Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան Ողբերգութեան» երկի բառային նորաբանությունները

Economics

Նազարյան Գ.-ն խորությամբ ուսումնասիրում է այն կառուցվածքային և աշխարհագրական գործոնները, որոնք ազդում են նման երկրների տնտեսական զարգացման վրա՝ ներառյալ տրանսպորտային մեկուսացվածությունը, արտաքին շուկաներին հասանելիության բարդությունները, լոգիստիկ ծախսերի բարձր մակարդակը և արտաքին առևտրի սահմանափակումները։ Գիրքը վերլուծում է նաև միջազգային փորձը՝ ներկայացնելով տարբեր երկրների կողմից կիրառված ռազմավարություններն ու քաղաքականությունները, որոնք նպաստել են մրցունակության բարձրացմանը՝ չնայած աշխարհագրական սահմանափակումներին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է Հայաստանի տնտեսական համակարգի համապարփակ գնահատումը՝ արտահանման կառուցվածքի, ներդրումային միջավայրի, ենթակառուցվածքների զարգացման, տարածաշրջանային համագործակցության և տնտեսական ինտեգրման տեսանկյունից։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև կոնկրետ առաջարկություններ և ռազմավարական մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել Հայաստանի մրցունակության բարձրացմանը միջազգային շուկաներում՝ ընդգծելով արդյունավետ տնտեսական քաղաքականության, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների և նորարարության խթանման կարևորությունը։ Գիրքը համադրում է տեսական վերլուծությունը և կիրառական մոտեցումները՝ հիմնվելով վիճակագրական տվյալների, համեմատական ուսումնասիրությունների և տնտեսական մոդելավորման վրա, ինչը այն դարձնում է արժեքավոր աղբյուր ինչպես գիտական, այնպես էլ գործնական շրջանակների համար։ Այն հատկապես օգտակար է տնտեսագետների, հետազոտողների, պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են միջազգային տնտեսագիտությամբ, զարգացման ռազմավարություններով և Հայաստանի տնտեսական խնդիրներով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է ծովային ելք չունեցող երկրների զարգացման առանձնահատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և առաջարկում է գործնական ուղիներ դրանց մրցունակության բարձրացման համար համաշխարհային տնտեսության պայմաններում։

Technology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ազնիվ մետաղների բարձր պարունակությամբ բազմակոմպոնենտային խտանյութից պղնձի և ցինկի էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական գործընթացի ուսումնասիրությանը և արդյունավետ եղանակի մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բազմաբաղադրիչ հանքային հումքից արժեքավոր մետաղների ընտրովի և հնարավորինս բարձր արդյունավետությամբ անջատումն ու վերականգնումը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նման խտանյութերում պղնձի և ցինկի հետ միաժամանակ կարող են առկա լինել ոսկի, արծաթ և այլ մետաղներ ու միացություններ, որոնք կարող են էապես ազդել էլեկտրամետալուրգիական գործընթացների ընթացքի վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող է նախ ուսումնասիրվել սկզբնական խտանյութի քիմիական, հանքաբանական և ֆիզիկաքիմիական կազմը՝ որոշելով պղնձի, ցինկի, ազնիվ մետաղների և ուղեկցող բաղադրիչների պարունակությունը։ Հումքի բազմակոմպոնենտ բնույթը պահանջում է տեխնոլոգիական գործընթացի մանրամասն ուսումնասիրություն, քանի որ տարբեր մետաղների միջև փոխազդեցությունները կարող են ազդել լուծելիության, էլեկտրաքիմիական վարքի և վերջնական կորզման աստիճանի վրա։ Հետազոտության կարևոր փուլ կարող է լինել խտանյութի նախնական քիմիական կամ հիդրոմետալուրգիական մշակումը, որի նպատակն է պղինձը և ցինկը տեղափոխել այնպիսի լուծույթային վիճակի, որը հնարավորություն կտա դրանց հետագա էլեկտրոլիտիկ կորզմանը։ Այդ փուլում կարող են ուսումնասիրվել լուծիչի տեսակը, թթվայնությունը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը, պինդ և հեղուկ փուլերի հարաբերակցությունը և այլ պարամետրեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ազնիվ մետաղները հնարավորինս պահպանվեն համապատասխան փուլում և չխանգարեն հիմնական մետաղների ընտրովի կորզմանը։ Էլեկտրոլիտիկ կորզման փուլում հետազոտվում են պղնձի և ցինկի էլեկտրաքիմիական վերականգնման օրինաչափությունները։ Կարող են ուսումնասիրվել հոսանքի խտությունը, էլեկտրոլիտի բաղադրությունը, ջերմաստիճանը, pH-ը, էլեկտրոդների նյութը, գործընթացի տևողությունը և այլ գործոններ, որոնք որոշում են մետաղի նստեցման արագությունն ու որակը։ Հոսանքի խտության և էլեկտրոլիտի կազմի ճիշտ ընտրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ չափազանց բարձր կամ ցածր արժեքները կարող են հանգեցնել մետաղի նստվածքի որակի վատացման, կողմնակի ռեակցիաների կամ էներգիայի ավելորդ ծախսի։ Աշխատության մեջ կարող է իրականացվել նաև պղնձի և ցինկի կորզման աստիճանի համեմատական գնահատում տարբեր տեխնոլոգիական ռեժիմներում։ Որոշվում են լուծույթից մետաղների հեռացման աստիճանը, կաթոդային նստվածքի զանգվածը և քիմիական մաքրությունը, հոսանքի օգտակար գործողության գործակիցը և էներգետիկ ծախսերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընտրել առավել արդյունավետ ռեժիմը և գնահատել մշակվող տեխնոլոգիայի կիրառական հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ պղնձի և ցինկի հետ միասին առկա ազնիվ մետաղները կարող են ոչ միայն բարդացնել գործընթացը, այլև բարձրացնել հումքի ընդհանուր տնտեսական արժեքը։ Հետևաբար տեխնոլոգիական սխեմայի մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է ձգտել ոչ միայն հիմնական մետաղների բարձր կորզման, այլև ազնիվ մետաղների հնարավոր կորուստների նվազեցման։ Այդ նպատակով կարող է ուսումնասիրվել մետաղների փուլային տարանջատման և ընտրովի վերամշակման հնարավորությունը։ Ստացված կաթոդային մետաղների կառուցվածքն ու մաքրությունը կարող են գնահատվել քիմիական անալիզի, ռենտգենաֆազային, մետալոգրաֆիական և այլ մեթոդներով։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզել նստվածքի ֆազային կազմը, մետաղի բյուրեղային կառուցվածքը և հնարավոր օտար խառնուրդների առկայությունը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող տեխնոլոգիան կարող է հնարավորություն տալ բազմակոմպոնենտային խտանյութը վերամշակել ավելի համալիր եղանակով՝ բարձրացնելով հումքի օգտակար բաղադրիչների օգտագործման աստիճանը և նվազեցնելով արժեքավոր մետաղների կորուստները։ Պղնձի և ցինկի արդյունավետ կորզումը կարող է լրացուցիչ տնտեսական արժեք ստեղծել, մինչդեռ ազնիվ մետաղների պահպանվածությունը հնարավորություն է տալիս հետագայում դրանք առանձին վերականգնել կամ մշակել համապատասխան տեխնոլոգիական փուլում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել մետալուրգներին, հանքահարստացման մասնագետներին, էլեկտրաքիմիկոսներին, քիմիական տեխնոլոգներին և բազմամետաղային հանքանյութերի վերամշակմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է հանքանյութերի քիմիական նախապատրաստումը, հիդրոմետալուրգիան և էլեկտրամետալուրգիան՝ նպատակ ունենալով մշակել բազմակոմպոնենտային, ազնիվ մետաղներով հարուստ խտանյութից պղնձի և ցինկի ընտրովի ու արդյունավետ էլեկտրոլիտիկ կորզման տեխնոլոգիական մոտեցում՝ միաժամանակ ապահովելով արժեքավոր հումքի համալիր և ռացիոնալ օգտագործումը։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում միջավայրային բնական գործոնների բժշկաէկոլոգիական ազդեցության և դրանց հետ կապված հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բնական միջավայրի հիմնական բաղադրիչները՝ կլիմայական պայմանները, օդը, ջուրը, հողը, ռելիեֆը, բնական ճառագայթային ֆոնը և այլ գործոններ, ինչպես նաև դրանց հնարավոր ազդեցությունը մարդու առողջության և կենսագործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր բնական պայմաններում բնակչության առողջության վրա ազդող գործոնների բացահայտմանը, դրանց տարածքային առանձնահատկությունների գնահատմանը և հնարավոր ռիսկերի վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են դիտարկվել բնական միջավայրի փոփոխությունների, աղտոտման և այլ էկոլոգիական ազդեցությունների հետ կապված առողջապահական խնդիրները, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման և նվազեցման հնարավոր մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր է բժշկական աշխարհագրության, բժշկական էկոլոգիայի և հանրային առողջության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս գնահատելու մարդու առողջության և շրջակա բնական միջավայրի փոխկապակցվածությունը Հայաստանի տարբեր տարածքներում։ Այն կարող է օգտակար լինել բժիշկների, էկոլոգների, աշխարհագրագետների, հանրային առողջության մասնագետների, բնապահպանների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է լազերային ճառագայթման ազդեցությամբ առաջացող ջերմամեխանիկական երևույթների և ուժեղ կողմնորոշումային օպտիկական ոչ գծայնության ձևավորման նոր մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են լազերային ճառագայթման և նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունները, լույսի էներգիայի կլանման հետևանքով առաջացող ջերմային փոփոխությունները, մեխանիկական լարումները և դրանց ազդեցությունը նյութի օպտիկական հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մոլեկուլների կամ կառուցվածքային տարրերի կողմնորոշման փոփոխություններին, որոնք կարող են պայմանավորել նյութի օպտիկական արձագանքի ոչ գծային բնույթը։ Ուսումնասիրվում