Երիտասարդների սթրես-կայունության ընթացքի դրսևորման հոգեբանական առանկնահատկությունները (սահմանամերձ գոտու օրինակով)

Law

ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի գիտաժողովի նյութերի ժողովածու-ը իրավագիտության ոլորտի գիտական հոդվածների ժողովածու է, որը ներառում է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսորադասախոսական կազմի կողմից ներկայացված գիտաժողովային զեկուցումները և հետազոտական նյութերը, աշխատությունում ընդգրկված են սահմանադրական, քաղաքացիական, քրեական, վարչական և միջազգային իրավունքի տարբեր հարցերի վերաբերյալ գիտական վերլուծություններ, որտեղ քննարկվում են իրավական համակարգի զարգացման արդի խնդիրները, օրենսդրական բարեփոխումները, դատական պրակտիկայի առանձնահատկությունները և իրավունքի կիրառման մեխանիզմները, միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնահարցերին և իրավական կրթության զարգացման ուղղություններին, ժողովածուն ծառայում է որպես գիտական քննարկումների հարթակ՝ նպաստելով իրավական մտքի զարգացմանը և մասնագիտական փորձի փոխանակմանը իրավաբանական համայնքում։

Agriculture

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրության ռազմավարական կառավարման հիմնախնդիրներին և դրա զարգացման հեռանկարներին՝ ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի օրինակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում գյուղատնտեսության զարգացման երկարաժամկետ նպատակների, արտադրական ներուժի արդյունավետ օգտագործման և մարզի գյուղատնտեսական ոլորտի մրցունակության բարձրացման հարցերն են։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Գեղարքունիքի մարզի գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքը, բնական և տնտեսական ռեսուրսները, հողային ու աշխատանքային ներուժը, արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները և գյուղատնտեսական տնտեսությունների գործունեության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմավարական կառավարման գործիքներին, գյուղատնտեսական արտադրության պլանավորմանը, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխմանը, արտադրական գործընթացների կազմակերպմանը և շուկայական պայմանների փոփոխություններին համապատասխան կառավարման որոշումների ընդունմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են նաև գյուղատնտեսության զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրները՝ կապված տեխնիկական և տեխնոլոգիական ապահովվածության, ֆինանսական միջոցների հասանելիության, շուկաների, ենթակառուցվածքների, արտադրանքի իրացման, ռիսկերի կառավարման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության հետ։ Աշխատությունը կարևորում է մարզի գյուղատնտեսական ներուժի բացահայտումն ու նպատակային օգտագործումը՝ հաշվի առնելով տեղական բնական-կլիմայական պայմանները և գյուղատնտեսական մասնագիտացման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում զարգացման հեռանկարներին, հնարավոր ռազմավարական ուղղություններին, արտադրության արդիականացմանը, նոր տեխնոլոգիաների կիրառմանը, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի զարգացմանը և արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտակար լինել գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների ղեկավարներին, տնտեսագետներին, ագրարային ոլորտի մասնագետներին, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին և տնտեսագիտական ու ագրարային ուղղությունների ուսանողներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Գեղարքունիքի մարզում գյուղատնտեսական արտադրության կառավարման առկա վիճակի, զարգացման հիմնական խնդիրների և երկարաժամկետ հեռանկարների վերաբերյալ։

Culture

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Նոր Ջուղայի ապարանքների ճարտարապետությանը՝ XVII–XIX դարերի ընթացքում դրանց ձևավորման, զարգացման, հատակագծային և ծավալատարածական առանձնահատկությունների, հարդարանքի ու գեղարվեստական արժեքի համակողմանի քննությանը։ Նոր Ջուղան՝ Սպահանի հարավային հատվածում ձևավորված հայկական թաղամասը, ստեղծվել է Շահ Աբբաս I-ի օրոք 17-րդ դարի սկզբին՝ 1604 թվականի բռնագաղթերի հետևանքով այնտեղ տեղափոխված հայերի բնակեցմամբ։ Հայկական համայնքի տնտեսական հզորացումը հետագայում արտահայտվեց նաև բնակելի և հասարակական ճարտարապետության զարգացման մեջ՝ ձևավորելով առանձնահատուկ քաղաքային միջավայր։ Նոր Ջուղայի առանձնատներն ու ապարանքները ոչ միայն բնակության վայրեր էին, այլև հարուստ վաճառականական ընտանիքների սոցիալական դիրքի, տնտեսական կարողության և մշակութային ինքնության արտահայտման միջոց։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ապարանքների հատակագծային կառուցվածքի բացահայտումը։ Նման կառույցների ձևավորման վրա ազդել են ինչպես հայկական ավանդական բնակելի ճարտարապետության որոշ սկզբունքներ, այնպես էլ Իրանի տեղական ճարտարապետական մշակույթը, կլիմայական պայմանները և քաղաքաշինական միջավայրը։ Փակ կամ կիսափակ բակերը, դրանց շուրջ խմբավորված բնակելի և օժանդակ տարածքները, ստվերոտ անցումները, այգիները և ջրային տարրերը ձևավորում էին բնակության համար հարմարավետ միջավայր՝ համապատասխանելով Սպահանի տաք և չոր կլիմային։ Նոր Ջուղայի հայկական առանձնատների կարևոր առանձնահատկություններից է արտաքին համեմատաբար զուսպ ճարտարապետության և ներսի հարուստ հարդարանքի հակադրությունը։ Շենքերի ներքին տարածքները հաճախ զարդարվել են որմնանկարներով, բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով, հայելային և այլ դեկորատիվ լուծումներով։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետության մեջ հատկապես ուշագրավ է եվրոպական, իրանական և հայկական գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հայ վաճառականները ակտիվ կապեր ունեին եվրոպական և ասիական տարբեր կենտրոնների հետ, և այդ միջազգային առևտրական ու մշակութային կապերը ներթափանցում էին նաև բնակելի ճարտարապետություն։ Նոր Ջուղայի տների ներքին հարդարանքում հանդիպող եվրոպական թեմաներով որմնանկարները, իրանական դեկորատիվ մոտիվները և հայկական մշակութային խորհրդանիշները ձևավորում են յուրահատուկ սինթեզ, որը առանձնացնում է այդ միջավայրը։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետական ժառանգության վերաբերյալ ուսումնասիրություններում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Վանք թաղամասը, որտեղ պահպանվել են հայկական եկեղեցիներ, բնակելի տներ և պատմական այլ կառույցներ։ Նոր Ջուղայի հայկական եկեղեցիների ճարտարապետությունը նույնպես բնութագրվում է հայկական և իրանական ավանդույթների համադրմամբ, իսկ դրանց ներքին հարդարանքը հաճախ հարուստ է որմնանկարներով։ Ապարանքների ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև դրանց սոցիալական գործառույթը։ XVII–XIX դարերում Նոր Ջուղայի հայ վաճառականները ձևավորել էին լայն միջազգային առևտրական ցանցեր, որոնք կապում էին Սպահանը Հնդկաստանի, Ռուսաստանի, Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի առևտրական կենտրոնների հետ։ Այդ տնտեսական գործունեության արդյունքում ձևավորված հարստությունը հնարավորություն էր տալիս կառուցելու ընդարձակ և ճոխ առանձնատներ, որոնք միաժամանակ ծառայում էին որպես ընտանեկան բնակավայր, ընդունելությունների վայր և հասարակական հեղինակության ցուցիչ։ Այդ պատճառով ապարանքի ճարտարապետությունը պետք է դիտարկել նաև համայնքի սոցիալական պատմության համատեքստում։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարածական կազմակերպման և կենցաղային կյանքի փոխհարաբերությունը։ Բնակելի համալիրների տարբեր հատվածների՝ ընդունելության սրահների, ընտանեկան տարածքների, օժանդակ շինությունների, բակերի և այգիների դասավորությունը արտացոլում էր ընտանիքի կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները և մասնավոր ու հանրային տարածքների տարանջատման սկզբունքները։ Այս առումով ապարանքը պարզապես ճարտարապետական կառույց չէ, այլ պատմական աղբյուր, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել Նոր Ջուղայի հայ համայնքի կենսակերպը և սոցիալական կառուցվածքը։ Ժամանակի ընթացքում այդ կառույցների մի մասը վերափոխվել է, վնասվել կամ կորցրել նախնական տեսքը, ինչն առավել է ընդգծում դրանց փաստագրական և մշակութային արժեքը։ Նոր Ջուղայի պատմական միջավայրի պահպանումը ներկայումս կարևոր խնդիր է, քանի որ այստեղ պահպանված հայկական հուշարձանները ներկայացնում են Իրանի հայկական համայնքի բազմադարյա ներկայության և մշակութային փոխազդեցությունների եզակի վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Նոր Ջուղայի XVII–XIX դարերի բնակելի ճարտարապետության առանձնահատկությունները, հայկական վաճառականական վերնախավի կենցաղն ու մշակույթը, ինչպես նաև հայկական, իրանական և եվրոպական ճարտարապետական ու դեկորատիվ ավանդույթների փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել ճարտարապետության պատմությամբ, հայկական սփյուռքի մշակույթով, իրանագիտությամբ, արվեստագիտությամբ, հուշարձանների պահպանությամբ և հայկական ճարտարապետական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Sociology

