Տնտեսա-մաթեմատիկական մեթոդների դերը սոցիալ-տնտեսական համակար•երի կառավարման մեջ

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է սիլիկագելի և ալյումինի օքսիդի մակերևույթին տեղադրված մետաղական և մետաղօքսիդային կատալիզատորների ստացման եղանակների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և կատալիտիկ ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գործոնների վրա, որոնք պայմանավորում են կատալիզատորների արդյունավետությունը օրգանական միացությունների փոխակերպման գործընթացներում, մասնավորապես՝ ն-հեպտանի և դիմեթիլէթիլկարբինոլի ռեակցիաներում։ Ուսումնասիրվում են կրիչների մակերևութային հատկությունները, ակտիվ բաղադրիչների բաշխումը, մետաղական և օքսիդային կենտրոնների ձևավորումը, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը սիլիկագելի և ալյումինի օքսիդի հետ։ Կարևորվում է կատալիզատորների պատրաստման պայմանների ազդեցությունը դրանց կառուցվածքի, ակտիվ կենտրոնների քանակի, կայունության և ընտրողականության վրա։ Ն-հեպտանի փոխակերպումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կատալիզատորների ակտիվությունը ածխաջրածնային համակարգերում ընթացող տարբեր ռեակցիաների նկատմամբ, իսկ դիմեթիլէթիլկարբինոլի օգտագործումը թույլ է տալիս վերլուծել կատալիտիկ մակերևույթի թթվահիմնային և այլ ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Աշխատությունում դիտարկվում են նաև ռեակցիայի պայմանների՝ ջերմաստիճանի, նյութերի հարաբերակցության, ակտիվ բաղադրիչի բնույթի և կրիչի տեսակի ազդեցությունները վերջնական արտադրանքների կազմի և փոխակերպման աստիճանի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է տրվում տարբեր կատալիզատորների համեմատական գնահատմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կառուցվածք–ակտիվություն կապերը և որոշել առավել արդյունավետ համակարգերի ձևավորման սկզբունքները։ Մետաղական և մետաղօքսիդային բաղադրիչների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև կատալիտիկ գործընթացներում դրանց տարբեր գործառույթների և հնարավոր սիներգետիկ ազդեցությունների պարզաբանման համար։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոգեն կատալիզի տեսական հիմքերի խորացմանը, մակերևութային երևույթների ավելի լավ ըմբռնմանը և բարձր ակտիվությամբ ու ընտրողականությամբ նոր կատալիտիկ նյութերի մշակմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կատալիզի, ֆիզիկական քիմիայի, նավթաքիմիայի, մակերևույթի քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ոլորտների հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ էլեկտրոնային համակարգերի ռելաքսացիոն և մագնիսական հատկությունների տեսական ուսումնասիրությանը՝ քվանտային մեխանիկայի և խտացված միջավայրի ֆիզիկայի ժամանակակից պատկերացումների շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում այն ֆիզիկական երևույթներն են, որոնք առաջանում են էլեկտրոնների շարժման տարածական սահմանափակման պայմաններում և էապես տարբերվում են ծավալային նյութերում դիտվող գործընթացներից։ Քննության են առնվում էլեկտրոնային վիճակների քվանտացումը, էներգիական սպեկտրի կառուցվածքը, լիցքակիրների փոխազդեցությունները և արտաքին մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ համակարգի հատկությունների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռելաքսացիոն գործընթացներին, որոնց միջոցով գրգռված էլեկտրոնային համակարգը ժամանակի ընթացքում մոտենում է հավասարակշռային վիճակին։ Դիտարկվում են այդ գործընթացների հնարավոր կապերը լիցքակիրների, բյուրեղային ցանցի տատանումների, խառնուրդների և համակարգի այլ բաղադրիչների փոխազդեցությունների հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ռելաքսացիայի բնութագրական ժամանակների և դրանց կախվածությունների տեսական գնահատում՝ տարբեր ֆիզիկական պայմաններում։ Մագնիսական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են էլեկտրոնների ուղեծրային և սպինային ազատության աստիճանները, արտաքին մագնիսական դաշտում էներգիական մակարդակների փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը համակարգի մագնիսական արձագանքի վրա։ Ցածրաչափ կառուցվածքների առանձնահատուկ երկրաչափությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու երկչափ և միաչափ համակարգերում, ինչպես նաև քվանտային սահմանափակմամբ այլ կառուցվածքներում առաջացող յուրահատուկ երևույթները։ Տեսական մոդելավորման միջոցով հնարավոր է բացահայտել համակարգի չափայնության, ջերմաստիճանի, մագնիսական դաշտի և նյութական պարամետրերի ազդեցությունը ուսումնասիրվող բնութագրերի վրա։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև էլեկտրոնային փոխազդեցությունների և քվանտային համակցված երևույթների դերը, որոնք ցածրաչափ համակարգերում հաճախ առավել արտահայտված են տարածական սահմանափակման պատճառով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և նանոֆիզիկայի տեսական մոտեցումները՝ նպաստելով ցածրաչափ էլեկտրոնային համակարգերում ընթացող ռելաքսացիոն գործընթացների և մագնիսական երևույթների ֆիզիկական բնույթի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վագոտոմիայի ազդեցության պայմաններում սպիտակ առնետների հեպատոցիտների ենթաբջջային կառուցվածքներում ֆոսֆոլիպիդ–ֆոսֆոլիպիդ փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նյարդային կարգավորման խաթարման և լյարդային բջջային մեմբրանների լիպիդային կազմակերպվածության փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է հեպատոցիտների ենթաբջջային ֆրակցիաները՝ միտոքոնդրիաներ, էնդոպլազմատիկ ցանց, Գոլջիի ապարատ և պլազմատիկ մեմբրան՝ դիտարկելով դրանց ֆոսֆոլիպիդային կազմի կառուցվածքային վերափոխումները վագուս նյարդի հատումից հետո։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիմնական ֆոսֆոլիպիդների՝ ֆոսֆատիդիլխոլինի, ֆոսֆատիդիլէթանոլամինի, ֆոսֆատիդիլսերինի և կարդիոլիպինի հարաբերակցությունների փոփոխություններին, որոնք ազդում են մեմբրանների հեղուկության, թափանցելիության և էնզիմային ակտիվության վրա։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ վագոտոմիան հանգեցնում է լիպիդային հոմեոստազի խախտման, ինչը արտահայտվում է ենթաբջջային օրգանոիդների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխություններով։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է ներդրումների կառավարման համակարգերի ձևավորման և գործարկման արդյունավետությունը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական և ինստիտուցիոնալ միջավայրին։ Գրքում ներկայացվում են ներդրումային գործընթացների կազմակերպման հիմնական սկզբունքները, պետական և մասնավոր հատվածների փոխգործակցության մեխանիզմները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք ազդում են ներդրումային որոշումների կայացման վրա։ Քննարկվում են նաև ներդրումային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման մոտեցումները, ռիսկերի կառավարման առանձնահատկությունները և կապիտալի բաշխման օպտիմալացման խնդիրները։ Հեղինակը անդրադառնում է ՀՀ տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկություններին, ներդրումային գրավչության բարձրացման հնարավորություններին և առկա մարտահրավերներին՝ ներառելով օրենսդրական, ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումների վերլուծություն։ Աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել համակարգային պատկերացում ներդրումների կառավարման արդյունավետ մեխանիզմների մասին և առաջարկել գործնական մոտեցումներ դրանց բարելավման համար։

