Հայաստանի տարբեր շրջաններում ծիրանենիների (Armeniaca vulgaris lam.) կամեդարտադրողականությունը, կամեդի ֆիզիկաքիմիական, ապրանքագիտական առանձնահատկությունների և կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրումը և կիրառման հեռանկարները դեղագիտության բնագավառում

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Միխայիլ Յուրևիչ Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ գրականության մեջ ունեցած արձագանքին՝ հատկապես նրա երկերի հայերեն թարգմանություններին, գրական ավանդույթների ձևավորմանը և հայ քննադատական մտքի կողմից ռուս մեծ բանաստեղծի ստեղծագործության ընկալմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ռուս-հայ գրական և մշակութային կապերի պատմության տեսանկյունից, քանի որ Լերմոնտովի ստեղծագործությունը հայ ընթերցողին հասանելի է դարձել ոչ միայն թարգմանությունների միջոցով, այլև հայ գրականության և գրականագիտության վրա թողած բազմաշերտ ազդեցությամբ։ Աշխատության առանցքում թարգմանության խնդիրն է՝ ինչպես է Լերմոնտովի գեղարվեստական աշխարհը փոխանցվել հայերեն, ինչպիսի լեզվական, ոճական և չափածո դժվարությունների են հանդիպել թարգմանիչները և ինչ եղանակներով են փորձել պահպանել բնագրի իմաստային ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Լերմոնտովի պոեզիան առանձնանում է բարձր հուզականությամբ, փիլիսոփայական ենթատեքստով, բնության և անհատի փոխհարաբերության յուրահատուկ պատկերավորմամբ, ներքին հակասությունների արտահայտմամբ և երաժշտական բանաստեղծական խոսքով, ուստի նրա ստեղծագործությունների թարգմանությունը հայերեն պահանջել է ոչ միայն լեզվական, այլև գեղարվեստական բարձր վարպետություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունների համեմատական դիտարկումը։ Թարգմանական տարբերակները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակի հայ գրական լեզվի զարգացումը, գեղագիտական նախասիրությունները և ռուս գրականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Միևնույն ստեղծագործության տարբեր թարգմանությունները հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես են փոխվել բառապաշարի, շարահյուսության, հանգավորման, չափածոյի և պատկերավորման նկատմամբ մոտեցումները։ Այս առումով թարգմանությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օտարալեզու ստեղծագործության փոխանցում, այլև որպես հայ գրական մշակույթի զարգացման գործընթացի մաս։ Լերմոնտովի ստեղծագործության ազդեցությունը հայ գրականության վրա ուսումնասիրելիս առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական ավանդույթների հարցը։ Նրա պոեզիայի որոշ թեմաներ՝ ազատության ձգտումը, անհատի և հասարակության հակադրությունը, միայնության զգացումը, ներքին ընդվզումը, հայրենի բնության նկատմամբ վերաբերմունքը և հերոսական կերպարի որոնումը, տարբեր ձևերով արձագանք են գտել հայ գրականության մեջ։ Այդ ազդեցությունը պարտադիր չէ հասկանալ որպես ուղղակի ընդօրինակում․ ավելի ճիշտ այն կարելի է դիտարկել որպես գեղարվեստական մտածողության և թեմատիկ մոտիվների փոխազդեցություն, որի միջոցով հայ գրողները յուրացրել կամ վերաիմաստավորել են ռուսական ռոմանտիկական գրականության որոշ առանձնահատկություններ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ քննադատական ընկալումը։ Հայ գրականագետներն ու քննադատները տարբեր ժամանակաշրջաններում անդրադարձել են նրա պոեզիայի գաղափարական բովանդակությանը, գեղարվեստական արժեքին, ռոմանտիկական աշխարհայացքին և կերպարների հոգեբանական խորությանը։ Քննադատական անդրադարձների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է փոփոխվել Լերմոնտովի գրական կերպարը հայ մշակութային միջավայրում և ինչպիսի մեկնաբանական շեշտադրումներ են գերակշռել տարբեր պատմական