կարող են դրսևորել բարդ վարք՝ կապված անիզոտրոպիայի, շերտավորված կառուցվածքի, նյութի անկատարությունների և ուժեղ պինինգի հետ։ Աշխատանքը, հետևաբար, տեղավորվում է այն հետազոտությունների շրջանակում, որոնք փորձում են հասկանալ բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում մագնիսական հոսքի կազմակերպված և ապակազմակերպված վիճակների առաջացման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել վորտեքսային ցանցի դինամիկ անցումների դիտարկումը։ Երբ արտաքին ազդեցությունը՝ օրինակ տրանսպորտային հոսանքին համապատասխանող Լորենցի ուժը, հասնում է որոշակի մակարդակի, ամրացված վորտեքսները կարող են դուրս գալ պինինգի վիճակից և սկսել շարժվել։ Այդ գործընթացը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին վորտեքսների շարժմամբ, այլև ամբողջ ցանցի հավաքական վերակազմավորմամբ։ Վորտեքսների դինամիկայի ուսումնասիրություններում նկարագրված են նաև կոլեկտիվ, գրեթե միաչափ կառուցվածքներ, որոնք կարելի է մեկնաբանել որպես ցանցի տեղային սեղմման և նոսրացման տարածվող ալիքներ։ Աշխատանքի տեսական և հնարավոր հաշվարկային հատվածը կարող է ներառել վորտեքսների փոխազդեցության մոդելավորում, նրանց հավասարակշռության դիրքերի որոշում, կայունության վերլուծություն և արտաքին ուժի ազդեցությամբ շարժման ուսումնասիրություն։ Նման խնդիրներում կարևոր է հաշվի առնել միաժամանակ մի քանի մրցակցող գործոններ՝ վորտեքսների փոխադարձ վանողական փոխազդեցությունը, պարբերական կամ պատահական պինինգի պոտենցիալը և արտաքին ուժը։ Այդ գործոնների հարաբերակցությունից կախված կարող են առաջանալ տարբեր փուլեր՝ կարգավորված ցանցից մինչև մասնակի կամ ամբողջական ապակարգավորված վիճակներ։ Հատուկ ուշադրության արժանի է նաև արատների և անկարգության ազդեցությունը։ Իրական գերհաղորդիչ նյութերը իդեալական բյուրեղներ չեն․ դրանցում առկա կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են հանդես գալ որպես պինինգի կենտրոններ։ Դրանց կանոնավոր կամ պատահական դասավորությունը կարող է փոխել վորտեքսային ցանցի համաչափությունը, առաջացնել տեղային դեֆորմացիաներ և ազդել ցանցի շարժման շեմային պայմանների վրա։ Այսպիսով, աշխատանքը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ իրական նյութերի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները կապում է դիտարկվող մակրոսկոպիկ գերհաղորդիչ հատկությունների հետ։ Վորտեքսային ցանցի դինամիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններում է կարգավորված համակարգը կորցնում կայունությունը, ինչպես են առաջանում դեֆորմացիաները, ինչ մեխանիզմներով են վորտեքսները դուրս գալիս պինինգի կենտրոններից և ինչպես է ձևավորվում շարժվող վիճակը։ Այս հարցերը կարևոր են գերհաղորդիչների կրիտիկական հոսանքի, մագնիսական կորուստների և արտաքին դաշտերում դրանց աշխատանքի սահմանների գնահատման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է YBaCuO-ի նման բարձր ջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում վորտեքսային ցանցի շարժման և կայունության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությամբ։ Այն միավորում է գերհաղորդականության տեսությունը, մագնիսական վորտեքսների ֆիզիկան, պինինգի երևույթը և ոչ հավասարակշռային դինամիկ համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Գործնական առումով նման հետազոտությունները կարող են նպաստել այնպիսի գերհաղորդիչ նյութերի և կառուցվածքների մշակմանը, որոնցում վորտեքսների անկառավարելի շարժումը նվազագույնի է հասցվում, իսկ կրիտիկական հոսանքը՝ բարձրացվում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է YBaCuO գերհաղորդիչում մագնիսական վորտեքսների հավաքական վարքի ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով վորտեքսային ցանցի կառուցվածքի, դրա կայունության, պինինգի ազդեցության, արտաքին ուժերի նկատմամբ արձագանքի և կարգավորվածից դեպի դինամիկ կամ ապակարգավորված վիճակներ անցման օրինաչափությունների վրա։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է տեքստերի համեմատման խնդիրների լուծման համար բջջային ավտոմատների սինթեզի տեսական և գործնական մոտեցումների ուսումնասիրմանը՝ հաշվողական կլաստերի միջավայրում դրանց արդյունավետ կիրառման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է տեքստային տվյալների մշակման և համեմատման ալգորիթմների կատարելագործման խնդիրը, որը հատկապես արդիական է մեծածավալ տեղեկատվության արագ վերլուծության, որոնման, կրկնությունների հայտնաբերման, տեքստերի նմանության որոշման և տվյալների ավտոմատ դասակարգման համակարգերում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են բջջային ավտոմատների կառուցման և սինթեզի սկզբունքները, դրանց վիճակների և անցումների կազմակերպման եղանակները, ինչպես նաև տեքստերի համեմատման գործընթացում ավտոմատացված հաշվարկների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի ալգորիթմական լուծումների մշակմանը, որոնք