Հայաստանի Հանրապետության և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տնտեսական և սոցիալական աշխարհագրություն

Գեղարվեստական հայ․

«Կոմիտասի հիշատակին»՝ Եղիշե Չարենցի այս բանաստեղծությունը հանդիսանում է խորը հուզական ու փիլիսոփայական հարգանքի տուրք Կոմիտաս Վարդապետի հիշատակին՝ հայ մշակույթի ու երաժշտության մեծագույն տիտանիներից մեկին։ Չարենցը, լինելով հայրենասիրական և մշակութային արժեքների մեծ երկրպագու, իր ստեղծագործության մեջ արտահայտում է այն սերն ու հարգանքը, որ կոմիտասյան արվեստն ու անձը ներշնչել են հայ ժողովրդի համար։ Այս բանաստեղծությունը գրվել է Կոմիտասի մահից հետո, երբ նրա արվեստի արժեքը դառնում էր անքննարկելի մի հատկանիշ հայ ժողովրդի մշակութային կյանքում։ Չարենցը, իր բնորոշ պոետիկ ոճով, մարմնավորում է Կոմիտասի կերպարը՝ որպես հայ երաժշտության, արվեստի ու մշակույթի մի բացառիկ խորհրդանիշ։ Եղիշե Չարենցի բանաստեղծության մեջ Կոմիտասը ներկայացվում է ոչ միայն որպես երաժիշտ կամ վարդապետ, այլև որպես ժողովրդի խորհրդանիշ, որի երաժշտությունը վերածվեց ազգային ինքնության, պայքարի ու գոյության լեզվի։ Բանաստեղծությունն անցնում է հայ ժողովրդի մշակութային անցյալով՝ ընդգծելով այն կարևորությունը, որը Կոմիտասը ունեցել է հայության համար՝ ոչ միայն որպես երաժիշտ, այլ նաև որպես ազգային արժեքների պահապան։ Չարենցը մասնավորապես նշում է Կոմիտասի չխափանվող հավատը դեպի հայ ժողովրդի մշակութային ավանդները՝ հատկապես նրա ներաշխարհում գտնվող կապը ժողովրդական արվեստի և սուրբ երաժշտության միջև։ Արտահայտելով խոր գնահատանք ու երկրպագություն Կոմիտասի կերպարին, Չարենցը չի մոռանում, որ Կոմիտասի ստեղծագործությունները կապված էին նաև չարչարանքների, դժվարությունների ու պատմական ողբերգությունների հետ։ Այն մի բանաստեղծություն է, որը զուգահեռում է արվեստի ու քաղաքական, մշակութային խոչընդոտների մասին հիշողությունները՝ Կոմիտասի անձի վերակենդանացման և նրա ժառանգության շարունակականության մասին։ «Կոմիտասի հիշատակին» ծառայում է ոչ միայն որպես մշակութային պոեզիա, այլ նաև որպես հայ ժողովրդի հիշողության մի տարր, որտեղ երաժշտությունը, արվեստը և ազգային ինքնությունը միավորվում են՝ հպարտորեն կանգնած պատմության մեջ։ Հրատարակիչ - ԳԱԹ հրատ. Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-1-0936-7

