Գիսավոր աստղը կամ գիսավոր աստղերի պատմությունը

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է հայ գրական աշխարհաբարի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հայ նոր գրական լեզվի պատմության կարևորագույն փուլերից մեկին։ Հեղինակը լեզվաբանական և գրականագիտական տեսանկյունից վերլուծում է աշխարհաբարի կառուցվածքային, բառապաշարային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով հայ գրական լեզվի զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Ուսումնասիրության մեջ քննության են առնվում լեզվական տարբեր շերտերը, արտահայտչամիջոցները, ժողովրդախոսակցական տարրերի կիրառությունը, ինչպես նաև լեզվի դերը ազգային ինքնագիտակցության, մշակույթի և գրական ավանդույթի ձևավորման գործում։ Աշխատությունը ներկայացնում է արժեքավոր դիտարկումներ հայ գրական լեզվի պատմության, լեզվական փոփոխությունների և գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, գրականագետների, բանասերների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պատմությամբ, գրական աշխարհաբարի զարգացման ընթացքով և հայ դասական գրականության լեզվաոճական առանձնահատկություններով։

History

Աշխատությունը նվիրված է գերմանացի աստվածաբան, հոգևորական և եկեղեցական բարենորոգիչ Մարտին Լյութերի կյանքին, գործունեությանը և նրա անվան հետ անմիջականորեն կապված Ռեֆորմացիայի պատմությանը՝ ներկայացնելով եվրոպական կրոնական, հասարակական և մտավոր կյանքի այն նշանակալի շրջադարձը, որը խորապես փոխեց արևմտյան քրիստոնեության հետագա զարգացումը։ Գրքում լուսաբանվում են Լյութերի կյանքի և հոգևոր ձևավորման կարևոր հանգրվանները, նրա աստվածաբանական հայացքների ձևավորումը, կաթոլիկ եկեղեցու որոշ ուսմունքների ու գործելակերպերի նկատմամբ քննադատական դիրքորոշումը և եկեղեցական բարենորոգման շարժման առաջացումը։ Հատուկ նշանակություն ունի XVI դարի սկզբի Եվրոպայի կրոնական ու հասարակական իրավիճակի ներկայացումը, երբ կաթոլիկ եկեղեցու հեղինակության, հոգևորականության գործունեության, ինդուլգենցիաների վաճառքի և հավատքի ու փրկության վերաբերյալ աստվածաբանական պատկերացումների շուրջ առաջացած հակասությունները նպաստեցին լայնածավալ բարենորոգչական շարժման ձևավորմանը։ Լյութերի գործունեության առանցքային իրադարձություններից մեկը 1517 թվականին ինդուլգենցիաների վաճառքի դեմ ուղղված նրա հայտնի 95 թեզիսների հրապարակումն էր, որը դարձավ Ռեֆորմացիայի պատմական սկզբնավորման խորհրդանշական հանգրվանը։ Աշխատության պատմական բովանդակության կարևոր կողմերից է Լյութերի և կաթոլիկ եկեղեցու միջև ծավալված գաղափարական ու աստվածաբանական հակամարտության ներկայացումը, որի ընթացքում քննարկվում էին Սուրբ Գրքի հեղինակության, հավատքով արդարացման, աստվածային շնորհի, եկեղեցական ավանդության և հավատացյալի անձնական պատասխանատվության հիմնահարցերը։ Լյութերի ուսմունքի առանցքային դրույթներից էին փրկության՝ հավատքի միջոցով ընկալումը, Սուրբ Գրքի գերագույն հեղինակության սկզբունքը և հավատացյալի անմիջական հարաբերությունը Աստծո հետ։ Այս գաղափարները մարտահրավեր նետեցին միջնադարյան կաթոլիկ եկեղեցու հաստատված կառույցներին և հիմք հանդիսացան բողոքականության տարբեր ուղղությունների ձևավորման համար։ Գրքում ներկայացվող պատմական իրադարձությունների համատեքստում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև եկեղեցական ժողովները, աստվածաբանական բանավեճերը, քաղաքական իշխանությունների դիրքորոշումները և Եվրոպայի տարբեր տարածքներում բարենորոգչական գաղափարների տարածումը։ Ռեֆորմացիան դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական շարժում, այլև որպես եվրոպական քաղաքակրթության զարգացման վրա էական ազդեցություն ունեցած պատմական գործընթաց, որը նպաստեց եկեղեցու և պետության հարաբերությունների վերափոխմանը, կրթության ու գրագիտության տարածմանը, ազգային լեզուներով կրոնական գրականության զարգացմանը և անհատի դերի վերաիմաստավորմանը։ Մարտին Լյութերի գործունեության կարևոր ձեռքբերումներից էր նաև Աստվածաշնչի գերմաներեն թարգմանությունը, որը նշանակալի ազդեցություն ունեցավ գերմաներենի գրական ձևավորման, լեզվական միասնականության և կրոնական գիտելիքի ավելի լայն տարածման վրա։ Աշխատության գրական և պատմագրական առանձնահատկությունը պայմանավորված է կենսագրական ու պատմական նյութի համադրմամբ, որի շնորհիվ ընթերցողը հնարավորություն է ստանում անհատի գործունեությունը դիտարկելու իր ժամանակաշրջանի կրոնական, քաղաքական և մշակութային իրադարձությունների ընդհանուր համատեքստում։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև թեմայի լուսաբանումը հայ կաթոլիկ և Մխիթարյան մտավոր ավանդույթի տեսանկյունից, քանի որ Մխիթարյան միաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել քրիստոնեական աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության, համեմատական կրոնագիտության և հայերեն գիտակրթական գրականության զարգացման գործում։ Նման աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կաթոլիկ և բողոքական եկեղեցիների միջև պատմական ու դավանաբանական տարբերությունների ճանաչողության համար՝ հնարավորություն տալով հասկանալու քրիստոնեական աշխարհի ներսում ձևավորված գաղափարական հակասությունները և դրանց երկարաժամկետ հետևանքները։ Գիրքը արժեքավոր է եվրոպական միջնադարի և վաղ նոր շրջանի պատմությամբ, քրիստոնեության պատմությամբ, Ռեֆորմացիայի շարժմամբ, աստվածաբանությամբ և եկեղեցական հարաբերություններով հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես կարևոր աղբյուր հայերեն պատմական ու կրոնագիտական գրականության ուսումնասիրության, Մարտին Լյութերի պատմական դերի գնահատման և եվրոպական կրոնական վերափոխումների ազդեցությունը համաշխարհային ու հայկական մտավոր մշակույթի համատեքստում հասկանալու համար։