կարող են արդյունավետորեն օգտագործել զուգահեռ հաշվարկների հնարավորությունները։ Հաշվողական կլաստերի միջավայրի կիրառումը հնարավորություն է տալիս բարդ և մեծածավալ տեքստային խնդիրները բաժանել առանձին ենթախնդիրների և դրանք մշակել միաժամանակ մի քանի հաշվողական հանգույցների միջոցով՝ կրճատելով հաշվարկների կատարման ժամանակը և բարձրացնելով համակարգի արտադրողականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բջջային ավտոմատների սինթեզի գործընթացի օպտիմալացումը՝ հաշվի առնելով հիշողության օգտագործումը, հաշվարկային բարդությունը, տվյալների բաշխումը և կլաստերի հանգույցների միջև աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպումը։ Տեքստերի համեմատման համար առաջարկվող մոտեցումները կարող են կիրառվել տարբեր չափերի և կառուցվածքի տեքստային զանգվածների մշակման ժամանակ՝ ներառյալ մեծածավալ տվյալների շտեմարանները, էլեկտրոնային փաստաթղթերը և տեղեկատվական համակարգերում պահպանվող տեքստային ռեսուրսները։ Աշխատությունը միավորում է ավտոմատների տեսության, ալգորիթմների, զուգահեռ և բաշխված հաշվարկների, ինչպես նաև տեքստային տվյալների մշակման գաղափարները՝ ձևավորելով միջառարկայական մոտեցում։ Կարևորվում է ոչ միայն տեսական մոդելի կառուցումը, այլև դրա գործնական իրագործման և արդյունավետության գնահատման խնդիրը, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր ալգորիթմական լուծումներ և բացահայտել դրանց կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել համակարգչային գիտության, կիրառական մաթեմատիկայի, ծրագրավորման և բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական համակարգերի ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին, ովքեր զբաղվում են ալգորիթմների նախագծմամբ, տեքստերի ավտոմատ մշակմամբ, զուգահեռ հաշվարկներով և հաշվողական համակարգերի օպտիմալացմամբ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է պղնձի էլեկտրոլիտիկ մաքրման գործընթացի կատարելագործմանը՝ հոսանքի բարձր խտությունների պայմաններում տեխնոլոգիական արդյունավետության, ստացվող մետաղի որակի և արտադրական ցուցանիշների փոխկապակցվածության ուսումնասիրության միջոցով։ Հետազոտության առանցքում էլեկտրաքիմիական գործընթացների ինտենսիվացման հնարավորություններն են, քանի որ հոսանքի խտության մեծացումը կարող է նպաստել արտադրողականության բարձրացմանը, սակայն միաժամանակ առաջացնում է էլեկտրոդային գործընթացների կայունության, էներգածախսի, էլեկտրոլիտի հատկությունների և կաթոդային նստվածքի որակի վերահսկման անհրաժեշտություն։ Քննվում են անոդային լուծման և կաթոդային նստեցման հիմնական օրինաչափությունները, էլեկտրոլիտի բաղադրության ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը մետաղի տեղափոխման գործընթացների վրա, ինչպես նաև տարբեր տեխնոլոգիական գործոնների փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն երևույթներին, որոնք բարձր հոսանքային բեռնվածության պայմաններում կարող են ազդել կաթոդային պղնձի կառուցվածքի, մակերևույթի համասեռության և մաքրության վրա։ Ուսումնասիրվում է զանգվածափոխանակության նշանակությունը, քանի որ էլեկտրոդի մերձակայքում իոնների տեղափոխման արագությունը և կոնցենտրացիոն փոփոխությունները կարող են սահմանափակող դեր ունենալ գործընթացի ինտենսիվացման ժամանակ։ Կարևորվում են նաև էլեկտրոլիտի շրջանառության, ջերմաստիճանային պայմանների և էլեկտրաքիմիական համակարգի ընդհանուր կայունության հարցերը։ Աշխատության շրջանակում կարող է դիտարկվել անոդային նյութում առկա ուղեկից տարրերի վարքը և դրանց ազդեցությունը մաքրման գործընթացի ու վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Տեխնոլոգիայի մշակման տեսանկյունից կարևոր խնդիր է այնպիսի աշխատանքային պայմանների ընտրությունը, որոնց դեպքում արտադրողականության աճը չի ուղեկցվում կաթոդային արտադրանքի որակի անընդունելի վատացմամբ կամ էներգետիկ արդյունավետության զգալի նվազումով։ Հետազոտության մեջ համադրվում են էլեկտրաքիմիայի, գունավոր մետալուրգիայի և տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարման սկզբունքները՝ գնահատելու համար գործընթացի տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը ընդհանուր արդյունքի վրա։ Առանձին նշանակություն ունի էներգիայի տեսակարար ծախսի, հոսանքի օգտագործման արդյունավետության և սարքավորումների արտադրողականության փոխկապակցվածության գնահատումը։ Ստացված գիտական և տեխնոլոգիական մոտեցումները կարող են նպաստել պղնձի էլեկտրամետալուրգիական արտադրության ինտենսիվացմանը, արտադրական հզորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը և բարձր մաքրության արտադրանքի ստացման գործընթացների կատարելագործմանը։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ ուղղված է էլեկտրոլիտիկ ռաֆինացման ֆիզիկաքիմիական հիմքերի խորացված ուսումնասիրմանն ու արդյունաբերական տեխնոլոգիայի արդյունավետության բարձրացման գիտական սկզբունքների ձևավորմանը։