Աշխատությունը նվիրված է ընտանեկան հարաբերություններում կանանց նկատմամբ բռնության սոցիալական բնույթի, դրա առաջացման պայմանների և հասարակական հետևանքների ուսումնասիրությանը՝ Թեհրանի սոցիալական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության առանցքում ամուսնական հարաբերություններում իշխանության բաշխման, ընտանիքում կնոջ սոցիալական կարգավիճակի, հասարակական նորմերի, ավանդույթների և սոցիալ-տնտեսական գործոնների փոխազդեցությունն է։ Բռնությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին ընտանեկան հակամարտության դրսևորում, այլև որպես ավելի լայն սոցիալական երևույթ, որի ուսումնասիրությունը պահանջում է ընտանիքի կառուցվածքի, գենդերային դերերի և հասարակական հարաբերությունների համակողմանի վերլուծություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն սոցիալական պայմաններին, որոնք կարող են նպաստել բռնության առաջացմանը կամ դրա շարունակականությանը՝ ներառյալ տնտեսական կախվածությունը, կրթական մակարդակը, ընտանիքի ներսում որոշումների ընդունման ձևերը, հասարակական սպասումները և աջակցության հասանելիությունը։ Քննվում են բռնության ֆիզիկական, հոգեբանական, տնտեսական և վերահսկող վարքագծի այլ դրսևորումները՝ առանց դրանք մեկուսացնելու ընտանեկան ու հասարակական ընդհանուր համատեքստից։ Կարևորվում է նաև կանանց կողմից նման իրավիճակների ընկալման, դրանց մասին հաղորդելու կամ օգնություն փնտրելու վրա ազդող սոցիալական գործոնների ուսումնասիրությունը։ Սոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տարբեր ժողովրդագրական և սոցիալական խմբերի միջև հնարավոր տարբերությունները, ինչպես նաև բացահայտել այն արժեքային պատկերացումները, որոնք կարող են ազդել ամուսնական հարաբերությունների և ընտանիքում ընդունելի վարքագծի մասին պատկերացումների վրա։ Անդրադարձ է կատարվում հասարակական աջակցության համակարգերի, սոցիալական ծառայությունների, իրավական պաշտպանության և իրազեկման նշանակությանը՝ խնդրի կանխարգելման ու տուժած անձանց պաշտպանության համատեքստում։ Թեհրանի՝ որպես խոշոր և սոցիալապես բազմազան քաղաքային միջավայրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել ավանդական ընտանեկան պատկերացումների և ժամանակակից հասարակական փոփոխությունների փոխազդեցությունը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ընտանիքի սոցիոլոգիայի, գենդերային ուսումնասիրությունների և սոցիալական խնդիրների վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կանանց նկատմամբ ընտանեկան բռնության սոցիալական պայմանավորվածությունները, դրա տարածման վրա ազդող գործոնները և կանխարգելման հասարակական մեխանիզմների նշանակությունը։

