ՀՀ հանրային հատվածի կազմակերպություններում հաշվապահական հաշվառման համակարգի կատարելագործման ուղիները

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է բանկային գործունեության գլոբալացման գործընթացների և դրանց՝ ազգային տնտեսությունների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի օրինակով։ Քննության են առնվում համաշխարհային ֆինանսական համակարգի զարգացման միտումները, բանկային կապիտալի միջազգային շարժը, ֆինանսական շուկաների փոխկապակցվածության խորացումը և բանկային ծառայությունների միջազգայնացման հիմնական առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում է օտարերկրյա կապիտալի, միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների, միջբանկային կապերի և ժամանակակից ֆինանսական տեխնոլոգիաների ազդեցությունը ազգային բանկային համակարգի գործունեության ու մրցակցային միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գլոբալ ֆինանսական գործընթացների պայմաններում բանկային համակարգի կայունության, արդյունավետության և արտաքին տնտեսական փոփոխություններին արձագանքելու կարողության հարցերին։ Քննարկվում են ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության ընդլայնման, նոր բանկային ծառայությունների և տեխնոլոգիաների ներդրման, միջազգային չափանիշների կիրառման ու կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Միաժամանակ դիտարկվում են արտաքին ֆինանսական շուկաներից կախվածության, կապիտալի շարժի տատանումների, արժութային և վարկային ռիսկերի, ինչպես նաև միջազգային ֆինանսական ճգնաժամերի հնարավոր փոխանցման հետ կապված խնդիրները։ Վերլուծվում է բանկային գլոբալացման փոխկապակցվածությունը ներդրումային ակտիվության, վարկավորման, տնտեսական աճի և ազգային ֆինանսական շուկայի զարգացման հետ։ Կարևորվում են արդյունավետ բանկային վերահսկողությունը, ռիսկերի կառավարումը և ֆինանսական կայունության ապահովման մեխանիզմները։ Հայաստանի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փոքր և բաց տնտեսության պայմաններում բանկային գլոբալացման հնարավոր ազդեցությունները և բացահայտելու ֆինանսական համակարգի զարգացման հիմնական մարտահրավերները։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել բանկային քաղաքականության, ֆինանսական կարգավորման և ազգային տնտեսության ֆինանսական կայունության ամրապնդման ուղղությունների մշակման գործընթացում։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ազգերի ինքնորոշման իրավունքի և դրա իրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ լոկալ հակամարտությունների միջազգային իրավական կարգավորման համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում է ինքնորոշման իրավունքի ձևավորումը և զարգացումը միջազգային իրավունքում, դրա իրավական բնույթը, բովանդակությունը և նշանակությունը ժողովուրդների ու ազգային խմբերի քաղաքական կարգավիճակի որոշման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնորոշման իրավունքի և պետությունների ինքնիշխանության ու տարածքային ամբողջականության սկզբունքների փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այն իրավական չափանիշներին, որոնց շրջանակում կարող է իրականացվել տվյալ իրավունքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են ինքնորոշման ներքին և արտաքին դրսևորումները, դրանց իրացման հնարավոր ձևերը և այն պայմանները, որոնց դեպքում ինքնորոշման պահանջները վերածվում են միջազգային իրավական ու քաղաքական վեճերի։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում լոկալ զինված հակամարտությունների առաջացման և զարգացման պատճառներին, դրանց կարգավորման միջազգային մեխանիզմներին, խաղաղ բանակցությունների, միջնորդության և միջազգային կազմակերպությունների դերակատարությանը։ Քննության են առնվում նաև այն իրավական խնդիրները, որոնք առաջանում են ինքնորոշման պահանջների և տարածքային ամբողջականության պաշտպանության անհրաժեշտության բախման պայմաններում, ինչպես նաև հակամարտությունների մասնակիցների իրավունքների և պարտավորությունների հարցերը։ Կարևորվում է միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների հավասարակշռված կիրառման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, ժողովուրդների քաղաքական կամքի արտահայտումը, ուժի չկիրառման սկզբունքը և միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ դեր կարող է ունենալ ինքնորոշման իրավունքը լոկալ հակամարտությունների ծագման, զարգացման և կարգավորման գործընթացներում, ինչպես նաև բացահայտելու դրա իրացման հետ կապված իրավական անորոշություններն ու հակասական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի և միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, իրավաբանների, դիվանագետների, իրավագիտության և քաղաքագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և ինքնորոշման ու միջազգային հակամարտությունների կարգավորման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգության համակողմանի քննությանը՝ անդրադառնալով նրա արձակին, դրամատուրգիային, պատմական թեմատիկային, գեղարվեստական մտածողությանը, կերպարակերտման սկզբունքներին և ստեղծագործություններում արտահայտված գաղափարական խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում այն մոտեցումն է, որ Զեյթունցյանի գրականությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն առանձին ստեղծագործությունների մակարդակում, այլև որպես ամբողջական գեղարվեստական համակարգ, որի տարբեր ժանրերում կրկնվող առանցքային հարցերն են մարդը պատմության մեջ, անհատի և հասարակության հարաբերությունը, բարոյական պատասխանատվությունը, ազգային հիշողությունը, իշխանությունը, ազատությունը և ժամանակի ու պատմության ազդեցությունը մարդու ճակատագրի վրա։ Հեղինակի ստեղծագործական ուղին առանձնահատուկ տեղ ունի 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության մեջ․ նա այն սերնդի ներկայացուցիչներից էր, որը 1960-ական թվականներին բերեց գեղարվեստական նոր մտածողություն և ավելի սուր ուշադրություն դարձրեց մարդու ներաշխարհին, բարոյական ընտրությանը և հասարակական հակասություններին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը գրողի պատմական արձակի ուսումնասիրությունն է։ Զեյթունցյանը պատմական նյութը օգտագործում է ոչ միայն անցյալի դեպքերը վերարտադրելու, այլև արդիական հարցադրումներ առաջադրելու համար․ պատմական անձանց և իրադարձությունների միջոցով նա անդրադառնում է իշխանության և պատասխանատվության, հայրենիքի ու անհատի, քաղաքական որոշումների և մարդկային ճակատագրերի փոխհարաբերություններին։ Այս առումով առանձնահատուկ նշանակություն ունի «Արշակ Երկրորդ» վեպը, որի շուրջ գրական քննադատության մեջ քննարկվել են պատմության գեղարվեստականացման, պատմական առասպելի վերաիմաստավորման և ժամանակակից խնդիրների հետ դրա կապի հարցերը։ Պատմական թեմայի հանդեպ այս մոտեցումը թույլ է տալիս անցյալի իրադարձությունները վերածել ժամանակակից մարդու բարոյական ու քաղաքական խնդիրների քննարկման միջոցի։ Զեյթունցյանի ստեղծագործական ժառանգության մյուս առանցքային հատվածը դրամատուրգիան է։ Նրա անցումը դրամատիկական ժանրին գրականագիտական գնահատականներում դիտարկվում է որպես օրինաչափ զարգացում, քանի որ նրա արձակին բնորոշ ներքին դրամատիզմը, լարված երկխոսությունները, մենախոսությունները և սուր խնդրադրումները բնականորեն համապատասխանում էին բեմական խոսքի հնարավորություններին։ Դրամատուրգիական ստեղծագործություններում գրողը հաճախ կենտրոնանում է պատմական կամ հասարակական բախումների մեջ հայտնված մարդու վրա՝ բացահայտելով նրա ներքին հակասությունները, ընտրության դժվարությունը և պատասխանատվության զգացումը։ Այդ պատճառով նրա պիեսները կարող են դիտարկվել ոչ միայն որպես թատերական տեքստեր, այլև որպես բարոյափիլիսոփայական խնդիրների գեղարվեստական ուսումնասիրություններ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Զեյթունցյանի գեղարվեստական հրապարակախոսության խնդիրը։ Նրա ստեղծագործական մտածողության մեջ գրականությունն ու հրապարակախոսությունը հաճախ փոխկապակցված են․ պատմական և ազգային հիշողության, հասարակական պատասխանատվության, մշակութային ինքնության և ժամանակակից կյանքի խնդիրները դառնում են ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ հրապարակախոսական անդրադարձի առարկա։ Գրականագիտական աղբյուրներից մեկում ընդգծվում է, որ նրա գեղարվեստական հրապարակախոսությունը սնվում է ազգային մտածողության տարբեր ակունքներից և միաժամանակ կապված է նրա դրամատիկական մտածողության հետ։ Ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև գրողի լեզվական և ոճական համակարգը։ Զեյթունցյանի ստեղծագործություններում խոսքը հաճախ կառուցվում է սուր երկխոսությունների, ներքին մենախոսությունների, հակադրությունների և ինտենսիվ հոգեբանական լարվածության միջոցով։ Կերպարների խոսքը ոչ միայն առաջ է մղում գործողությունը, այլև բացահայտում է նրանց աշխարհայացքը, բարոյական դիրքորոշումը և ներքին պայքարը։ Այդպիսի կառուցվածքը հատկապես արդյունավետ է պատմական և դրամատիկական նյութի դեպքում, որտեղ հերոսների անձնական որոշումները միահյուսվում են հասարակական ու քաղաքական իրադարձություններին։ Ուսումնասիրության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Տ. Ս. Սարգսյանի՝ «Նորագույն շրջանի հայ գրականություն» մասնագիտությամբ բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսական ուսումնասիրության սեղմագիրն է, որը պատրաստվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում և հրատարակվել Երևանում 2014 թվականին։ Սեղմագիրն ունի 33 էջ, իսկ մատենագիտական ցանկը ներառում է 23 անուն աղբյուր։ Աշխատանքի կարևորությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս Պերճ Զեյթունցյանի գրական ժառանգությունը դիտարկել ամբողջականության մեջ՝ բացահայտելով նրա տարբեր ժանրերի ստեղծագործությունների միջև եղած գաղափարական և գեղարվեստական կապերը։ Հեղինակի համար պատմությունը պարզապես անցյալի նկարագրություն չէ, իսկ արդիականությունը՝ միայն ներկա իրադարձությունների արտացոլում․ երկուսն անընդհատ փոխազդում են՝ ստեղծելով պատմության միջոցով ներկան հասկանալու և ներկայի միջոցով անցյալը վերաիմաստավորելու մեթոդ։ Այս առանձնահատկությունն է նաև պատճառը, որ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են հետաքրքրել գրականագետներին, թատերագետներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Պերճ Զեյթունցյանի ստեղծագործական անհատականությունը, նրա արձակի և դրամատուրգիայի հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական մտածողությունը, կերպարակերտման սկզբունքներն ու գեղարվեստական աշխարհայացքը հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, նորագույն շրջանի հայ արձակով, դրամատուրգիայով, պատմավեպով և 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրականության գաղափարագեղագիտական զարգացումներով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Պատմություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է Հայաստանի անկախությունից հետո ձևավորված հայ-ամերիկյան հարաբերությունների առաջին փուլը՝ ընդգրկելով 1991-2000 թվականների քաղաքական, տնտեսական և դիվանագիտական զարգացումները։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է Հայաստանի Հանրապետությունը միջազգային հարաբերությունների նոր համակարգում ձևավորել իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները և ինչպես են Միացյալ Նահանգները աստիճանաբար կառուցել համագործակցության շրջանակներ նորանկախ պետության