Երևանի Սուրբ Անանիա առաքյալի անապատը կամ Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է կոլեկտիվ և պատմական հիշողության դերի ուսումնասիրությանը հայոց ինքնության ձևավորման և պահպանման գործընթացներում՝ հիմնվելով XX դարի պատմաազգագրական նյութերի վերլուծության վրա։ Ներկայացվում են հիշողության ձևավորման մեխանիզմները, սերունդների միջև պատմական փորձի փոխանցման եղանակները, ավանդույթների, բանավոր պատմությունների, ծեսերի և մշակութային դրսևորումների նշանակությունը ազգային ինքնագիտակցության պահպանման գործում։ Վերլուծվում են այն սոցիալական և պատմական իրադարձությունները, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայկական համայնքների ինքնության ընկալման, արժեքային համակարգերի և հավաքական պատկերացումների ձևավորման վրա։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են պատմական հիշողության արտահայտման տարբեր ձևերը, դրանց կապը ազգային մշակույթի և ինքնության հետ, ինչպես նաև ազգագրական աղբյուրների դերը անցյալի վերականգնման ու մեկնաբանման գործընթացում։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, ազգագրագետների, մշակութաբանների, սոցիոլոգների, հետազոտողների, դասախոսների և հայոց ինքնության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Գիրքը նվիրված է խաղողի որթի հիվանդությունների ուսումնասիրությանը և խաղողի այգիների առողջության պահպանման խնդիրներին։ Խաղողագործությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել գյուղատնտեսության և այգեգործության մեջ, իսկ որթատունկի հիվանդությունները կարող են վնասել բույսի աճը, նվազեցնել բերքատվությունը և ազդել ստացվող խաղողի որակի վրա։ Բույսերի հիվանդությունների ճանաչումը, դրանց առաջացման պայմանների ուսումնասիրությունը և կանխարգելիչ միջոցների կիրառումը կարևոր են այգիների արդյունավետ մշակության համար։ Նմանատիպ աշխատությունները կարող են ներկայացնել հիվանդությունների արտաքին նշանները, դրանց տարածման պայմանները, որթատունկի խնամքի առանձնահատկությունները և վնասների նվազեցման ընդհանուր եղանակները։ Խաղողի հիվանդությունների մասին գիտելիքների տարածումը կարևոր նշանակություն է ունեցել հատկապես այն տարածաշրջաններում, որտեղ խաղողագործությունը գյուղատնտեսական արտադրության և տնտեսական կյանքի կարևոր ճյուղերից էր։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև գյուղատնտեսական գիտելիքների պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին 19-րդ դարում հայերենով ներկայացվում բույսերի պաշտպանության և այգեգործության հարցերը։ Այն կարող է օգտակար լինել խաղողագործության պատմությամբ, բուսաբանությամբ, բույսերի հիվանդություններով և գյուղատնտեսական գրականության զարգացմամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական և հումանիտար գիտությունների ոլորտներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Ցանկում ընդգրկված են հասարակական-քաղաքական գիտություններ, բանասիրական գիտություններ, լեզվաբանություն, գրականագիտություն, պատմական գիտություններ, պատմություն և աշխարհագրություն, որոնք արտացոլում են տվյալ գիտակարգերում ձևավորվող ժամանակակից հետազոտական ուղղությունները, տեսական մոտեցումները և մեթոդաբանական զարգացումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է գիտելիքների տարածմանը, միջգիտակարգային կապերի զարգացմանը և հումանիտար ու հասարակագիտական գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է օպերատիվ ծննդալուծման ժամանակ օրգանիզմում առաջացող օքսիդատիվ սթրեսի առանձնահատկությունների, դրա կանխարգելման և շտկման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են ազատ ռադիկալային գործընթացների ակտիվացման մեխանիզմները, հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգի դերը և վիրահատական միջամտության պայմաններում օքսիդատիվ հավասարակշռության փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել օքսիդատիվ սթրեսի զարգացմանը ծննդալուծման ընթացքում, ինչպես նաև դրա հնարավոր ազդեցությունը մոր օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի, վերականգնման ընթացքի և հետվիրահատական շրջանի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օքսիդատիվ սթրեսի գնահատման կենսաքիմիական ցուցանիշներին, օրգանիզմի հակաօքսիդանտային համակարգի վիճակին և տարբեր կանխարգելիչ ու շտկող մոտեցումների արդյունավետությանը։ Քննարկվում են բժշկական միջոցառումներ, որոնք ուղղված են բջիջների օքսիդատիվ վնասման նվազեցմանը, պաշտպանական մեխանիզմների պահպանմանը և վիրահատական միջամտությունից հետո օրգանիզմի վերականգնման համար առավել բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը։ Ներկայացված ուսումնասիրությունները նպաստում են օպերատիվ ծննդալուծման հետ կապված ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների ավելի ամբողջական ընկալմանը և կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մանկաբարձական օգնության կատարելագործման ու հետվիրահատական բարդությունների կանխարգելման մոտեցումների մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ոլորտի բժիշկների, անեսթեզիոլոգների, բժշկական հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների և մասնագետների համար։

Քաղաքագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության քաղաքական համակարգի ձևավորման և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրա ինստիտուցիոնալ, իրավաքաղաքական և հասարակական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինքնակառավարման և պետական կառավարման համակարգերի ձևավորման փուլերը, քաղաքական ինստիտուտների կայացման գործընթացները, իշխանության մարմինների կառուցվածքն ու գործունեությունը, ինչպես նաև ներքին քաղաքական զարգացումների վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Աշխատությունում դիտարկվում են քաղաքական համակարգի զարգացման խնդիրները, ժողովրդավարական կառավարման մեխանիզմների ձևավորման փորձերը, սահմանադրական գործընթացները, ընտրական համակարգի առանձնահատկությունները և արտաքին քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը ներքաղաքական գործընթացների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է նաև չճանաչված պետական կազմավորումների քաղաքական համակարգերի ուսումնասիրման տեսական մոտեցումները՝ անդրադառնալով միջազգային իրավունքի, տարածաշրջանային անվտանգության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրներին։ Հետազոտությունը հիմնված է պատմաքաղաքական իրադարձությունների, իրավական փաստաթղթերի և գիտական վերլուծությունների վրա՝ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական գործընթացների համապարփակ պատկերը։ Աշխատությունը նախատեսված է քաղաքագետների, պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։