փուլերում։ Ռուս-հայ գրական կապերի համատեքստում Լերմոնտովի ընկալումը հատկապես կարևոր է նաև այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործությունը կապված է Կովկասի թեմայի հետ։ Կովկասը նրա կենսագրության և գրական աշխարհի կարևոր բաղադրիչներից էր, իսկ կովկասյան բնությունը, ժողովուրդները և պատմական միջավայրը բազմիցս արտացոլվել են նրա ստեղծագործություններում։ Այդ հանգամանքը լրացուցիչ հետաքրքրություն է հաղորդում նրա ժառանգության հայերեն ընկալմանը, քանի որ հայկական մշակութային միջավայրը նույնպես անմիջականորեն կապված էր տարածաշրջանի պատմական և մշակութային իրականության հետ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև Լերմոնտովի արձակի և պոեզիայի տարբերակված ընկալումը։ Նրա չափածո ստեղծագործությունների թարգմանության դեպքում առաջնային խնդիրներից են ռիթմը, հանգը, բանաստեղծական պատկերները և հնչերանգը, մինչդեռ արձակի դեպքում ավելի մեծ նշանակություն են ստանում պատմողական ոճը, կերպարների խոսքը, հոգեբանական նրբությունները և շարադրանքի կառուցվածքը։ Այս տարբերությունները թարգմանական գործընթացը դարձնում են բազմաշերտ և հնարավորություն են տալիս գնահատելու հայ թարգմանիչների կիրառած տարբեր ռազմավարությունները։ Աշխատանքի արժեքավոր կողմերից մեկը կարող է լինել նաև Լերմոնտովի ստեղծագործության հայերեն հրատարակությունների և թարգմանական ժառանգության համակարգումը։ Այդպիսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել, թե երբ և ինչ փուլերով է ռուս բանաստեղծի ժառանգությունը ներթափանցել հայ գրական շրջանառության մեջ, որ գործերն են առավել հաճախ թարգմանվել և վերահրատարակվել, և ինչպիսի տեղ է հատկացվել նրան հայ գրական-մշակութային կյանքում։ Այս գործընթացը միաժամանակ ցույց է տալիս հայ ընթերցողի հետաքրքրությունը ռուս դասական գրականության նկատմամբ և հայ թարգմանական մշակույթի զարգացման աստիճանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Լերմոնտովի հայ գրական ընկալումը ներկայացնում է երեք փոխկապակցված ուղղություններով՝ թարգմանական ժառանգություն, գրական ազդեցություն և քննադատական մեկնաբանություն։ Այդ երեք ոլորտների համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես է ռուսական ռոմանտիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործությունը ներթափանցել հայ մշակութային տարածք և վերաիմաստավորվել հայ գրականության ու գրականագիտության շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս-հայ գրական կապերով, թարգմանագիտությամբ, ռուսական և հայկական գրականության փոխազդեցությամբ, Լերմոնտովագիտությամբ և գրական քննադատության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Քիմիա

Այս աշխատանքը նվիրված է միզանյութի հիմքով նոր ածանցյալների, պոլիմերային կառուցվածքների և խելատային կոմպլեքսների ստացման գործընթացների կինետիկական օրինաչափությունների և դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը, որտեղ դիտարկվում են սինթեզի մեխանիզմները, ռեակցիաների ընթացքի արագության վրա ազդող գործոնները և ստացված միացությունների կառուցվածք-հատկություն կապերը։ Հեղինակը վերլուծում է տարբեր ռեակցիոն միջավայրերում ընթացող փոխազդեցությունները՝ ընդգծելով ջերմաստիճանի, կոնցենտրացիայի, կատալիզատորների և լուծիչների ազդեցությունը սինթեզի արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պոլիմերացման գործընթացների վերահսկման մեթոդներին, մոլեկուլային զանգվածի բաշխման առանձնահատկություններին և ստացված պոլիմերների մեխանիկական, ջերմային ու քիմիական կայունության ցուցանիշներին։ Միաժամանակ ուսումնասիրության մեջ ընդգրկված են խելատային կոմպլեքսների առաջացման հավասարակշռային պայմանները, մետաղական իոնների հետ միզանյութի ածանցյալների կապման