Գործք առաքելոց

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում շրջակա միջավայրի վրա տնտեսական գործունեության ազդեցության հետևանքով առաջացող վնասների տնտեսական գնահատման մեթոդաբանության ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնապահպանական վնասը տնտեսական արժեքով արտահայտելու խնդիրն է, որը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես բնապահպանական քաղաքականության, այնպես էլ տնտեսական որոշումների հիմնավորման համար։ ՀՀ գործող կարգավորումներով հնարավոր տնտեսական վնասի գնահատումն իրականացվում է շրջակա միջավայրի առանձին բաղադրիչների՝ մասնավորապես հողային, ջրային և մթնոլորտային ռեսուրսների նկատմամբ ազդեցությունների հաշվարկման միջոցով։ Աշխատությունում կարող են ուսումնասիրվել այդ գնահատման մեթոդների տեսական հիմքերը, կիրառվող ցուցանիշները, հաշվարկային գործակիցները և դրանց համապատասխանությունը ժամանակակից բնապահպանական տնտեսագիտության պահանջներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդրին, թե ինչպես կարելի է բնության և բնական ռեսուրսների նկատմամբ պատճառված վնասը ներկայացնել ոչ միայն ֆիզիկական չափումներով, այլև դրամական արտահայտությամբ՝ հաշվի առնելով ռեսուրսների տնտեսական արժեքը, վերականգնման ծախսերը, էկոհամակարգային ծառայությունների կորուստը և հասարակության վրա առաջացող անուղղակի հետևանքները։ Գործող համակարգում տնտեսական վնասի հաշվարկները հիմնականում կապվում են շրջակա միջավայրի առանձին բաղադրիչների վրա ազդեցության հետ, ինչն էլ ուսումնասիրության շրջանակում կարող է դիտարկվել որպես մեթոդաբանական կատարելագործման անհրաժեշտություն։ Կարևոր ուղղություն է գնահատման համակարգի համալիրացումը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով բնապահպանական, տնտեսական և սոցիալական ազդեցությունները։ Նման մոտեցումը հատկապես կարևոր է այն նախագծերի դեպքում, որոնց ազդեցությունը տարածվում է մեկից ավելի բնական ռեսուրսների վրա կամ առաջացնում է երկարաժամկետ և կուտակային հետևանքներ։ ՀՀ-ում շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատման ժամանակ արդեն իսկ պահանջվում է հաշվի առնել ազդեցության տարածական և ժամանակային բնույթը, դրա հավանականությունը, տևողությունը, հաճախականությունը և այլ առկա կամ կանխատեսվող ազդեցությունների հետ հնարավոր գումարային ազդեցությունը։ Աշխատությունը կարող է առաջարկել տնտեսական գնահատման մեջ ավելի լայնորեն կիրառել կանխատեսման, ռիսկերի գնահատման, ծախս-օգուտ վերլուծության և էկոհամակարգային ծառայությունների տնտեսական գնահատման մեթոդներ։ Կարևոր է նաև տարբերակել ուղղակի և անուղղակի վնասները, քանի որ շրջակա միջավայրի վատթարացումը կարող է անդրադառնալ ոչ միայն բնական ռեսուրսի վրա, այլև բնակչության առողջության, գյուղատնտեսական արտադրողականության, ենթակառուցվածքների և համայնքների տնտեսական գործունեության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է քննարկվել նաև վնասի գնահատման ժամանակակից տվյալների բազաների և թվային գործիքների կիրառումը, ինչը հնարավորություն կտա բարձրացնել հաշվարկների ճշգրտությունը, համադրելիությունը և թափանցիկությունը։ Առանձին նշանակություն ունի գնահատման մեթոդաբանության համապատասխանեցումը շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման ժամանակակից գործընթացներին։ ՀՀ-ում ՇՄԱԳ-ի նոր ուղեցույցները ներառում են գնահատման փուլերը, մեթոդաբանությունը, գործիքները և մշտադիտարկման գործընթացները, իսկ նախագծային փաստաթղթերում նախատեսվում է նաև շրջակա միջավայրի հնարավոր տնտեսական և բնապահպանական վնասների գնահատում։ Աշխատությունում կարող է հիմնավորվել նաև տարբեր տնտեսական սցենարների համեմատական գնահատման անհրաժեշտությունը․ օրինակ՝ նախագծի այլընտրանքային տեխնոլոգիաների, տեղակայման տարբերակների կամ գործունեությունից հրաժարվելու տարբերակի համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ լուծումն է առավել արդյունավետ ոչ միայն տնտեսական, այլև էկոլոգիական տեսանկյունից։ ՀՀ ՇՄԱԳ մեթոդական մոտեցումներում նույնպես ընդգծվում է այլընտրանքների էկոլոգատնտեսական վերլուծության միջոցով առավել բարենպաստ տարբերակի ընտրության անհրաժեշտությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև փոխհատուցման մեխանիզմների կատարելագործմանը՝ գնահատելով, թե որքանով են սահմանված վճարները և փոխհատուցումները իրականում արտացոլում բնապահպանական վնասի ամբողջական տնտեսական արժեքը։ Կարևոր է, որ փոխհատուցումը չսահմանափակվի միայն ֆինանսական վճարմամբ, այլ անհրաժեշտության դեպքում ներառի ռեկուլտիվացիա, վերականգնողական միջոցառումներ, աղտոտման կանխարգելում և էկոհամակարգերի վերականգնում։ ՀՀ գործող մեթոդաբանության մեջ, օրինակ, հողային վնասների դեպքում նախատեսվում է նաև ռեկուլտիվացիայի միջոցով հատուցում։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կարող է կայանալ այնպիսի կատարելագործված մեթոդաբանության առաջարկման մեջ, որը թույլ կտա ավելի ճշգրիտ գնահատել բնապահպանական վնասը, համադրել տարբեր ոլորտների ազդեցությունները, ապահովել տնտեսական և բնապահպանական ցուցանիշների փոխկապակցվածությունը և ստացված արդյունքները կիրառել պետական քաղաքականության ու ներդրումային որոշումների ընդունման ժամանակ։ Այն կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, բնապահպանական տնտեսագիտության մասնագետներին, բնապահպաններին, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցներին, էկոլոգիական փորձաքննության մասնագետներին և կայուն զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրության հիմնական նպատակը շրջակա միջավայրի վնասի տնտեսական գնահատումը դարձնել ավելի ամբողջական, գիտականորեն հիմնավորված և գործնական կիրառելի՝ ՀՀ տնտեսական զարգացման և բնապահպանական պաշտպանության խնդիրները միասնական գնահատման համակարգում համադրելու միջոցով։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկաբյուջետային հարաբերությունների զարգացման հիմնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հարկային համակարգի ձևավորման, պետական եկամուտների կառավարման և բյուջետային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման հարցերին։ Վերլուծվում են հարկային հարաբերությունների տնտեսական և իրավական հիմքերը, հարկային բեռի ձևավորման առանձնահատկությունները, հարկային վարչարարության խնդիրները և պետական ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են հարկաբյուջետային քաղաքականության դերը տնտեսական կայունության ապահովման, ներդրումային միջավայրի բարելավման և սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացներում։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև առկա խնդիրներին ու բարեփոխումների հնարավոր ուղղություններին՝ նպատակ ունենալով նպաստել ՀՀ-ում հարկաբյուջետային համակարգի կատարելագործմանը, թափանցիկության բարձրացմանը և պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության ամրապնդմանը։