են ջերմային, մեխանիկական և օպտիկական գործընթացների փոխկապակցվածությունը, լազերային դաշտի ազդեցությամբ նյութի կառուցվածքային վերակազմավորման հնարավորությունները և ուժեղ օպտիկական ոչ գծայնության առաջացման ֆիզիկական նախադրյալները։ Անդրադարձ է կատարվում հայտնաբերվող մեխանիզմների տեսական բացատրությանը, դրանց փորձարարական հետազոտման հնարավորություններին և ոչ գծային օպտիկայի զարգացման համար ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում լազերային ֆիզիկայի, նյութագիտության և ֆոտոնիկայի ոլորտներում՝ նպաստելով լույսի միջոցով նյութերի օպտիկական հատկությունների կառավարման նոր մոտեցումների մշակմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, օպտիկայի մասնագետների, նյութագետների և համապատասխան բնագավառների հետազոտողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պայմաններում շամպայնային և փրփրուն գինիների արդյունաբերական արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների գիտական ուսումնասիրությանը և պատրաստի արտադրանքի որակի վրա ազդող գործոնների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում տեղական խաղողագործական հումքի առանձնահատկությունների, արտադրական միջավայրի և տեխնոլոգիական տարբեր փուլերի միջև փոխկապակցվածությունն է։ Քննության են առնվում հումքի որակական բնութագրերի, արտադրության կազմակերպման և տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությունները պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական ու զգայական հատկությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք պայմանավորում են փրփրուն գինիների կայունությունը, համային և բուրավետ հատկանիշների ձևավորումը, արտաքին տեսքը և արտադրանքի ընդհանուր որակական մակարդակը։ Աշխատանքում կարող են համեմատվել արտադրական տարբեր մոտեցումների արդյունքները՝ նպատակ ունենալով որոշել Հայաստանի հումքային և արտադրական պայմաններին առավել համապատասխան տեխնոլոգիական սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խաղողի սորտային և որակական առանձնահատկությունների գնահատումը, քանի որ սկզբնական հումքի բաղադրությունը էական ազդեցություն ունի հետագա արտադրական գործընթացների և վերջնական արտադրանքի հատկությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև արտադրանքի որակի վերահսկման ցուցանիշների համակարգում, տեխնոլոգիական գործընթացների կայունության գնահատում և արտադրական կորուստների նվազեցման հնարավորությունների վերլուծություն։ Տեխնոլոգիական կատարելագործումը դիտարկվում է արտադրության արդյունավետության, հումքի ռացիոնալ օգտագործման և պատրաստի արտադրանքի որակի կայունության տեսանկյունից։ Հայաստանի խաղողագործական և գինեգործական պայմանների հաշվառումը հետազոտությանը տալիս է տարածաշրջանային կիրառական նշանակություն՝ հնարավորություն ընձեռելով գնահատելու տեղական հումքի ներուժը և արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գինեգործության տեխնոլոգիայի, սննդարդյունաբերական արտադրության և որակի վերահսկման մոտեցումները՝ նպաստելով Հայաստանի գինեգործական արդյունաբերության տեխնոլոգիական զարգացման պատմության և արտադրանքի որակի ձևավորման գիտական սկզբունքների ուսումնասիրմանը։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Ղևոնդ Վարդապետի «Պատմութիւն» երկի լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ստեղծագործության բառապաշարային, քերականական և ոճական յուրահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է պատմագրական այս կարևոր աղբյուրի լեզվական կառուցվածքը, գրաբարի կիրառման առանձնահատկությունները, արտահայտչական միջոցները և հեղինակի լեզվաոճական մոտեցումները։ Ուսումնասիրության ընթացքում անդրադարձ է կատարվում բառերի ընտրությանը, դարձվածքների կիրառությանը, պատմական տերմինաբանությանը, նախադասությունների կառուցվածքին և լեզվական այն միջոցներին, որոնց միջոցով փոխանցվում են պատմական իրադարձությունների նկարագրությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկի լեզվի կապին տվյալ ժամանակաշրջանի հայ գրական լեզվի զարգացման հետ, ինչպես նաև դրա նշանակությանը հայոց լեզվի պատմական ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը ներկայացնում է Ղևոնդ Վարդապետի ստեղծագործության լեզուն ոչ միայն որպես պատմական հաղորդակցության միջոց, այլև որպես միջնադարյան հայ մշակույթի, մտածողության և գրական ավանդույթի արտահայտություն։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել հայագետների, լեզվաբանների, գրականագետների, պատմաբանների, դասախոսների, ուսանողների և գրաբարի ու հայ միջնադարյան մատենագրության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։