Psychology

Նյութը բացատրում է, թե ինչպես է ուսուցիչ–աշակերտ, աշակերտ–աշակերտ և ընդհանուր կրթական միջավայրում տեղի ունեցող հաղորդակցությունը ազդում ուսուցման որակի, մթնոլորտի և սովորողների զարգացման վրա։ Հիմնական գաղափարները․ Միջանձնային հաղորդակցություն Կրթական գործընթացի հիմքում ընկած է մարդկանց միջև փոխհարաբերությունը՝ խոսքի, վարքի, ժեստերի և հուզական արձագանքների միջոցով։ Ուսուցչի հաղորդակցման դերը Ուսուցիչը ոչ միայն փոխանցում է գիտելիք, այլ նաև ձևավորում է վստահության, հարգանքի և համագործակցության մթնոլորտ։ Հաղորդակցության ձևեր և միջոցներ Վերբալ (խոսք) և ոչ վերբալ (դիմախաղ, շարժումներ, ձայնի տոն) հաղորդակցությունը և դրանց ազդեցությունը աշակերտների վրա։ Արդյունավետ հաղորդակցության պայմաններ ակտիվ լսում հարգալից վերաբերմունք հստակ և հասկանալի արտահայտում հետադարձ կապ Խոչընդոտներ հաղորդակցման մեջ Թյուրըմբռնում, կանխակալ վերաբերմունք, հաղորդակցման սխալ ոճ, որոնք կարող են խանգարել ուսուցման գործընթացին։ Հաղորդակցության ազդեցությունը սովորողների վրա Այն նպաստում է ինքնավստահության, համագործակցության, քննադատական մտածողության և սոցիալական հմտությունների զարգացմանը։

