Ղարաբաղյան շարժման արձագանքները 1988-1994 թթ. ՀՀ մամուլում

Լրագրություն

Այս տարեգիրքը ներկայացնում է 2015 թվականի ընթացքում զանգվածային լրատվության միջոցներում հրապարակված արձագանքների, հրապարակումների և տեղեկատվական նյութերի համակարգված հավաքածուն։ Հրատարակության մեջ ամփոփված են տարվա ընթացքում լուսաբանված կարևոր իրադարձությունները, հանրային, մշակութային, գիտական, կրթական և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող հրապարակումները՝ ապահովելով դրանց մատենագիտական և տեղեկատվական ամբողջական պատկերացումը։ Տարեգիրքը ծառայում է որպես տեղեկատու և արխիվային աղբյուր՝ նպաստելով մամուլի նյութերի որոնմանը, ուսումնասիրությանը և հետազոտական աշխատանքներին՝ օգտակար լինելով լրագրողների, հետազոտողների, գրադարանավարների, պատմաբանների և տեղեկատվության կառավարմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1991-2005 թվականներին Իրանի և Ադրբեջանի միջև ձևավորված ու զարգացած միջպետական քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այն սկսվում է Խորհրդային Միության փլուզումից և Ադրբեջանի անկախության վերականգնումից հետո նոր միջպետական հարաբերությունների հաստատմամբ և ավարտվում է երկու երկրների միջև հարաբերությունների հարաբերական կարգավորման փուլում։ Իրանը Ադրբեջանի անկախությունը ճանաչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, իսկ դիվանագիտական հարաբերությունները պաշտոնապես հաստատվել են 1992 թվականի մարտի 12-ին։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից մեկը երկկողմ քաղաքական հարաբերությունների ձևավորման նախադրյալների ուսումնասիրությունն է։ Երկու պետությունների միջև գոյություն ունեին պատմական, մշակութային, կրոնական և աշխարհագրական կապեր, սակայն անկախ Ադրբեջանի ի հայտ գալը միաժամանակ ստեղծեց Իրանի համար նոր աշխարհաքաղաքական և ներքին անվտանգության խնդիրներ։ Իրանական կողմի համար զգայուն հարց էր Ադրբեջանի ազգային ինքնության և քաղաքական գաղափարների հնարավոր ազդեցությունը Իրանի հյուսիսարևմտյան շրջանների ադրբեջանախոս բնակչության վրա։ Միևնույն ժամանակ Ադրբեջանի իշխանությունները մտահոգված էին Իրանի քաղաքական ազդեցությամբ և նրա հարաբերություններով Հայաստանի հետ։ Այս հանգամանքները սկզբնական շրջանում սահմանափակեցին երկկողմ հարաբերությունների արագ խորացումը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Ղարաբաղյան հակամարտության ազդեցության վերլուծությունը։ Թեև Իրանը հանդես էր գալիս տարածաշրջանային կայունության և տարածքային ամբողջականության պահպանման օգտին և տարբեր փուլերում փորձել էր միջնորդական դեր ստանձնել, նրա հարաբերությունները Հայաստանի հետ և հակամարտության որոշ փուլերում Երևանի նկատմամբ ցուցաբերած աջակցությունը Բաքվում ընկալվում էին որպես լուրջ խոչընդոտ։ Իրանը 1992 և 2000 թվականներին փորձել է նպաստել հակամարտության կարգավորմանը, սակայն այդ միջնորդական նախաձեռնությունները վերջնական արդյունքի չեն հանգեցրել։ Քաղաքական հարաբերությունների վրա էապես ազդել են նաև երկու երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները։ Ադրբեջանը անկախության առաջին տարիներին ձգտում էր ընդլայնել կապերը Թուրքիայի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետ, մինչդեռ Իրանը փորձում էր պահպանել իր ազդեցությունն ու դիրքերը Հարավային Կովկասում և զգուշությամբ էր վերաբերվում տարածաշրջանում արևմտյան և թուրքական ազդեցության աճին։ Այս հակասությունները հատկապես արտահայտվեցին անվտանգության և ռազմավարական համագործակցության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի և բնական պաշարների օգտագործման խնդիրը։ Կասպից ծովի հատակի բաժանման վերաբերյալ երկու երկրների դիրքորոշումները զգալիորեն տարբերվում էին, իսկ նավթային հանքավայրերի շահագործման և էներգետիկ նախագծերի շուրջ առաջացած տարաձայնությունները պարբերաբար սրում էին հարաբերությունները։ 2001 թվականին Կասպից ծովում նավթային հետախուզական աշխատանքների հետ կապված միջադեպը ցույց տվեց, որ տնտեսական շահերի և տարածքային վեճերի համադրությունը կարող էր վերածվել լուրջ անվտանգության խնդրի։ Աշխատանքի տնտեսական բաղադրիչը կարող է ընդգրկել երկկողմ առևտրի, ներդրումների, տրանսպորտային հաղորդակցության, էներգետիկ համագործակցության և սահմանամերձ տնտեսական կապերի զարգացումը։ Անկախության առաջին տարիներին Ադրբեջանի տնտեսությունը ծանր ճգնաժամ էր ապրում, իսկ արտաքին շուկաների հասանելիությունը սահմանափակ էր, ինչի պայմաններում հարևան Իրանի հետ առևտրատնտեսական կապերի զարգացումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Իրանական շուկան և ներդրողները հետաքրքրված էին նորանկախ Ադրբեջանի տնտեսությամբ, իսկ ցամաքային հարևանությունը նպաստում էր փոխադարձ առևտրի կազմակերպմանը։ Սակայն տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը հավասարաչափ և շարունակական չի եղել։ Տվյալների համաձայն՝ 1995 թվականին Իրանի բաժինը Ադրբեջանի ընդհանուր արտաքին առևտրաշրջանառության մեջ կազմել է մոտ 20,2%, մինչդեռ 2000 թվականին այն նվազել է մինչև 2,2%, իսկ 2005 թվականին կազմել է մոտ 2,8%։ Այս փոփոխությունները ցույց են տալիս, որ երկու երկրների տնտեսական փոխկապակցվածությունը ժամանակի ընթացքում զգալիորեն փոփոխվել է և կախված է եղել ինչպես քաղաքական հարաբերությունների վիճակից, այնպես էլ Ադրբեջանի արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնումից։ Էներգետիկ համագործակցությունը հետազոտության առանձնահատուկ թեմաներից է։ Ադրբեջանի նավթային պաշարների նկատմամբ միջազգային հետաքրքրության աճը փոխեց տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Իրանը ցանկանում էր ներգրավվել տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերում և իր տարածքը օգտագործել նավթի և գազի տարանցման համար, մինչդեռ Ադրբեջանը զարգացնում էր այլընտրանքային ուղիներ՝ հատկապես Թուրքիայի և արևմտյան շուկաների ուղղությամբ։ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղի նախագծում Իրանի չներգրավվելը խորացրեց տնտեսական և աշխարհաքաղաքական մրցակցության բաղադրիչը։ Տրանսպորտային և հաղորդակցական համագործակցությունը, ընդհակառակը, կարող էր ծառայել որպես հարաբերությունների կայունացման գործոն։ Երկու երկրների ընդհանուր սահմանը, Նախիջևանի առանձնահատուկ աշխարհագրական դիրքը և Իրանի տարածքով հաղորդակցության հնարավորությունները տնտեսական կապերի զարգացման համար կարևոր նշանակություն ունեին։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերություններում տնտեսական շահերը հաճախ հանդես էին գալիս որպես քաղաքական լարվածությունը մեղմելու գործոն։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև 1990-ականների վերջից հարաբերությունների աստիճանական բարելավման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Բարձր մակարդակի փոխայցելությունները և քաղաքական երկխոսության ակտիվացումը վկայում էին այն մասին, որ երկու կողմերն էլ փորձում էին խուսափել հարաբերությունների ամբողջական վատթարացումից։ Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևի այցերը Իրան և իրանական բարձրաստիճան պաշտոնյաների շփումները Բաքվի հետ նպաստեցին երկխոսության պահպանմանը։ 2001 թվականի Կասպիցյան ճգնաժամից հետո ևս կողմերը ձգտեցին վերականգնել հարաբերությունների կայունությունը։ Հեյդար Ալիևի 2002 թվականի այցը Իրան այդ գործընթացի կարևոր փուլերից էր։ Հետագա հարաբերությունների բարելավմանը նպաստեց նաև 2004 թվականին Իրանի նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի այցը Ադրբեջան։ Այցի ընթացքում կողմերը կարողացան առաջընթաց արձանագրել մի շարք երկկողմ հարցերում, թեև Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի խնդիրը մնաց չլուծված։ 2004-2005 թվականները կարելի է դիտարկել հարաբերությունների հարաբերական մերձեցման կարևոր փուլ։ 2004 թվականին բացվեց Ադրբեջանի գլխավոր հյուպատոսությունը Թավրիզում, իսկ 2005 թվականի հունվարին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնական այց կատարեց Իրան։ Այդ ժամանակահատվածում կողմերը փորձում էին ընդլայնել տնտեսական համագործակցությունը և նվազեցնել քաղաքական տարաձայնությունների ազդեցությունը երկկողմ կապերի վրա։ Միաժամանակ հարաբերություններում պահպանվում