հետ՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային անվտանգության, տնտեսական բարեփոխումների և մարդասիրական աջակցության խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ԱՄՆ-ի կողմից տրամադրվող ֆինանսական և տեխնիկական օգնությանը, ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացման աջակցությանը, ինչպես նաև էներգետիկ և ենթակառուցվածքային ծրագրերին, որոնք նպաստել են Հայաստանի պետականության կայացման գործընթացին։ Միաժամանակ քննարկվում են նաև քաղաքական երկխոսության ձևավորման փուլերը, տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը հարաբերությունների վրա և արտաքին քաղաքական հավասարակշռության որոնումները, որոնք բնորոշ էին այդ տասնամյակին։

Բժշկություն

Այս նյութը վերաբերում է 1908 թվականին Երևանի քաղաքային հիվանդանոցի վերաբերյալ հաշվետվական բնույթի փաստաթղթերին և քաղաքային առողջապահական համակարգի գործունեության նկարագրությանը Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում՝ ներկայացնելով այն որպես զարգացող, բայց դեռ սահմանափակ հնարավորություններով բժշկական հաստատություն, որը սպասարկում էր քաղաքի բնակչությանը և աստիճանաբար ընդլայնվում էր քաղաքային իշխանությունների աջակցությամբ։ Նյութում ընդգծվում է, որ 20-րդ դարի սկզբին Երևանի քաղաքային հիվանդանոցը դեռևս փոքրածավալ կառույց էր՝ սահմանափակ մահճակալային ֆոնդով և հիմնականում տարրական պայմաններով, սակայն այն կարևոր դեր էր կատարում քաղաքային բնակչության բուժօգնության կազմակերպման գործում՝ ապահովելով ինչպես ստացիոնար, այնպես էլ ամբուլատոր ծառայություններ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ այդ տարիներին քաղաքային իշխանությունները սկսել էին մտածել առողջապահական համակարգի ընդլայնման և արդիականացման մասին, ինչի վկայությունն էր 1908 թվականի նախաձեռնությունը՝ նոր հիվանդանոցի շինարարության համար հողամասի ձեռքբերման և նախագծային մրցույթի կազմակերպման վերաբերյալ, ինչը ցույց է տալիս համակարգային զարգացման փորձերը։ Նյութում նաև անդրադարձ է կատարվում բժշկական օգնության հասանելիությանը, քաղաքային բյուջեի միջոցով ֆինանսավորմանը և սոցիալապես անապահով բնակչության համար որոշակի արտոնյալ կամ անվճար բուժօգնության տրամադրմանը, ինչը բնորոշ էր այդ ժամանակաշրջանի քաղաքային բժշկության մոդելին։ Ընդհանուր առմամբ, 1908 թվականի տվյալները ներկայացնում են Երևանի հիվանդանոցային համակարգը որպես անցումային փուլում գտնվող կառույց՝ դեռևս ոչ բավարար զարգացած ենթակառուցվածքով, բայց արդեն ձևավորվող վարչական և կազմակերպչական հիմքերով, որոնք հետագայում պիտի դառնային քաղաքային առողջապահության արդիականացման հիմք։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է ճշմարտության էության, ճանաչողության գործընթացում դրա նշանակության և փաստարկման տեսության հիմնարար հարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ճշմարտության վերաբերյալ տարբեր փիլիսոփայական մոտեցումները, գիտելիքի հիմնավորման սկզբունքները, տրամաբանական մտածողության առանձնահատկությունները և փաստարկման կառուցվածքային ու մեթոդաբանական հիմքերը։ Ներկայացվում են համոզիչ հիմնավորման, ապացուցման և հակափաստարկման եղանակները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը գիտական, հասարակական և մասնագիտական հաղորդակցության տարբեր ոլորտներում։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև տրամաբանության, քննադատական մտածողության և բանավեճի մշակույթի փոխկապակցվածությանը՝ ընդգծելով հիմնավորված դատողությունների կարևորությունը որոշումների կայացման և գիտական հետազոտությունների ընթացքում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել փիլիսոփաների, տրամաբանության և գիտության մեթոդաբանության հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են քննադատական մտածողության և փաստարկման մշակույթի զարգացմամբ։