Փիլիսոփայություն

«Իմաստասիրական խոհեր» (Սենեկա) ռոմեական բանաստեղծ-փիլիսոփայի իմաստասիրական երկերի ժողովածու է, որտեղ ներկայացված են կյանքի, բարոյքի և հոգևոր ազատության մասին խոր մտքերը։ Սենեկան, որպես ստոիկ փիլիսոփայության ներկայացուցիչ, կարևորում է ինքնակառավարումը, զգացմունքների հանդարտությունը և բանականության գերակայությունը։ Գիրքը շեշտում է, որ մարդը պետք է չվախենա մահից, այլ ճիշտ ապրի՝ ըստ բարիքի և ներքին արժանապատվության։ Սենեկան խոսում է նաև՝ ինչպես հաղթահարել բարկությունը, շռայլությունը, տրտմությունը և այլ ներքին քայքայիչ զգացմունքներ։ Նրա խոհերը պարզ են, բայց միաժամանակ շատ խոր, և ընթերցողին մղում են ինքնաճանաչման և բարոյական ինքնանախադասման։ Գիրքը մեծ արժեք ունի՝ որպես ուղեցույց հոգեկան հավասարակշռության և ներքին խաղաղության համար։ Սենեկան հաճախ օգտագործում է առակներ, օրինակներ և կարճ, ուժեղ արտահայտություններ՝ ուսուցողական ազդեցությունը մեծացնելու համար։ «Իմաստասիրական խոհերը» հարմար են և՛ փիլիսոփայական, և՛ գրական ընթերցման համար, քանի որ դրանք միաժամանակ գեղեցիկ և մտորիչ են։ Այս ժողովածուն օգնում է հասկանալ, թե ինչպիսի կյանք է հնարավոր ապրել՝ առանց անիմաստ տագնապների և վհատությունների։ Գիրքը հարմար է ուսանողների, մտավորականների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ուզում են ուժեղացնել իրենց բարոյական և հոգևոր կայունությունը։ Սենեկայի մտածողությունը ժամանակակից մարդու համար էլ արդիական է՝ օգնելով գտնել կյանքում «շունչ» և հանգստություն։ Հրատարակիչ - Հեղինակային հրատարակություն Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-0-3131-6

Փիլիսոփայություն

«Դրության և չարի այն կողմում» Ֆրիդրիխ Նիցշեի փիլիսոփայական երկ է, որը քննադատում է ավանդական բարոյական արժեքները և առաջարկում է մտածել նոր՝ ավելի «բարձր» մարդու ու արժեքների մասին։ Նիցշեն պնդում է, որ այն, ինչ հասարակությունը համարում է «լավ» կամ «վատ», հաճախ պարզապես ուժեղի շահերն են, և այդ արժեքները ոչ թե բնական են, այլ մշակված են իշխանությունների կողմից։ Գիրքը կոչված է «վերահաստատել» մարդու ինքնուրույն մտածողությունը՝ դուրս գալով սովորական բարոյականության սահմաններից և տեսնելու իրականության բազմաբնույթությունը։ Նիցշեն ներկայացնում է «հեղինակային բարոյություն», որտեղ յուրաքանչյուր մարդ պետք է ստեղծի իր արժեքները և ապրի ըստ իր նպատակների։ Նրա մտածողության մեջ կարևոր է նաև «հեղինակային մարդը»՝ այն անձը, որը պատրաստ է կրել իր պատասխանատվությունը, պայքարել և ստեղծել նոր արժեքներ։ Գիրքը գրել է հակիրճ, մարգարեական ոճով՝ ամփոփ, անուղղակի ու հաճախ նետված նախադասություններով, որոնք ստիպում են ընթերցողին ինքնուրույն մտորել։ «Դրության և չարի այն կողմում» գրքը հաճախ համարվում է Նիցշեի ամենաուժեղ աշխատություններից մեկը, որը ազդել է 20-րդ դարի փիլիսոփայության, արվեստի և քաղաքականության վրա։ Այն ընթերցողին հուշում է, որ բարոյականությունը միշտ չէ, որ նույնն է, և պետք է մտածել՝ արդյո՞ք ես իրականում ապրում եմ իմ սեփական արժեքներով։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2023 ISBN - 978-5-17-107198-1