Linguistics

Այս աշխատությունը նվիրված է գրաբարում պարզ նախադասության կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դասական հայերենի նախադասությունների կազմության, անդամների փոխհարաբերությունների և շարահյուսական կազմակերպման հիմնական օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում պարզ նախադասությունն է՝ որպես մեկ քերականական հիմք ունեցող շարահյուսական միավոր, որի միջոցով գրաբարում ձևավորվում և արտահայտվում են տարբեր բնույթի մտքեր ու հարաբերություններ։ Աշխատանքում կարող են մանրամասն քննության ենթարկվել նախադասության գլխավոր անդամները՝ ենթական և ստորոգյալը, ինչպես նաև երկրորդական անդամների՝ խնդրի, որոշչի, հատկացուցչի, պարագայի և այլ կառուցվածքային բաղադրիչների գործառույթներն ու փոխհարաբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի շարադասությանը, քանի որ գրաբարում նախադասության անդամների դիրքը և դրանց փոխհարաբերությունները կարող են էապես տարբերվել ժամանակակից հայերենի կառուցվածքային օրինաչափություններից։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ դեր են կատարում քերականական հոլովաձևերը, բայական ձևերը, կապակցման միջոցները և շարադասությունը նախադասության իմաստային ու քերականական կառուցվածքի ձևավորման մեջ։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև պարզ նախադասությունների տարբեր տեսակներ՝ ըստ կառուցվածքի, հաղորդակցական նպատակի և քերականական հիմքի բնույթի, ինչպես նաև դրանց առանձնահատկությունները գրաբարյան գրական տարբեր աղբյուրներում։ Օրինակների վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել գրաբարի շարահյուսական համակարգի այն առանձնահատկությունները, որոնք կարևոր են հին հայերեն տեքստերի ճիշտ ընթերցման, մեկնաբանման և ժամանակակից հայերեն փոխանցման համար։ Այս թեման հատկապես կարևոր է այն պատճառով, որ գրաբարի շարահյուսության իմացությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ ուսումնասիրել հայ մատենագրության լեզուն և հասկանալ հին հեղինակների կողմից կիրառված արտահայտչական ու քերականական միջոցները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, բանասերների, գրաբարի և հայոց լեզվի պատմության մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է գրաբարի պարզ նախադասության կառուցվածքային համակարգը՝ ուշադրություն դարձնելով նրա բաղադրիչների փոխհարաբերություններին, շարադասությանը, քերականական ձևավորմանն ու իմաստային կազմակերպմանը, և նպաստում է դասական հայերենի շարահյուսական առանձնահատկությունների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։

Literature

Գրականության և արվեստի մեջ իրականությունը հանդիսանում է հիմնական աղբյուրներից մեկը, որի միջոցով ստեղծագործողը արտահայտում է շրջապատող աշխարհի, մարդու կյանքի, հասարակական հարաբերությունների և ներքին հոգեբանական վիճակների պատկերումը։ Սակայն արվեստում իրականությունը չի փոխանցվում անմիջական և մեխանիկական ձևով, այլ վերափոխվում է ստեղծագործական երևակայության, գեղարվեստական միջոցների և հեղինակի անհատական ընկալման միջոցով։ Գրականության մեջ իրականությունը կարող է ներկայացվել ինչպես ռեալիստական, այնպես էլ խորհրդանշական կամ ընդհանրացված ձևերով՝ կախված հեղինակի նպատակներից և գեղարվեստական ուղղությունից։ Ռեալիզմը փորձում է առավել ճշգրիտ արտացոլել կյանքի իրական պատկերները՝ ցույց տալով հասարակության տարբեր շերտերի կյանքը, սոցիալական խնդիրները և մարդու առօրյա փորձառությունները, մինչդեռ այլ ուղղություններ, օրինակ՝ ռոմանտիզմը կամ մոդեռնիզմը, իրականությունը ներկայացնում են զգացմունքների, գաղափարների և ներքին աշխարհի միջոցով։ Արվեստում իրականությունը հաճախ վերածվում է խորհրդանիշների, պատկերների և գեղագիտական ձևերի, որոնք օգնում են ավելի խորքային կերպով բացահայտել կյանքի իմաստը և մարդու գոյության խնդիրները։ Ստեղծագործական իրականությունը միշտ կապված է հեղինակի աշխարհայացքի, պատմական ժամանակաշրջանի և մշակութային միջավայրի հետ, ինչի շնորհիվ նույն իրականությունը կարող է տարբեր ձևերով արտահայտվել տարբեր արվեստագետների մոտ։ Գրականության և արվեստի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ նրանք ոչ միայն արտացոլում են իրականությունը, այլև այն մեկնաբանում, քննադատում և երբեմն նաև փոխակերպում են՝ առաջարկելով նոր տեսանկյուններ մարդու և աշխարհի մասին։ Այսպիսով, արվեստի մեջ իրականությունը ոչ թե պարզ պատճենում է կյանքի, այլ ստեղծագործական վերարտադրություն, որը նպաստում է մարդու մտածողության, զգացմունքների և աշխարհընկալման զարգացմանը։

