Экология, биологические особенности хемолитотрофных бактерий и перспективы использования биовышелачивания металлов в Армении

Մաթեմատիկա

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրմանը՝ էլեկտրոն-ֆոնոն փոխազդեցության ազդեցությունը հաշվի առնելով, ինչը կարևոր է նանոկենսաբանական, քվանտային էլեկտրոնիկայի և օպտոէլեկտրոնային սարքերի նախագծման համար։ Աշխատությունը վերլուծում է նանոկառուցվածքների էներգետիկ սպեկտրի ձևավորումը, լույսի կլանումն ու արտացոլումը, էլեկտրոնների և ֆոնոնների միջմոլեկուլային փոխազդեցության ազդեցությունը ճառագայթման ինտենսիվության, սրության և շերտերի պարամետրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օպտիկական անցումների ուժի փոփոխություններին, եռաչափ կոնֆորմացիաների ազդեցությանը և արտաքին դաշտերի դերին՝ կառուցվածքային և ֆիզիկական պայմաններում էլեկտրոն-ֆոնոն փոխազդեցության գնահատման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը ներառում է թե տեսական մոդելավորում, թե փորձարարական մեթոդների կիրառություն՝ հնարավորություն տալով ճշգրիտ կանխատեսել նանոկառուցվածքների օպտիկական պատասխանները։ Աշխատությունը կարևոր է ֆիզիկոսների, նանոտեխնոլոգների և նյութաբանների համար՝ նպաստելով կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների բնութագրերի խորը ուսումնասիրմանը և նոր դարաշրջանի օպտոէլեկտրոնային սարքերի ստեղծմանը։

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է պիրազոլկարբոնաթթուների սինթեզին և դրանցով մոդիֆիկացված խիտոզանների կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում երկու փոխկապակցված ուղղություն է՝ նոր օրգանական միացությունների ստացումը և բնական ծագման կենսապոլիմերի՝ խիտոզանի, քիմիական ձևափոխումը՝ դրա օգտակար հատկությունները ընդլայնելու նպատակով։ Պիրազոլային կառուցվածք ունեցող միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում օրգանական և բժշկական քիմիայում՝ պայմանավորված դրանց կառուցվածքային բազմազանությամբ և տարբեր կենսաբանական ակտիվությունների դրսևորման հնարավորությամբ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պիրազոլկարբոնաթթուների ստացման սինթետիկ մոտեցումները, ռեակցիաների պայմանները, ելքերը և ստացված միացությունների կառուցվածքային հաստատման մեթոդները։ Սինթեզված նյութերի կառուցվածքի նույնականացման համար կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական և ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ, որոնց միջոցով հաստատվում են ինչպես պիրազոլային օղակի, այնպես էլ կարբօքսիլային և այլ ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունն ու փոխադարձ դիրքը։ Հետազոտության երկրորդ կարևոր բաղադրիչը խիտոզանի մոդիֆիկացումն է։ Խիտոզանը բնական պոլիսախարիդ է, որը ստացվում է քիտինից և առանձնանում է կենսահամատեղելիությամբ, կենսաքայքայելիությամբ, թաղանթներ և գելեր առաջացնելու ունակությամբ ու տարբեր քիմիական խմբերի հետ փոխազդելու հնարավորությամբ։ Սակայն դրա հատկությունները կարող են սահմանափակվել որոշակի միջավայրերում լուծելիության և ֆունկցիոնալ հնարավորությունների առանձնահատկություններով, ուստի քիմիական մոդիֆիկացումը կարող է օգտագործվել նոր հատկություններով ածանցյալների ստացման