Պատմություն

Գիրքը փորձում է միավորել համաշխարհային պատմությունը և Հայաստան-ի պատմությունը՝ ներկայացնելով ժողովուրդների, պետությունների և եկեղեցու զարգացումները մեկ ընդհանուր պատմական պատկերում։ Հիմնական բովանդակությունը․ Աշխարհի ընդհանուր պատմություն Հին ժողովուրդների և քաղաքակրթությունների զարգացում։ Հայաստանի պատմություն Հայ ժողովրդի և պետականության կարևոր փուլերի ներկայացում։ Եկեղեցական պատմություն Քրիստոնեության տարածում և եկեղեցու դերակատարություն հասարակության մեջ։ Միջնադարյան պատմական պատկերացումներ Պատմության կրոնական և աշխարհայացքային մեկնաբանություններ։ Աղբյուրների համադրում Տարբեր պատմական աղբյուրների օգտագործում՝ ամբողջական պատկեր ստանալու համար։

Արտասահմանյան գրականություն

«Զոլավոր գիշերազգեստով տղան» (Ջոն Բոյն) զգացմունքային և տխուր պատմություն է, որը բացահայտում է մարդկային չարությունն ու անմեղության կորստի թեման։ Գիրքը պատմվում է 9-ամյա Բրունոյի՝ մի փոքրիկ տղայի աչքերով, ով ապրում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ իր հոր հետ, որը ծառայում է նացիստական գերմանիայի զինված ուժերում։ Բրունոն չի հասկանում մեծահասակների աշխարհը, բայց զգում է, որ իր շուրջը շատ բան սխալ է։ Նա հանդիպում է կողքի վրանիկների փոքրիկ Մարշելային՝ որն ապրում է «հատուկ կենտրոնում», և նրանց միջև ծնվում է անմեղ, պարզ ընկերություն։ Գիրքը ցույց է տալիս, թե ինչպես է չարությունը, ատելությունն ու խտրականությունը վնասում մարդկանց, անգամ երբ նրանք շատ փոքր են։ Բրունոյի ու Մարշելայի ընկերությունը նրբորեն ցույց է տալիս մարդկային հոգու մաքրությունն ու կարեկցանքը՝ հակառակ բոլոր խոչընդոտներին։ «Զոլավոր գիշերազգեստը» (առաջին հայացքից պարզ և զարմանալի անունը) խորհրդանշում է ճամբարային մարդկանց միօրինակ, անօրինակ կյանքը և նրանց հանդեպ վերաբերմունքը։ Գիրքը շատ հուզիչ է, քանի որ այն պատմվում է անմեղ երեխայի տեսանկյունից, և ընթերցողը տեսնում է ողբերգությունը՝ առանց չափազանց մեծ բառերի։ Ջոն Բոյնը հաջողում է ցույց տալ պատերազմական մարդու ցավը և մարդկային արժանապատվության կորստը՝ պարզ, բայց ուժեղ պատմությամբ։ Այս վեպը հարմար է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են հասկանալ պատմական դեպքերն մարդկային աչքերով և գնահատել խաղաղությունը։ Հրատարակիչ - Վերնատուն Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 978-9939-9180-5-1

Պատմություն

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Զանգեզուրի տարածաշրջանի գոյապայքարին 1917–1920 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ձևավորման բարդ շրջանի համատեքստում։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է Զանգեզուրի բնակչության ինքնապաշտպանական պայքարը՝ օսմանյան և ադրբեջանական ուժերի սպառնալիքների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ինքնակազմակերպմանը, ռազմական դիմադրությանը և քաղաքական ղեկավարության ձևավորմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Զանգեզուրի ռազմաքաղաքական իրավիճակը 1917–1920 թթ. ինքնապաշտպանական ջոկատների և տեղական կառույցների գործունեությունը տարածաշրջանի բնակչության դիմադրությունը արտաքին հարձակումներին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հետ կապերը տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը պետականության ձևավորման վրա Հեղինակը օգտագործում է արխիվային փաստաթղթեր, ժամանակակիցների հուշագրություններ և պատմական աղբյուրներ՝ վերականգնելով Զանգեզուրի գոյապայքարի ամբողջական պատկերը։