Culture

Այս հրատարակությունը մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության պարբերաբար կազմվող մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված կերպով ներկայացնել ՀԽՍՀ-ում և դրանից դուրս լույս տեսած այն գրքերը, հոդվածները, ժողովածուները, պարբերականների նյութերը և այլ հրապարակումները, որոնք առնչվում են Հայաստանի մշակութային ու արվեստային կյանքին։ Այն ոչ թե մեկ թեմայի շուրջ ստեղծված հեղինակային մենագրություն է, այլ տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի աշխատանք, որը հետազոտողին հնարավորություն է տալիս կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ստեղծված գրականության հոսքի մեջ։ Նման տեղեկատուների կարևորությունը հատկապես մեծ է գիտական աշխատանքի, գրականագիտական և արվեստաբանական ուսումնասիրությունների, գրադարանային-տեղեկատու գործունեության և թեմատիկ մատենագիտությունների կազմման համար, քանի որ դրանք մեկտեղում և համակարգում են բազմաթիվ առանձին հրապարակումների մասին bibliographic տվյալներ։ Հրատարակության բովանդակության մեջ կարող են ընդգրկվել գրականության, կերպարվեստի, թատրոնի, երաժշտության, կինոյի, ճարտարապետության, ժողովրդական արվեստի, մշակութային հաստատությունների գործունեության և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ նյութեր։ Այդպիսի կառուցվածքը թույլ է տալիս դիտարկել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքը ոչ միայն առանձին արվեստի ճյուղերի, այլև դրանց փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Մատենագիտական նկարագրությունների միջոցով ընթերցողը կարող է պարզել ստեղծագործության կամ հոդվածի հեղինակին, վերնագիրը, հրատարակության տվյալները, թեմատիկ ուղղությունը և անհրաժեշտության դեպքում գտնել սկզբնաղբյուրը համապատասխան գրադարանային ֆոնդում։ Հրատարակության առանձնահատկությունն այն է, որ այն ունի ընթացիկ տեղեկատուի բնույթ։ Այսինքն՝ նպատակը տվյալ ժամանակահատվածում նոր լույս տեսած գրականության մասին հնարավորինս օպերատիվ տեղեկատվություն տրամադրելն է։ Այդպիսի աշխատանքները կարևոր են հատկապես այն միջավայրում, որտեղ գրականության և արվեստի վերաբերյալ հրապարակումները մեծաթիվ են և ցրված տարբեր հրատարակչություններում, պարբերականներում ու ժողովածուներում։ Դրանք թույլ են տալիս պարբերաբար հետևել գիտական և մշակութային մտքի զարգացմանը և հետագայում կազմել ավելի ընդգրկուն հետադարձ մատենագիտական ցուցակներ։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես ՀԽՍՀ մշակութային կյանքի փաստագրական աղբյուր։ Ներառված մատենագիտական նյութերի ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում ուսումնասիրել, թե տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի որ ոլորտներն էին առավել ակտիվորեն ուսումնասիրվում, ինչ թեմաներ էին առաջնային, ինչ հեղինակների և ստեղծագործությունների նկատմամբ էր մեծ հետաքրքրություն ձևավորվում։ Այս իմաստով մատենագիտական տեղեկատուն արժեքավոր է ոչ միայն որպես գրականության որոնման գործիք, այլև որպես ժամանակաշրջանի մշակութային գիտական հետաքրքրությունների ցուցիչ։ Հատկապես կարևոր է դրա նշանակությունը գրադարանների և գիտական հաստատությունների համար։ Մատենագիտական համակարգված տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել գրադարանային ֆոնդերի համալրման, թեմատիկ ցուցահանդեսների կազմակերպման, մատենագիտական հարցումների սպասարկման, գիտական հետազոտությունների գրականության ցանկերի կազմման և հետագա մատենագիտական բազաների ստեղծման նպատակով։ Նման աշխատանքների միջոցով գրադարանային տեղեկատվությունը վերածվում է կազմակերպված գիտելիքի՝ ընթերցողին խնայելով տարբեր աղբյուրներում անհրաժեշտ նյութերի ինքնուրույն որոնման զգալի ժամանակ և ջանք։ Աշխատանքի գիտական արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ հին մատենագիտական տեղեկատուները կարող են այսօր օգտագործվել որպես պատմական աղբյուր՝ խորհրդային շրջանի հայկական մշակութային և արվեստագիտական հրատարակչական գործընթացն ուսումնասիրելու համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակությունների շրջանակը, հետևել գիտական ուղղությունների զարգացմանը և հայտնաբերել այնպիսի նյութեր, որոնք ժամանակակից էլեկտրոնային կատալոգներում կարող են դժվար հասանելի լինել։ Ընդհանուր առմամբ, այս հրատարակությունը կարելի է բնութագրել որպես մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ընթացիկ գրականության համակարգված տեղեկատու, որի հիմնական արժեքը ոչ թե առանձին ստեղծագործության բովանդակային վերլուծության, այլ համապատասխան գրականության բացահայտման, դասակարգման, մատենագիտական նկարագրման և հետազոտողին հասանելի դարձնելու մեջ է։ Այն կարևոր տեղեկատվական հենք է ստեղծում Հայաստանի մշակույթի և արվեստի պատմության, գրականագիտության, արվեստագիտության, թանգարանագիտության և գրադարանագիտության ուսումնասիրությունների համար։