History

Այս գիրքը Քերոլայն Ֆինքելին նվիրված կարևոր պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է Օսմանյան կայսրության ձևավորման, ընդարձակման և բազմադարյա զարգացման պատմությունը՝ փորձելով այն դիտարկել ոչ թե միայն որպես պատերազմների ու նվաճումների հաջորդականություն, այլ որպես բարդ քաղաքական, սոցիալական, մշակութային և կրոնական համակարգի ձևավորման գործընթաց։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կայսրության պատմությունը՝ սկսած Օսմանյան իշխանության առաջացման վաղ շրջանից և շարունակելով մինչև կայսրության անկումն ու Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքները։ Ուսումնասիրության առանցքային գաղափարներից մեկն այն է, որ օսմանյան պետության պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջությամբ բացատրել մեկ հիմնադիրի կամ մեկ կանխորոշված «ծրագրի» միջոցով․ կայսրության ձևավորումը եղել է երկարատև և փոփոխական գործընթաց, որի վրա ազդել են ռազմական հաջողությունները, տարածաշրջանային քաղաքականությունը, դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական պայմանները, կրոնական պատկերացումները և տարբեր ժողովուրդների ու համայնքների փոխազդեցությունը։ Գրքի սկզբնական հատվածներում մանրամասն ներկայացվում է Անատոլիայում օսմանյան իշխանության ձևավորման միջավայրը, երբ տարածաշրջանը քաղաքականապես մասնատված էր, իսկ տարբեր թուրքմենական իշխանություններ, բյուզանդական տարածքներ և այլ ուժեր մրցակցում էին ազդեցության համար։ Հեղինակը փորձում է վերականգնել այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրականությունը՝ խուսափելով հետագա դարերի իրադարձությունները վաղ շրջանի վրա մեխանիկորեն տարածելուց։ Օսմանյան իշխանության ընդարձակումը ներկայացվում է որպես աստիճանական գործընթաց, որի ընթացքում փոքր սահմանային իշխանությունը վերածվեց տարածաշրջանային խոշոր պետության, ապա՝ բազմազգ կայսրության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռազմական ընդարձակմանը և դրա կազմակերպական հիմքերին, սակայն ռազմական պատմությունը մշտապես կապվում է կառավարման և հասարակական կառուցվածքների հետ։ Ներկայացվում են տարբեր սուլթանների կառավարման ժամանակաշրջանները, ներքին պայքարները, գահակալական ճգնաժամերը և կայսրության տարածքային փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև 1453 թվականի Կոստանդնուպոլսի գրավումը, որը պատմական շրջադարձ դարձավ և Օսմանյան պետությանը վերածեց տարածաշրջանի գլխավոր կայսերական ուժերից մեկի։ Գրքում ուսումնասիրվում է նաև կայսրության կառավարման բարդ համակարգը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ Օսմանյան կայսրությունը միատարր ազգային պետություն չէր, այլ բազմազգ և բազմակրոն քաղաքական միավոր, որտեղ տարբեր համայնքներ ունեին տարբեր իրավական և վարչական կարգավիճակներ։ Կայսրության կառավարման համար կարևոր էին կենտրոնական իշխանության, նահանգային կառույցների, զինվորական համակարգի և կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերությունները։ Այդ համակարգը ժամանակի ընթացքում փոփոխվում էր՝ արձագանքելով ինչպես ներքին խնդիրներին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական ճնշումներին։ Գիրքը զգալի ուշադրություն է դարձնում նաև օսմանյան հասարակությանը՝ պալատական միջավայրին, զինվորականներին, հոգևորականությանը, քաղաքային բնակչությանը, գյուղացիությանը, առևտրականներին և կայսրության տարբեր էթնիկ ու կրոնական համայնքներին։ Այս բազմազանությունը թույլ է տալիս կայսրության պատմությունը դիտարկել ոչ միայն վերնախավի կամ սուլթանների տեսանկյունից, այլև հասարակության տարբեր շերտերի փոխհարաբերությունների միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարևոր թեմաներից են նաև Օսմանյան կայսրության հարաբերությունները եվրոպական տերությունների, Իրանի, Ռուսաստանի և Մերձավոր Արևելքի այլ քաղաքական ուժերի հետ։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ կայսրության պատմության մեծ մասը ձևավորվել է արտաքին մրցակցության պայմաններում, սակայն արտաքին պատերազմները միշտ փոխկապակցված են եղել ներքին կառավարման և տնտեսական խնդիրների հետ։ Հետագա դարերում կայսրության առջև ծառացած դժվարությունները՝ ռազմական