էին հիմնարար հակասություններ։ Դրանց թվում էին Կասպից ծովի բաժանման հարցը, Ադրբեջանի կապերը ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հետ, Իսրայելի հետ Բաքվի համագործակցությունը, Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ կողմերի տարբեր դիրքորոշումները և Իրանի ներքին ադրբեջանական բնակչության խնդիրը։ Այդ գործոնների պատճառով հարաբերությունների բարելավումը լիարժեք ռազմավարական դաշինքի չվերածվեց և հիմնականում պահպանվեց զգուշավոր փոխգործակցության շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր արդյունք կարող է լինել այն եզրահանգումը, որ 1991-2005 թվականներին իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները զարգացել են համագործակցության և հակասությունների զուգահեռ ազդեցության ներքո։ Տնտեսական շահերը, ընդհանուր սահմանը, մշակութային և կրոնական կապերը նպաստել են երկխոսության պահպանմանը, մինչդեռ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, էներգետիկ շահերը, Ղարաբաղյան հակամարտությունը, Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակը և արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների տարբերությունները պարբերաբար սահմանափակել են հարաբերությունների խորացումը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն երկու պետությունների երկկողմ հարաբերությունների պատմությունը հասկանալու, այլև 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական վերափոխումները, տարածաշրջանային անվտանգության համակարգը և տնտեսական շահերի ու արտաքին քաղաքականության փոխազդեցությունը գնահատելու համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է միաչափ և քվազի-միաչափ համակարգերում ճշգրիտ մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով այն տեսական ու մաթեմատիկական մոտեցումների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս բարդ համակարգերի համար ստանալ վերլուծական կամ ճշգրիտ լուծումներ։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրներն են, որոնց դեպքում համակարգի ազատության աստիճանների կամ տարածական կառուցվածքի սահմանափակումը հնարավորություն է տալիս կիրառել հատուկ մաթեմատիկական մեթոդներ և ավելի խորությամբ ուսումնասիրել համակարգի վարքը։ Միաչափ համակարգերը տեսական ուսումնասիրությունների համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ դրանց կառուցվածքային պարզությունը հաճախ թույլ է տալիս ստանալ այնպիսի արդյունքներ, որոնք բազմաչափ համակարգերում հասանելի են միայն մոտավոր կամ թվային եղանակներով։ Քվազի-միաչափ համակարգերը, իրենց հերթին, հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել գրեթե միաչափ երկրաչափություն ունեցող, սակայն լրացուցիչ ներքին կամ լայնական ազատության աստիճաններ պահպանող համակարգեր։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել այդպիսի համակարգերի մաթեմատիկական նկարագրությունները, փոխազդեցությունների կառուցվածքը, սահմանային պայմանները և համակարգի հիմնական ֆիզիկական կամ մաթեմատիկական բնութագրերի կախվածությունը պարամետրերից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ճշգրիտ լուծումներ ստանալու մեթոդներին, որոնց շարքում կարող են կիրառվել ինտեգրելի համակարգերի տեսությունը, տրանսֆորմացիոն մեթոդները, մատրիցային և օպերատորային մոտեցումները, հատուկ ֆունկցիաների օգտագործումը, փոխանցման մատրիցների մեթոդը և այլ վերլուծական գործիքներ։ Նման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հաշվարկել համակարգի առանձին վիճակները, այլև բացահայտել ընդհանուր օրինաչափություններ, պահպանվող մեծություններ և համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է միաչափ և քվազի-միաչափ մոդելների համեմատությունը՝ պարզելու համար, թե լրացուցիչ ազատության աստիճանների կամ կառուցվածքային բարդության ավելացումը ինչպես է փոխում համակարգի հատկությունները։ Կարող են ուսումնասիրվել էներգետիկ սպեկտրները, սեփականարժեքները և սեփականֆունկցիաները, վիճակների տարածական բաշխումները, անցումային գործընթացները և տարբեր փոխազդեցությունների ազդեցությունը համակարգի