առանձնահատկությունները և դրանց հնարավոր կիրառությունները կատալիզի, նյութագիտության և կենսաքիմիական համակարգերում։ Աշխատությունը կարևորում է կառուցվածքային վերլուծության և սպեկտրոսկոպիկ մեթոդների կիրառումը՝ ստացված միացությունների հատկությունների ճշգրիտ բնութագրման համար, ինչպես նաև ընդգծում է այդ միացությունների կիրառական նշանակությունը նոր նյութերի ստեղծման և արդյունաբերական քիմիայի զարգացման տեսանկյունից։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տնտեսական զարգացման արտաքին գործոնները՝ ընդգծելով տարածաշրջանային և միջազգային ազդեցությունների դերը տնտեսության ձևավորման և զարգացման գործընթացում։ Նյութում վերլուծվում են արտաքին տնտեսական կապերը, հումանիտար և ֆինանսական օգնության հոսքերը, ինչպես նաև արտաքին շուկաների և առևտրային հարաբերությունների ազդեցությունը տեղական արտադրության և ծառայությունների ոլորտների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային քաղաքական և անվտանգային իրավիճակի ազդեցությանը ներդրումային միջավայրի, ենթակառուցվածքային զարգացման և տնտեսական կայունության վրա։ Աշխատությունը նաև քննարկում է միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին գործընկերների հնարավոր ներգրավվածությունը տնտեսական նախագծերում՝ ընդգծելով ինչպես զարգացման հնարավորությունները, այնպես էլ արտաքին կախվածության ռիսկերը։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ արտաքին գործոնները վճռորոշ դեր են խաղում տնտեսության կառուցվածքի, աճի տեմպերի և զարգացման հեռանկարների ձևավորման մեջ։

Տնտեսագիտություն

Հեղինակ Հովակիմյան Ա.-ն այս գրքում համակարգված ձևով ներկայացնում է համաշխարհային էկոնոմիկայի հիմնական հասկացությունները՝ անդրադառնալով գլոբալ տնտեսական համակարգի ձևավորմանը, երկրների տնտեսական փոխկախվածությանը և միջազգային շուկաների զարգացման միտումներին։ Աշխատության մեջ մանրամասնորեն քննարկվում են միջազգային առևտրի տեսական հիմքերը, արտահանման և ներմուծման կառուցվածքը, մաքսային և սակագնային քաղաքականությունները, ինչպես նաև միջազգային ֆինանսական հարաբերությունները, ներառյալ արժութային համակարգերը և կապիտալի միջազգային շարժը։ Գիրքը կարևոր տեղ է հատկացնում նաև գլոբալացման գործընթացներին՝ վերլուծելով դրանց ազդեցությունը տարբեր երկրների տնտեսությունների վրա, ինչպես նաև զարգացած և զարգացող երկրների միջև առկա տնտեսական անհավասարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային տնտեսական կազմակերպությունների և տարածաշրջանային ինտեգրման միավորումների դերին, որոնք նպաստում են տնտեսական համագործակցության խորացմանը և համաշխարհային շուկաների կայուն զարգացմանը։ Աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական վերլուծությունները՝ ներկայացնելով օրինակներ և վիճակագրական տվյալներ, որոնք օգնում են ընթերցողին ավելի լավ հասկանալ միջազգային տնտեսական գործընթացների իրական դրսևորումները։ Այն հատկապես օգտակար է տնտեսագիտության, միջազգային հարաբերությունների և կառավարման ոլորտների ուսանողների, ինչպես նաև մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են արտաքին տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ և գլոբալ տնտեսական միջավայրի ուսումնասիրությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը հանդիսանում է կարևոր աղբյուր համաշխարհային էկոնոմիկայի և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների խորքային ուսումնասիրության համար՝ ապահովելով համակարգված և կիրառական գիտելիքներ։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է հետխորհրդային երկրներում քաղաքացիական և ժողովրդավարական իշխանության կայացման գործընթացի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Խորհրդային