պարտությունները, ֆինանսական խնդիրները, վարչական ճգնաժամերը և ազգային շարժումների զարգացումը, աստիճանաբար փոխեցին պետության ներքին ու արտաքին դիրքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի XIX դարի բարեփոխումների ուսումնասիրությունը։ Օսմանյան իշխանությունները փորձեցին արդիականացնել պետական կառավարման, բանակի, իրավական համակարգի և կրթության ոլորտները՝ միաժամանակ պահպանելով կայսրության ամբողջականությունը։ Այս գործընթացները, սակայն, առաջացրին նաև նոր քաղաքական և հասարակական հակասություններ։ Գրքի վերջին հատվածներում ներկայացվում են կայսրության անկման նախադրյալները, ազգային շարժումների զարգացումը, եվրոպական տերությունների միջամտությունը, Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Օսմանյան կայսրության վերջնական փլուզումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը լայնածավալ պատմական ուսումնասիրություն է, որը Օսմանյան կայսրության շուրջ վեցդարյա պատմությունը ներկայացնում է որպես շարունակական փոփոխությունների, հարմարվողականության, ընդարձակման, ճգնաժամերի և վերափոխումների գործընթաց։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն պատճառով, որ համադրում է քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային պատմությունը՝ ընթերցողին տալով Օսմանյան աշխարհի ամբողջական պատկեր։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել Օսմանյան կայսրության, Թուրքիայի, Բալկանների, Մերձավոր Արևելքի և եվրոպական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ընդհանրապես միջնադարյան և վաղ նոր ժամանակների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի դրամատուրգիայի երկու նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործություններում անձի ներքին երկվության, ինքնության ճգնաժամի և մարդու հոգեբանական ու գոյաբանական հակասությունների գեղարվեստական արտահայտման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն կերպարներն են, որոնց վարքագծում, խոսքում և փոխհարաբերություններում բացահայտվում է անհատի ներքին աշխարհի անկայունությունը, ինքնաճանաչման դժվարությունը և սեփական գոյության իմաստը հասկանալու ձգտումը։ Քննվում է մարդու ներքին և արտաքին իրականությունների հակադրությունը, երբ կերպարի ինքնընկալումը հաճախ չի համապատասխանում շրջապատի կողմից նրա ընկալմանը, իսկ հիշողությունը, անցյալը և ներկան ձևավորում են միմյանց հակասող պատկերացումներ անձի ինքնության վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկխոսության կառուցվածքին, լռությանը, դադարներին, կրկնություններին և լեզվական անորոշությանը, որոնք դրամատիկական տեքստում դառնում են կերպարների ներքին վիճակը բացահայտող կարևոր արտահայտչամիջոցներ։ Լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն հաղորդակցության միջոց, այլև մարդու մեկուսացման, փոխըմբռնման դժվարության և ինքնության անկայունության արտահայտություն։ Ուսումնասիրվում են նաև կերպարների միջև իշխանության, կախվածության, օտարման և հաղորդակցական անհաջողության հարաբերությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աբսուրդի գեղագիտության և ժամանակակից դրամայի նորարարական սկզբունքների քննությունը, որոնց միջոցով ավանդական սյուժետային զարգացումը հաճախ փոխարինվում է կրկնվող իրավիճակներով, անորոշ ժամանակատարածական միջավայրով և մարդու գոյության վերաբերյալ բաց հարցադրումներով։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու դրամատուրգների ստեղծագործական մտածողության ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Մի դեպքում անձի երկատվածությունը կարող է առավել ընդգծված դրսևորվել գոյաբանական անորոշության, ժամանակի և ինքնության քայքայման միջոցով, մյուս դեպքում՝ հիշողության, խոսքի, սոցիալական հարաբերությունների և հոգեբանական լարվածության փոխազդեցությամբ։ Հետազոտությունը կարևորում է նաև բեմական տարածության, կերպարների գործողությունների և դրամատիկական ենթատեքստի նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, համեմատական և դրամատուրգիական վերլուծության մոտեցումները՝ բացահայտելով անձի ներքին հակասությունների և ինքնության խնդրի նշանակությունը ժամանակակից անգլալեզու դրամայի գեղարվեստական համակարգում։