դինամիկայի վրա։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև սահմանային և պարբերական համակարգերի ուսումնասիրություն, որտեղ սահմանային պայմանների փոփոխությունը կարող է էապես ազդել ճշգրիտ լուծումների կառուցվածքի և համակարգի դիտարկվող հատկությունների վրա։ Կարևոր է նաև այն հարցը, թե ինչ պայմաններում է հնարավոր համակարգը համարել ինտեգրելի և ինչ սահմանափակումների դեպքում կարելի է ստանալ ճշգրիտ արդյունքներ։ Այդ տեսանկյունից աշխատանքը նպաստում է մոտավոր և թվային մեթոդների համեմատությանը ճշգրիտ լուծումների հետ՝ հնարավորություն տալով գնահատել տարբեր հաշվարկային մոտեցումների ճշտությունը և կիրառելիության սահմանները։ Միաչափ և քվազի-միաչափ մոդելները լայնորեն կիրառելի են պինդ մարմնի ֆիզիկայում, քվանտային մեխանիկայում, վիճակագրական ֆիզիկայում և նյութագիտության մեջ, ուստի նման համակարգերի ճշգրիտ ուսումնասիրությունը կարող է տեսական հիմք հանդիսանալ ավելի բարդ բազմաչափ համակարգերի որոշ հատկությունների ըմբռնման համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտակար լինել տեսական ֆիզիկոսներին, մաթեմատիկական ֆիզիկայի մասնագետներին, մաթեմատիկոսներին, քվանտային համակարգերի և վիճակագրական ֆիզիկայի հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղությունների ուսանողներին ու ասպիրանտներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միաչափ և քվազի-միաչափ համակարգերը դիտարկում է որպես ճշգրիտ լուծումների և տեսական մոդելների մշակման կարևոր միջավայր՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց մաթեմատիկական կառուցվածքը, ստանալ համակարգի հիմնական բնութագրերի ճշգրիտ արտահայտություններ և պարզել այն պայմանները, որոնց դեպքում բարդ համակարգերի վարքը հնարավոր է նկարագրել վերլուծական եղանակներով։

Ինֆորմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է համակարգչային հեռախոսակապի միջավայրում գործող ցանցային փոստային համակարգերի ուսումնասիրմանը, նախագծմանը և ծրագրային իրականացմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է համակարգչային ցանցերի և հեռախոսային հաղորդակցության տեխնոլոգիաների համադրման վրա՝ ձայնային հաղորդագրությունների ընդունման, պահպանման, մշակման, փոխանցման և օգտագործողին հասանելի դարձնելու միասնական համակարգ ստեղծելու նպատակով։ Քննության են առնվում համակարգչային հեռախոսակապի կառուցվածքային և ծրագրային առանձնահատկությունները, ցանցային ծառայությունների կազմակերպման սկզբունքները, հաղորդագրությունների պահպանման մեխանիզմները և տարբեր օգտվողների միջև տեղեկատվության փոխանակման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ձայնային փոստի գործառույթների ավտոմատացմանը, երբ մուտքային զանգերի ընթացքում ստացված հաղորդագրությունները կարող են գրանցվել համակարգչային միջավայրում, դասակարգվել և հետագայում հասանելի դառնալ համապատասխան օգտագործողին։ Ուսումնասիրվում են տվյալների փոխանցման ցանցային մեխանիզմները, սերվերային և հաճախորդային բաղադրիչների փոխգործակցությունը, օգտագործողների նույնականացման և անհատական փոստարկղերի կազմակերպման սկզբունքները։ Կարևորվում են հաղորդագրությունների որոնման, վերարտադրման, պահպանման և կառավարման հնարավորությունները, ինչպես նաև համակարգի աշխատանքի հուսալիությունն ու բազմօգտագործողական միջավայրում ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը։ Ծրագրային իրականացման շրջանակում ուշադրություն է հատկացվում համակարգի ճարտարապետության ընտրությանը, առանձին ծրագրային մոդուլների փոխկապակցմանը, տվյալների կառավարմանը և հեռախոսային ու համակարգչային ենթահամակարգերի միջև տեղեկատվական փոխանակման կազմակերպմանը։ Դիտարկվում են նաև համակարգի ընդլայնելիության, տարբեր ցանցային միջավայրերում կիրառման և նոր ծառայությունների ավելացման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ցանցային հաղորդակցության արդյունավետության գնահատումը, քանի որ հաղորդագրությունների մշակման արագությունը, տվյալների պահպանման կազմակերպումը և միաժամանակ սպասարկվող օգտվողների քանակը կարող են անմիջականորեն ազդել ամբողջ համակարգի աշխատանքի որակի վրա։ Տեսական ուսումնասիրության և ծրագրային իրականացման համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող լուծումների գործնական կիրառելիությունը և բացահայտել համակարգչային հեռախոսակապի ծառայությունների ավտոմատացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև հեռահաղորդակցական և տեղեկատվական համակարգերի զարգացման պատմության տեսանկյունից՝ արտացոլելով հեռախոսային ու համակարգչային ցանցերի ինտեգրման տեխնոլոգիական փուլերից մեկը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել համակարգչային ցանցերի, հեռահաղորդակցության, ծրագրային ճարտարագիտության, տեղեկատվական համակարգերի և համակարգչային հեռախոսակապի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ծրագրավորողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմության, մշակույթի, հասարակական կյանքի, տնտեսության, աշխարհագրության և արդի զարգացման գործընթացներով։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր բնույթի հրատարակություններ՝ գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի վերաբերյալ ժամանակակից ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Կովկասում կաթնային տնտեսության ձևավորման, կազմակերպման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ տարածաշրջանի բնական, տնտեսական և գյուղատնտեսական պայմանների համատեքստում։ Այն կարող է դիտարկվել որպես գյուղատնտեսական և տնտեսական բնույթի պատմական աղբյուր, որտեղ կաթնատու անասնապահությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կենդանական ծագման սննդամթերքի ստացման ոլորտ, այլև որպես գյուղական տնտեսության կարևոր բաղադրիչ։ Ուշադրության կենտրոնում կարող են լինել տարածաշրջանում պահվող կաթնատու կենդանիները, անասնապահության տարածքային առանձնահատկությունները, արոտավայրերի և կերային ռեսուրսների նշանակությունը, տնտեսությունների կազմակերպման ձևերը, ինչպես նաև կաթի և դրա վերամշակումից ստացվող արտադրանքի տնտեսական դերը։ Կովկասի լեռնային և հարթավայրային տարածքների բնական պայմանների տարբերությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե կլիման, տեղանքի բարձրությունը, բուսականությունը և սեզոնային արոտավայրերի հասանելիությունն ինչպես էին կապված անասնապահական տնտեսության կառուցվածքի հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել գյուղական բնակչության ավանդական տնտեսական փորձին, կենդանիների պահպանման ձևերին, արտադրանքի տեղական սպառմանը և շուկաներ հասցնելու հնարավորություններին։ Աշխատության տնտեսական բաղադրիչը կարող է ներառել արտադրողականության, ապրանքաշրջանառության, պահանջարկի, փոխադրումների և գյուղատնտեսական տնտեսությունների եկամտաբերության վերաբերյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ դիտարկումներ։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև կաթնամթերքի արտադրության աստիճանական առևտրայնացումը և մասնագիտացված տնտեսությունների ձևավորման գործընթացը, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ավանդական գյուղատնտեսությունից ավելի շուկայական ուղղվածություն ունեցող արտադրության անցման առանձնահատկություններին։ Եթե աշխատությունը ստեղծվել է XIX դարի վերջի կամ XX դարի սկզբի տնտեսական ուսումնասիրությունների շրջանակում, դրա տվյալները կարևոր է դիտարկել ժամանակաշրջանի վիճակագրական հաշվառման, գյուղատնտեսական գիտելիքի և վարչական մոտեցումների սահմանափակումների համատեքստում։ Միաժամանակ այն կարող է պարունակել արժեքավոր տեղեկություններ Կովկասի առանձին շրջանների տնտեսական մասնագիտացման, գյուղական բնակչության զբաղվածության և անասնապահական արտադրանքի տարածման վերաբերյալ։ Նման աղբյուրների համեմատությունը այլ գյուղատնտեսական, վիճակագրական և ազգագրական նյութերի հետ հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի գյուղատնտեսության պատմական զարգացման մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը կարևոր է Կովկասի ագրարային պատմության, անասնապահության, գյուղական տնտեսության և տնտեսական աշխարհագրության ուսումնասիրման տեսանկյունից։