համար։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել պիրազոլկարբոնաթթուների միացումը խիտոզանի մակրոմոլեկուլին և դրա արդյունքում պոլիմերի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունը։ Մոդիֆիկացման աստիճանը, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցությունը և պոլիմերային շղթայի կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ստացված նյութերի լուծելիության, կայունության, մակերևութային հատկությունների և կենսաբանական ակտիվության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է մոդիֆիկացված խիտոզանների կենսաբանական հատկությունների գնահատումը։ Կախված ստացված միացությունների կառուցվածքից՝ կարող են ուսումնասիրվել դրանց հակամանրէային, հակասնկային, հակաօքսիդանտային կամ այլ կենսաբանական ազդեցությունները։ Այդ ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզելու, թե արդյոք պիրազոլային խմբերի ներմուծումը փոխում է սկզբնական պոլիմերի կենսաբանական ակտիվությունը և ինչպիսի կապ գոյություն ունի քիմիական կառուցվածքի ու կենսաբանական ազդեցության միջև։ Կարևոր է նաև համեմատել սկզբնական և մոդիֆիկացված խիտոզանների հատկությունները։ Այդպիսի համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել մոդիֆիկացման արդյունավետությունը և պարզել, թե որ կառուցվածքային փոփոխություններն են առավել էական կենսաբանական ակտիվության ձևավորման համար։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել միկրոբիոլոգիական փորձարկումներ՝ տարբեր միկրոօրգանիզմների նկատմամբ նյութերի ազդեցությունը գնահատելու համար։ Միաժամանակ կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նյութերի հնարավոր թունավորության կամ բջջային համատեղելիության նախնական գնահատում, ինչը կարևոր է դրանց հետագա կենսաբժշկական կամ կենսատեխնոլոգիական կիրառությունների տեսանկյունից։ Աշխատանքի գիտական կարևորությունը պայմանավորված է օրգանական սինթեզի և պոլիմերային քիմիայի համադրությամբ։ Նոր պիրազոլկարբոնաթթուների ստացումը և դրանց հիման վրա ֆունկցիոնալացված խիտոզանների ստեղծումը հնարավորություն են տալիս ձևավորել հատկությունների լայն շրջանակ ունեցող նոր նյութեր։ Հետազոտությունը կարող է նաև նպաստել կառուցվածք–հատկություն փոխհարաբերությունների բացահայտմանը՝ պարզելով, թե պիրազոլային խմբերի կառուցվածքային տարբերությունները ինչպես են ազդում պոլիմերի ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական բնութագրերի վրա։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կապված է կենսաակտիվ պոլիմերային նյութերի ստացման հնարավորությունների հետ։ Մոդիֆիկացված խիտոզանները հեռանկարային են տարբեր կենսատեխնոլոգիական և բժշկական ուղղություններում՝ օրինակ՝ հակամանրէային ծածկույթների, կենսահամատեղելի նյութերի, թաղանթների, գելային համակարգերի կամ ակտիվ նյութերի կրիչների ստեղծման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է պիրազոլկարբոնաթթուների օրգանական սինթեզը, խիտոզանի քիմիական մոդիֆիկացումը և ստացված նյութերի կենսաբանական հատկությունների գնահատումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ նոր ֆունկցիոնալացված կենսապոլիմերներ և բացահայտել դրանց կառուցվածքի ու կենսաբանական ակտիվության միջև առկա օրինաչափությունները։