Медицина

Այս աշխատությունը նվիրված է մարտական պայմաններում ստացած գանգուղեղային-ուղեղային վնասվածքների և հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման զարգացման ու հետագա դինամիկայի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես կարող է ուղեղի վնասվածքը ազդել հոգեբանական տրավմայի հետևանքների առաջացման, արտահայտվածության, պահպանման և փոփոխության վրա այն անձանց մոտ, ովքեր ռազմական գործողությունների ընթացքում ենթարկվել են ծայրահեղ սթրեսային իրավիճակների։ Աշխատության կենտրոնում գտնվում է ոչ միայն վնասվածքի անմիջական ֆիզիկական հետևանքների, այլև դրա հնարավոր ազդեցության ուսումնասիրությունը մարդու հոգեկան վիճակի, հուզական արձագանքների, վարքային փոփոխությունների, ճանաչողական գործընթացների և սոցիալական հարմարվողականության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ մարտական տրավման և գանգուղեղային վնասվածքը կարող են փոխազդել՝ բարդացնելով կլինիկական պատկերը և դժվարացնելով հոգեբանական ու բժշկական հետևանքների տարբերակումը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման ընթացքի տարբեր փուլերի ընկալման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ախտանշանների փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում, դրանց կայունացումը կամ թուլացումը, ինչպես նաև հնարավոր քրոնիկացումը։ Քննարկվող թեման ներառում է այնպիսի դրսևորումներ, ինչպիսիք են տագնապը, գերզգոնությունը, կրկնվող տրավմատիկ հիշողությունները, քնի խանգարումները, հուզական անկայունությունը, խուսափողական վարքը, ուշադրության և հիշողության դժվարությունները, դյուրագրգռությունը և առօրյա գործունեության արդյունավետության նվազումը։ Հեղինակը նաև անդրադառնում է այն խնդրին, որ նման վիճակների գնահատումը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում, քանի որ նույն ախտանշանը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես հոգեբանական տրավմայի, այնպես էլ գլխուղեղի վնասվածքի նյարդաբանական կամ նեյրոհոգեբանական հետևանքներով։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռազմական բժշկության, կլինիկական հոգեբանության, հոգեբուժության, նյարդաբանության և նեյրոհոգեբանության ոլորտներով զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է մարտական տրավմայի հետևանքների ուսումնասիրման համալիր մոտեցում՝ փորձելով ավելի հստակ բացահայտել ֆիզիկական վնասվածքի և հոգեկան խանգարման միջև առկա կապերը, դրանց փոխադարձ ազդեցությունը և վերականգնման գործընթացի առանձնահատկությունները։

