Գրիգոր Զոհրապի ժողովածու

Տնտեսագիտություն

Курс экономической теории աշխատությունը տնտեսագիտության հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է տնտեսական տեսության հիմնական սկզբունքները և շուկայի գործունեության օրենքները, այն բացատրում է պահանջարկի և առաջարկի մոդելները, շուկայական հավասարակշռության ձևավորումը, արտադրության գործոնների բաշխումը և տնտեսական արդյունավետության գնահատման մեթոդները, գիրքը ընդգրկում է նաև մակրոտնտեսագիտության հիմնական հասկացությունները՝ ՀՆԱ, ինֆլյացիա, գործազրկություն, դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականություն, միաժամանակ վերլուծելով պետության դերը տնտեսության կարգավորման մեջ և տնտեսական աճի գործոնները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր տնտեսագիտության ուսանողների և հետազոտողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է արտաքին հաստատուն մագնիսական դաշտում էլեկտրահաղորդիչ ուղղանկյուն թիթեղների տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է մեխանիկական տատանումների և էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունների համատեղ դիտարկումը, երբ հաղորդիչ մարմնի շարժումը մագնիսական դաշտում առաջացնում է էլեկտրական հոսանքներ, իսկ դրանց փոխազդեցությունը մագնիսական դաշտի հետ իր հերթին ազդում է թիթեղի մեխանիկական շարժման վրա։ Այսպիսի փոխկապակցված համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն օրինաչափությունները, որոնցով արտաքին մագնիսական դաշտը կարող է փոխել կառուցվածքի տատանողական բնութագրերը, բնական հաճախականությունները, տատանումների ամպլիտուդը և դինամիկական կայունությունը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում ուղղանկյուն թիթեղի երկրաչափական և մեխանիկական պարամետրերին, էլեկտրահաղորդականությանը, մագնիսական դաշտի ուժգնությանը և համակարգի սահմանային պայմաններին։ Համապատասխան մաթեմատիկական մոդելի միջոցով հնարավոր է նկարագրել թիթեղի դեֆորմացիաները և դրանց առաջացման ընթացքում ձևավորվող էլեկտրամագնիսական ազդեցությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև մագնիսական դաշտի ազդեցության ուսումնասիրությունը տարբեր տատանման ռեժիմների և թիթեղի բնութագրերի վրա։ Նման խնդիրների լուծումը կարող է իրականացվել դիֆերենցիալ հավասարումների, մաթեմատիկական մոդելավորման և թվային կամ անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել այն տեխնիկական համակարգերի համար, որոնցում համատեղվում են առաձգական կառուցվածքները և էլեկտրամագնիսական դաշտերը։ Ուսումնասիրությունը կիրառական նշանակություն կարող է ունենալ էլեկտրամեխանիկական սարքերի, մագնիսական դաշտում աշխատող հաղորդիչ տարրերի, չափիչ համակարգերի և տարբեր ինժեներական կառուցվածքների նախագծման ու դինամիկական վարքի գնահատման համար։ Այսպիսով, աշխատանքը միավորում է պինդ մարմնի մեխանիկայի և էլեկտրամագնիսականության խնդիրները՝ ուսումնասիրելով մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ հաղորդիչ թիթեղների տատանողական վարքը և դրա մաթեմատիկական նկարագրության հնարավորությունները։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կիսախմբերի միջոցով ծնվող C*-հանրահաշիվների կառուցվածքային և օպերատորային հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆունկցիոնալ անալիզի և օպերատորների հանրահաշիվների տեսության շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում կիսախմբերի հանրահաշվական կառուցվածքի և դրանց համապատասխանող օպերատորային ներկայացումների միջև կապն է, որի միջոցով հնարավոր է հանրահաշվական տվյալները տեղափոխել անալիտիկ միջավայր և ուսումնասիրել C*-հանրահաշիվների մեթոդներով։ Քննության են առնվում կիսախմբերի ներկայացումները Հիլբերտյան տարածություններում, դրանց հետ կապված օպերատորների ընտանիքները և այդ օպերատորներից առաջացող նորմով փակ հանրահաշիվների կառուցման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե սկզբնական կիսախմբի կառուցվածքային հատկություններն ինչպես են արտացոլվում համապատասխան C*-հանրահաշվի հատկություններում և հակառակը՝ որքանով է օպերատորային հանրահաշիվը պահպանում կիսախմբի վերաբերյալ տեղեկատվությունը։ Ուսումնասիրվում են ներկայացումների, իդեալների, հոմոմորֆիզմների, սպեկտրային հատկությունների և հանրահաշվական հարաբերությունների հետ կապված խնդիրներ։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ունիվերսալ կառուցումների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով սահմանվում են որոշակի հարաբերություններով տրված օպերատորներից ծնվող C*-հանրահաշիվներ և համեմատվում դրանց տարբեր ներկայացումները։ Հետազոտության շրջանակում հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև կիսախմբային գործողությունների և դինամիկական համակարգերի հետ կապերը, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս նույն կառուցվածքները դիտարկել ինչպես հանրահաշվական, այնպես էլ անալիտիկ տեսանկյուններից։ Կիսախմբերից առաջացող օպերատորային հանրահաշիվների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել տարբեր դասերի C*-հանրահաշիվների դասակարգման, դրանց ներկայացումների կառուցվածքի և ինվարիանտների բացահայտման խնդիրների զարգացմանը։ Տեսական արդյունքները կարևոր են նաև օպերատորների տեսության, ոչ կոմուտատիվ երկրաչափության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի որոշ ուղղությունների համար, որտեղ C*-հանրահաշիվները ծառայում են որպես բարդ կառուցվածքների նկարագրման ընդհանուր լեզու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համակարգում է կիսախմբերի տեսության և օպերատորային հանրահաշիվների միջև առկա կապերը՝ նպաստելով դրանց կառուցվածքային օրինաչափությունների և անալիտիկ ներկայացումների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է լյարդի էխինոկոկոզի զարգացման հիմքում ընկած մոլեկուլային և կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հիվանդության ընթացքում օքսիդատիվ գործընթացների, բջջային թաղանթների փոփոխությունների և իմունային համակարգի արձագանքի փոխկապակցվածությանը։ Էխինոկոկոզը մակաբուծային հիվանդություն է, որի լյարդային ձևը կարող է ունենալ երկարատև և ծանր ընթացք ու առաջացնել լյարդի հյուսվածքի ֆունկցիոնալ փոփոխություններ։ Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ մակաբույծի առաջացրած ցիստերի կողմից լյարդային հյուսվածքի սեղմումը կարող է հանգեցնել իշեմիայի և նյութափոխանակային գործընթացների խանգարման, ինչի պատճառով կարևոր է ուսումնասիրել թթվածնից կախված կենսաքիմիական գործընթացների կարգավորման փոփոխությունները։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել լյարդի էխինոկոկոզի դեպքում ազատ ռադիկալային օքսիդացման ակտիվության փոփոխությունները, լիպիդների և սպիտակուցների օքսիդատիվ փոփոխությունները, ազոտի օքսիդի առաջացման առանձնահատկությունները, էրիթրոցիտների թաղանթների լիպիդային կազմի փոփոխությունները, ինչպես նաև իմունոգլոբուլինների և ցիտոկինների մակարդակների տեղաշարժերը։ Այս ցուցանիշների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիվանդության պաթոգենեզը դիտարկել որպես մի քանի փոխկապակցված գործընթացների ամբողջություն, որտեղ հյուսվածքային վնասումը, օքսիդատիվ սթրեսը, բջջային թաղանթների վիճակի փոփոխությունը և իմունային պատասխանը կարող են փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ազատ ռադիկալային օքսիդացումը, քանի որ դրա հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային կառուցվածքների վնասմանը և օրգանի բնականոն գործառույթի խանգարմանը։ Լիպիդների օքսիդացումը կարող է անդրադառնալ բջջային թաղանթների կառուցվածքային ամբողջականության և ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա, իսկ սպիտակուցների օքսիդատիվ փոփոխությունները կարող են փոխել դրանց կենսաբանական ակտիվությունն ու բջջային գործընթացներին մասնակցելու ունակությունը։ Այդ պատճառով էրիթրոցիտների թաղանթների ֆոսֆոլիպիդային կազմի ուսումնասիրությունը կարևոր լրացուցիչ ցուցանիշ է՝ օրգանիզմում ընթացող համակարգային կենսաքիմիական տեղաշարժերը գնահատելու համար։ Աշխատության փորձարարական հատվածում ուսումնասիրվել են լյարդի էխինոկոկոզով հիվանդներ, որոնց մոտ արյան նմուշառումն իրականացվել է վիրահատությունից մեկ օր առաջ և վիրահատությունից հետո՝ 3-րդ, 5-րդ և 10-րդ օրերին։ Համեմատության համար օգտագործվել են առողջ դոնորների տվյալները։ Հիվանդների ախտորոշման և վիրահատական նախապատրաստման ընթացքում կիրառվել են որովայնի խոռոչի համակարգչային տոմոգրաֆիա և ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տվել ոչ միայն նկարագրել հիվանդության առկայության դեպքում արձանագրվող մոլեկուլային փոփոխությունները, այլև հետևել դրանց դինամիկային վիրահատական բուժումից հետո։ Հետվիրահատական տարբեր ժամանակային կետերի համեմատությունը կարևոր է այն տեսանկյունից, որ թույլ է տալիս գնահատել, թե ինչպես են օքսիդատիվ, իմունաբանական և թաղանթային ցուցանիշները փոխվում հիվանդության հիմնական օջախի վիրաբուժական հեռացումից հետո։ Հետազոտության իմունաբանական բաղադրիչը ևս կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ մակաբուծային հիվանդության դեպքում օրգանիզմի պաշտպանական համակարգի ակտիվացումը կարող է արտահայտվել իմունոգլոբուլինների և ցիտոկինների քանակական փոփոխություններով։ Այս ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել մակաբույծի և հյուրընկալողի օրգանիզմի փոխազդեցության մասին։ Այսպիսով, աշխատանքը լյարդի էխինոկոկոզը դիտարկում է ոչ միայն որպես տեղային մակաբուծային ախտահարում, այլև որպես գործընթաց, որն ուղեկցվում է համակարգային կենսաքիմիական և իմունաբանական փոփոխություններով։ Հետազոտության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը կապված է Ա. Վ. Զանգինյանի, Գ. Ս. Ղազարյանի և Լ. Մ. Հովսեփյանի հետ և հրապարակվել է «Հայաստանի բժշկագիտություն» գիտական հանդեսում 2014 թվականին, հատոր 54, թիվ 3, էջ 110–118։ Հեղինակները ներկայացնում են ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտը։ Նույն թեմայով Ա. Վ. Զանգինյանի ատենախոսական աշխատանքի մատենագիտական գրառումը ցույց է տալիս, որ հետազոտությունը ներկայացվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար՝ 03.00.03 մասնագիտությամբ, և հրապարակվել է Երևանում 2013 թվականին՝ 25 էջանոց սեղմագրի ձևով։ Աշխատանքի գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն միավորում է պաթոֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական, մոլեկուլային և իմունաբանական մոտեցումներ՝ փորձելով բացահայտել լյարդի էխինոկոկոզի զարգացման ավելի խորքային մեխանիզմները։ Այդպիսի տվյալները կարող են կարևոր լինել հիվանդության պաթոգենեզի ըմբռնման, վիրահատական միջամտությունից հետո օրգանիզմի վերականգնման գործընթացների գնահատման և հնարավոր կենսաքիմիական ցուցանիշների հետագա ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը մասնագիտական նշանակություն ունեցող հետազոտություն է, որը կարող է հետաքրքրել պարազիտոլոգիայի, բժշկական կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, իմունոլոգիայի, վիրաբուժության և լյարդի հիվանդությունների պաթոգենեզի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և բժշկական բուհերի ուսանողներին։

Քաղաքագիտություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական տեղեկատվական կառավարման համակարգին՝ ընդգծելով տեղեկատվության հավաքման, մշակման, պահպանման և փոխանակման գործընթացների արդյունավետությունը պետական համակարգում։ Աշխատությունը վերլուծում է պետական կառավարման որոշումների հիմքում կիրառվող տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, տվյալների անվտանգությունն ապահովելու մեխանիզմները, ինչպես նաև հանրային ծառայությունների մատուցման գործընթացների ավտոմատացումը և թափանցիկության բարձրացումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական տեղեկատվական ենթակառուցվածքների նախագծմանը, թվային կառավարումն իրականացնող մարմինների գործունեության համակարգմանը և տեղեկատվական քաղաքականության ռազմավարական ուղղություններին, ինչը նպաստում է պետական կառավարման գործընթացների արդյունավետության, հաշվետվողականության և որոշումների կայացման որակի բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է պետական կառավարման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և քաղաքագիտության մասնագետների համար՝ նպաստելով ժամանակակից թվային կառավարման մեխանիզմների ներդրմանը և Հայաստանի պետական համակարգի կայուն զարգացմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է ներդրումային գործընթացների վիճակագրական գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ներդրումային գործունեության ծավալների, կառուցվածքի, դինամիկայի և արդյունավետության վիճակագրական գնահատման մեթոդներն ու դրանց կիրառման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումների ձևավորման և շարժի վրա ազդող տնտեսական գործոնների բացահայտմանը, ներդրումային հոսքերի ժամանակային փոփոխությունների վերլուծությանը և տարբեր ոլորտների ու տնտեսության հատվածների միջև ներդրումների բաշխվածության գնահատմանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ինչպես ներքին, այնպես էլ օտարերկրյա ներդրումների ցուցանիշները, դրանց կառուցվածքը ըստ տնտեսական գործունեության տեսակների, տարածաշրջանների, ֆինանսավորման աղբյուրների և այլ բնութագրիչների։ Կարևոր տեղ է հատկացվում վիճակագրական ցուցանիշների համակարգի ձևավորմանը, տվյալների հավաքագրման և համադրելիության խնդիրներին, ինչպես նաև ներդրումային գործընթացների քանակական գնահատման համար համապատասխան գործակիցների, ինդեքսների և վերլուծական մեթոդների կիրառմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ ներդրումային ակտիվության վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոններին՝ տնտեսական աճին, գնաճին, տոկոսադրույքներին, փոխարժեքի փոփոխություններին, ֆինանսական շուկայի վիճակին, պետական քաղաքականությանը և գործարար միջավայրին։ Վիճակագրական վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել ներդրումային գործընթացների զարգացման միտումները, դրանց փոխկապակցվածությունը տնտեսական այլ ցուցանիշների հետ և գնահատել առկա կառուցվածքային փոփոխությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է նաև ներդրումային գործընթացների կանխատեսման և դրանց հնարավոր զարգացումների գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ տնտեսական քաղաքականության մշակման և ներդրումային որոշումների հիմնավորման համար։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի պայմաններում վիճակագրական տեղեկատվության ամբողջականության, հավաստիության, համադրելիության և ժամանակային շարունակականության ապահովումը, քանի որ որակյալ տվյալները ներդրումային միջավայրի օբյեկտիվ գնահատման կարևոր նախապայման են։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ներդրումային գործընթացների գնահատման ավելի արդյունավետ վիճակագրական գործիքակազմի ձևավորմանը և Հայաստանի տնտեսության ներդրումային ներուժի ու զարգացման միտումների առավել հիմնավորված վերլուծությանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, վիճակագիրներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, ներդրումային ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։