Ֆինանսներ

Եվրոպական ինտեգրման գործընթացներին նվիրված տնտեսագիտական-իրավական ուսումնասիրություն է, որտեղ ներկայացվում է Եվրոպական միության միասնական շուկայի կառուցվածքը, գործառույթները և ֆինանսական ծառայությունների ազատ շարժի սկզբունքները։ Գրքում բացատրվում է, որ միասնական շուկան հիմնված է «չորս ազատությունների» վրա՝ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և մարդկանց ազատ տեղաշարժ, որոնք ապահովում են անդամ պետությունների միջև տնտեսական սահմանների նվազեցում և մրցակցության խորացում։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում է ֆինանսական ծառայությունների ոլորտը՝ բանկային համակարգ, ապահովագրություն, ներդրումային ծառայություններ և արժեթղթերի շուկա, ինչպես նաև դրանց միասնական կարգավորման եվրոպական մեխանիզմները։ Հեղինակը անդրադառնում է կարգավորող մարմինների դերին, ֆինանսական կայունության ապահովմանը և ռիսկերի վերահսկման համակարգերին, որոնք կարևոր են միասնական շուկայի արդյունավետ գործունեության համար։ Գրքում ներկայացվում է նաև Եվրոպական կենտրոնական բանկի և այլ եվրոպական ինստիտուտների դերը ֆինանսական քաղաքականության համակարգման մեջ։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է միասնական շուկան նպաստում տնտեսական ինտեգրմանը, ներդրումների աճին և ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնմանը անդամ երկրներում։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1907-1967 թվականներին Եգիպտոսի ազգային և կրոնական փոքրամասնությունների պատմության, հասարակական դիրքի, քաղաքական ներգրավվածության և մշակութային կյանքի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են Եգիպտոսի բազմազգ և բազմադավան հասարակության առանձնահատկությունները, տարբեր համայնքների ձևավորման ու զարգացման պատմական պայմանները, նրանց իրավական կարգավիճակը և հասարակական հարաբերություններում ունեցած դերակատարությունը։ Ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանը ներառում է Եգիպտոսի նորագույն պատմության մի շարք կարևոր փուլեր՝ բրիտանական ազդեցության շրջանը, ազգային-ազատագրական շարժումների զարգացումը, միապետության ժամանակաշրջանը, երկրի անկախացման գործընթացը, 1952 թվականի հեղափոխությունը և դրան հաջորդած քաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական վերափոխումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հայ, ղպտի, հրեա, հույն, իտալացի և այլ ազգային ու կրոնական համայնքների պատմական ներկայությանը, նրանց թվաքանակի և սոցիալական կազմի փոփոխություններին, կրթական ու կրոնական հաստատությունների գործունեությանը, մշակութային ինքնության պահպանմանն ու համայնքային կազմակերպությունների ձևավորմանը։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են քաղաքական իշխանության փոփոխությունները, ազգային գաղափարախոսության զարգացումը, տնտեսական վերափոխումները և հասարակական հարաբերությունների փոփոխությունը անդրադարձել փոքրամասնությունների իրավունքների, հնարավորությունների և հասարակական դիրքի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համայնքների տնտեսական գործունեությանը, մասնավորապես առևտրի, ձեռնարկատիրության, ֆինանսների և այլ ոլորտներում նրանց ունեցած մասնակցությանը, ինչպես նաև երկրի քաղաքային կյանքի և մշակութային միջավայրի ձևավորման գործում նրանց ներդրմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև ազգային ինքնության, կրոնական պատկանելության և քաղաքացիական ինքնագիտակցության փոխհարաբերությունները, միջհամայնքային հարաբերությունները և տարբեր խմբերի ինտեգրման կամ առանձնացման գործընթացները։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դեղերի պատշաճ արտադրական գործունեության (GMP) և դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության (GDP) համակարգերի ներդրման մեխանիզմների գիտական հիմնավորման մշակմանը՝ ընդգծելով դեղագործական ոլորտի որակի ապահովման և անվտանգության բարձրացման անհրաժեշտությունը։ Վերլուծվում են միջազգային GMP/GDP ստանդարտների հիմնական պահանջները, դրանց ներդրման իրավական, կազմակերպական և տեխնոլոգիական հիմքերը, ինչպես նաև դեղերի արտադրության և շրջանառության վերահսկման համակարգերի արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում որակի կառավարման համակարգերի ներդրմանը, մատակարարման շղթայի հետագծելիությանը, պահեստավորման և տեղափոխման պայմանների վերահսկմանը, ինչպես նաև ռիսկերի կառավարման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ՀՀ դեղագործական ոլորտի օրենսդրական կարգավորման կատարելագործման ուղիները և միջազգային փորձի կիրառելիությունը ազգային համակարգում։ Աշխատությունը ներկայացնում է գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել դեղերի որակի, անվտանգության և հասանելիության բարձրացմանը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է պղինձ-պորֆիրային հանքավայրերի հետախուզման գործընթացում հորատման օպտիմալ տեխնոլոգիաների մշակմանը և պահանջվող որակի հորատահանուկի (core) ստացման խնդիրներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նման հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, որոնք պայմանավորում են հորատման բարդությունները՝ ներառյալ ժայռային զանգվածների փոփոխականությունը, ճեղքվածությունը և հանքայնացման անհավասար բաշխումը։ Գրքում վերլուծվում են հորատման տարբեր մեթոդների՝ պտտական, հարվածային և համակցված տեխնոլոգիաների կիրառելիությունը՝ նպատակ ունենալով ապահովել հորատահանուկի բարձր ամբողջականություն և ներկայացուցչականություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հորատման պարամետրերի՝ արագության, ճնշման, հորատման հեղուկների և գործիքների ընտրության ազդեցությանը ստացված նմուշի որակի վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև հորատահանուկի պահպանման և տեղափոխման տեխնոլոգիական լուծումներ, որոնք նվազեցնում են նյութի վնասումը և տվյալների կորուստը։ Աշխատությունը քննարկում է նաև տնտեսական արդյունավետության հարցերը՝ համադրելով հորատման որակի բարձրացման և ծախսերի օպտիմալացման պահանջները։ Այն կարևոր է երկրաբանների, հանքարդյունաբերության ինժեներների և օգտակար հանածոների հետախուզմամբ զբաղվող մասնագետների համար։