Միության փլուզումից հետո նորանկախ պետություններում քաղաքական համակարգերի վերափոխման, ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման և քաղաքացիական հասարակության զարգացման գործընթացներն են։ Ուսումնասիրվում են իշխանության կազմակերպման նոր ձևերի ստեղծումը, սահմանադրական համակարգերի ձևավորումը, բազմակուսակցականության հաստատումը, ընտրական գործընթացների զարգացումը և պետական կառավարման ժողովրդավարացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների, քաղաքական մասնակցության, խոսքի և մամուլի ազատության, տեղական ինքնակառավարման, մարդու իրավունքների պաշտպանության և իշխանությունների տարանջատման սկզբունքների զարգացմանը։ Աշխատանքը կարող է համեմատական վերլուծությամբ ուսումնասիրել հետխորհրդային տարբեր երկրների փորձը՝ բացահայտելով ժողովրդավարացման գործընթացների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևորվում են նաև ժողովրդավարական բարեփոխումների վրա ազդող քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և մշակութային գործոնները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել անցումային շրջանի հիմնական դժվարությունները՝ ինստիտուտների անկայունությունը, քաղաքական էլիտաների վերարտադրությունը, իշխանության կենտրոնացման միտումները, թույլ զարգացած քաղաքացիական հասարակությունը, ընտրական համակարգերի խնդիրները և սոցիալ-տնտեսական անհավասարությունները։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են ժողովրդավարական կառավարման ամրապնդման հնարավորությունները՝ իրավական պետության, անկախ դատական համակարգի, արդյունավետ խորհրդարանական վերահսկողության, ազատ և մրցակցային ընտրությունների ու ակտիվ քաղաքացիական մասնակցության միջոցով։

Մանկավարժություն

Կրեդիտային համակարգի ներդրումը Հայաստանի Հանրապետությունում բարձրագույն կրթության ոլորտում իրականացված կարևոր բարեփոխումներից է, որը նպատակ ուներ կրթական գործընթացը համապատասխանեցնել եվրոպական չափանիշներին և ապահովել ուսանողների շարժունություն, ուսման ճկունություն և կրթության որակի բարձրացում։ Կրեդիտային համակարգը ուսանողի ուսումնական բեռը չափում է կրեդիտներով, որոնք արտահայտում են ուսանողի կողմից առարկայի յուրացման համար անհրաժեշտ աշխատանքային ծավալը։ Այս համակարգի ներդրումը ՀՀ-ում անմիջականորեն կապված է Բոլոնիայի գործընթացին միանալու հետ, որի նպատակն է ստեղծել միասնական եվրոպական բարձրագույն կրթական տարածք։ Հայաստանը պաշտոնապես միացել է Բոլոնիայի գործընթացին 2005 թվականին՝ Բերգենի համաժողովում, ինչից հետո սկսվել են համակարգային փոփոխություններ կրթության ոլորտում։ 2005–2007 թվականների ազգային հաշվետվություններում արձանագրվել է, որ երկրում իրականացվել են կարևոր քայլեր՝ ուղղված երկաստիճան կրթական համակարգի (բակալավր և մագիստրոս) ներդրմանը, կրեդիտների կուտակման և փոխանցման համակարգի կիրառմանը (ECTS), ինչպես նաև ուսումնական ծրագրերի վերանայմանը։ Բոլոնիայի գործընթացի մոդելը հիմնված է բարձրագույն կրթության համադրելիության, որակի ապահովման և միջազգային համագործակցության վրա։ ՀՀ-ում իրականացված բարեփոխումները ներառել են նաև ուսանողների և դասախոսների շարժունության խթանումը, որակի ապահովման ներքին և արտաքին համակարգերի ստեղծումը, ինչպես նաև ուսումնական ծրագրերի արդիականացումը։ Կրեդիտային համակարգի ներդրումը հնարավորություն է տվել ուսանողներին ավելի ճկուն կերպով կազմակերպել իրենց ուսումը, ընտրել առարկաներ և տեղափոխվել այլ համալսարաններ՝ կրեդիտների ճանաչման միջոցով։ Չնայած հաջողություններին, գործընթացը ուղեկցվել է նաև որոշ դժվարություններով՝ կապված ուսումնական ծրագրերի հարմարեցման, ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների և նոր մեթոդների ներդրման հետ։