Литература

«Պետրոս Հաճյանի կյանքը և գործը» աշխատությունը ներկայացնում է հայ նշանավոր գիտնական, մանկավարժ և հանրային գործիչ Պետրոս Հաճյանի կենսագրությունն ու գործունեությունը՝ ընդգծելով նրա ներդրումը հայ գիտական, կրթական և մշակութային կյանքում։ Նյութում վերլուծվում են նրա կրթական գործունեությունը՝ ուսուցչական փորձառությունը, գիտական հետազոտությունները և հրատարակչական աշխատանքները, ինչպես նաև հասարակական գործունեությունը՝ առնչվելով ազգային ինքնագիտակցության, գիտության և կրթության զարգացման հետ։ Աշխատությունը ներկայացնում է Հաճյանի մտածողության առանձնահատկությունները, նրա դերը հայ հասարակական մտքի առաջխաղացման գործում, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը հաջորդ սերունդների ուսուցման և գիտական գործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված նրա գրական և գիտական աշխատություններին, ուսումնական ձեռնարկներին և մտավոր հանրագիտարանային գործունեությանը, ինչը թույլ է տալիս վերլուծել նրա մեթոդաբանական մոտեցումները և հայ կրթական համակարգի զարգացման գործում ունեցած նշանակությունը։ Նյութը կարևոր է պատմաբանների, կրթաբանների և հայ գիտական մտքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար՝ ներկայացնելով ամբողջական պատկեր հայ մտավորական գործչի կյանքից և գործունեությունից։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է սիբիրախտի հարուցչի նկատմամբ իմունային պատասխանի ձևավորման տեսանկյունից նշանակություն ունեցող արտաբջջային հակածնային բաղադրիչների ուսումնասիրմանը և դրանց իմունածին հատկությունների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հարուցչի կողմից արտաբջջային միջավայր արտազատվող կենսաբանական բաղադրիչների հակածնային առանձնահատկություններն են, դրանց ճանաչումը իմունային համակարգի կողմից և պաշտպանական իմունային պատասխանի ձևավորման հնարավորությունը։ Քննարկվում են համապատասխան հակածնային նյութի ընդհանուր կենսաքիմիական և իմունաբանական բնութագրերը, ինչպես նաև դրա մաքրության, կայունության և կենսաբանական հատկությունների նշանակությունը հետագա հետազոտությունների համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իմունածին ակտիվության հասկացությանը՝ որպես օրգանիզմում առանձնահատուկ իմունային պատասխան առաջացնելու կարողության ցուցանիշի։ Դիտարկվում են հակածնի նկատմամբ հակամարմնային պատասխանի և իմունաբանական հիշողության ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել իմունային արձագանքի ուժգնության և տևողության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հակածնային հատկությունների և հնարավոր պաշտպանական նշանակության միջև փոխկապակցվածության գնահատումը, ինչը թույլ է տալիս բնութագրել ուսումնասիրվող նյութի հեռանկարայնությունը կանխարգելիչ իմունաբանության և ախտորոշման ոլորտներում։ Կարևորվում է նաև ստացված տվյալների համադրումը սիբիրախտի իմունաբանության վերաբերյալ գոյություն ունեցող գիտական պատկերացումների հետ՝ բացահայտելու համար արտաբջջային հակածինների դերը հարուցչի և օրգանիզմի իմունային համակարգի փոխազդեցության ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է մանրէաբանության, իմունաբանության և կենսաքիմիայի տեսական ու փորձարարական ուղղությունները՝ նպաստելով սիբիրախտի նկատմամբ իմունային պաշտպանության մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը և հակածնային բաղադրիչների կենսաբանական նշանակության գնահատմանը։

Другие предметы

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Սյունիքի համայնքներում կլաստերային մոդելի կիրառմանը և դրա ճարտարապետատարածական կազմակերպման առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով համայնքային տարածքների արդյունավետ օգտագործման, սոցիալ-տնտեսական կապերի ամրապնդման և բնակավայրերի համակողմանի զարգացման կարևորությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է կլաստերային մոտեցման սկզբունքները, բնակելի, հասարակական և արտադրական տարածքների կառուցվածքի օպտիմալացումը, ենթակառուցվածքների և հաղորդակցության ցանցերի ինտեգրումը, ինչպես նաև համայնքների միջև փոխկապակցվածության և գործարար գործունեության խթանման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնապահպանական և հողօգտագործման սահմանափակումներին, տեղական պատմամշակութային առանձնահատկություններին և տարածքային պլանավորման տեսության կիրառությանը՝ ապահովելու բազմաֆունկցիոնալ, կայուն և արդյունավետ համայնքային միջավայր։ Ուսումնասիրությունը նաև ներկայացնում է մոդելի փորձարարական կիրառության արդյունքները և առաջարկություններ՝ Սյունիքի փոքր և միջին համայնքների զարգացման ռազմավարությունների համար, որոնք նպաստում են բնակիչների կյանքի որակի բարելավմանը և համայնքային զարգացումն առավել համակարգային դարձնելուն։