Գրականություն

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է առողջության, հիվանդության և բուժման մասին պատկերացումների ձևավորումը հայկական հեքիաթային ավանդույթում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ժողովրդական պատմությունները համատեղում առասպելական մտածողությունը, հին հավատալիքները և բուժական փորձառության տարրերը։ Այն վերլուծում է, թե ինչպես են հեքիաթային կերպարները՝ բուժողներ, կախարդական էակներ, հիվանդություններով պայմանավորված փորձություններ անցնող հերոսներ, արտացոլում հասարակության պատկերացումները մարդու մարմնի, հոգու և բնության փոխկապվածության մասին։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության պատճառների բացատրությունների ժողովրդական մոդելներին, որոնք հաճախ կապվում են չար ուժերի, անեծքների կամ ճակատագրական փորձությունների հետ, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման միջոցներին՝ բուժիչ խոտաբույսերից մինչև ծիսական գործողություններ ու աղոթքներ։ Նյութը բացահայտում է, որ հեքիաթներում բուժումը միայն ֆիզիկական վերականգնում չէ, այլ նաև բարոյական և հոգևոր վերափոխման գործընթաց, որտեղ հերոսը անցնելով փորձություններ՝ ձեռք է բերում նոր որակներ և սոցիալական ճանաչում։ Վերլուծությունը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպես են տարբեր տարածաշրջանների հայկական բանահյուսական նմուշները պահպանել հին նախաքրիստոնեական հավատալիքների շերտեր՝ միախառնված քրիստոնեական պատկերացումներին՝ ստեղծելով բազմաշերտ մշակութային համակարգ, որտեղ հիվանդությունն ու բուժումը հանդես են գալիս որպես աշխարհի կարգի ու խախտման խորհրդանշական արտահայտություններ։

Կրոն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Երվանդ Վարդապետ Տեր-Մինասյանի կրոնագիտական հայեցակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրա աստվածաբանական, կրոնագիտական և փիլիսոփայական հայացքների հիմնական ուղղությունները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նրա մեկնաբանությունները կրոնի էության, հավատքի, եկեղեցու դերի, քրիստոնեական ավանդույթի և հայ եկեղեցական մտքի զարգացման վերաբերյալ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա գիտական մեթոդաբանությանը, համեմատական կրոնագիտության նկատմամբ մոտեցումներին, ինչպես նաև հայկական և համաշխարհային կրոնագիտական մտքի փոխազդեցության վերաբերյալ դիտարկումներին։ Քննարկվում են հեղինակի աշխատությունների ազդեցությունը հայ աստվածաբանական և կրոնագիտական գիտության զարգացման վրա, նրա ներդրումը ազգային հոգևոր և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության գործում, ինչպես նաև նրա գաղափարների արդիական նշանակությունը ժամանակակից գիտական քննարկումների համատեքստում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կրոնագետների, աստվածաբանների, պատմաբանների, փիլիսոփաների, ուսանողների և հայ կրոնագիտական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։