Հին Հայաստանի մշակույթը․ հանրապետական գիտական նստաշրջանի XI նստաշրջանի նյութեր

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է բորատային ապակիների կառուցվածքային և օպտիկական հատկությունների վրա լանթանի ու իտրիումի ֆտորիդների և օքսիդների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բորատային ապակիների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները, դրանց կառուցվածքի ձևավորման օրինաչափությունները և տարբեր քիմիական հավելումների միջոցով նյութի հատկությունների նպատակային փոփոխման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հազվագյուտհողային տարրերի միացությունների ներմուծման հետևանքով ապակու կառուցվածքային ցանցում առաջացող փոփոխություններին, ատոմների փոխազդեցություններին և քիմիական կապերի բնույթին։ Ուսումնասիրվում են ապակու բաղադրության և օպտիկական բնութագրերի փոխկապակցվածությունը, լույսի բեկման, թափանցելիության, կլանման և լուսային ճառագայթման հետ փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆտորիդային և օքսիդային հավելումների ազդեցությունների համեմատական գնահատմանը, դրանց հնարավոր դերին ապակու կառուցվածքային կայունության և օպտիկական ցուցանիշների կարգավորման գործընթացներում։ Կարևորվում են նյութերի ստացման պայմանները, բաղադրության փոփոխության ազդեցությունը ֆիզիկական հատկությունների վրա և փորձարարական հետազոտությունների միջոցով կառուցվածք–հատկություն կապերի բացահայտումը։ Դիտարկվում են սպեկտրոսկոպիական և ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ ապակենման նյութերում տեղի ունեցող փոփոխությունները բնութագրելու նպատակով։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի հատուկ օպտիկական հատկություններով ապակիների մշակման, ֆոտոնային նյութերի կատարելագործման և ժամանակակից նյութագիտության զարգացման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, քիմիկոսների, նյութագետների, օպտիկական նյութերի մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է երիտասարդ աստղերի էվոլյուցիոն և բռնկումային որոշ բնութագրերի գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով աստղերի վաղ զարգացման փուլերում տեղի ունեցող ֆիզիկական գործընթացների բացահայտման և դրանց քանակական գնահատման վրա։ Երիտասարդ աստղերը կարևոր օբյեկտներ են աստղառաջացման, աստղերի ձևավորման և վաղ էվոլյուցիայի մեխանիզմների ուսումնասիրման համար, քանի որ դրանց դիտարկվող հատկությունները կրում են ինչպես աստղի ներքին կառուցվածքի, այնպես էլ շրջակա միջավայրի հետ փոխազդեցության մասին տեղեկատվություն։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երիտասարդ աստղերի լուսատվության, ջերմաստիճանի, գույնի, սպեկտրային առանձնահատկությունների, պայծառության փոփոխականության և այլ դիտողական պարամետրերի հիման վրա դրանց ֆիզիկական ու էվոլյուցիոն վիճակը գնահատելու եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բռնկումային երևույթներին, որոնց ընթացքում աստղի պայծառությունը կարճ ժամանակահատվածում կարող է զգալիորեն փոփոխվել՝ արտացոլելով մագնիսական ակտիվության, էներգիայի արագ արտազատման և աստղային մթնոլորտում տեղի ունեցող ֆիզիկական գործընթացների առանձնահատկությունները։ Բռնկումների ուսումնասիրության համար կարևոր են դրանց հաճախականության, տևողության, ամպլիտուդի, էներգիայի և լուսային կորի ձևի գնահատման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս համեմատել տարբեր երիտասարդ աստղերի ակտիվության մակարդակները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև դիտողական տվյալների մշակման մեթոդներ, լուսաչափական շարքերի վերլուծություն, փոփոխականության հայտնաբերում և վիճակագրական չափանիշների կիրառմամբ աստղային բռնկումների առանձնացում այլ տեսակի պայծառության փոփոխություններից։ Էվոլյուցիոն բնութագրերի գնահատման տեսանկյունից կարող են օգտագործվել աստղի լուսատվության, ջերմաստիճանի, զանգվածի և տարիքի միջև առկա տեսական կապերը, ինչպես նաև աստղային էվոլյուցիայի մոդելները։ Դրանց համադրումը դիտողական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատել երիտասարդ աստղերի զարգացման փուլերը և հետևել դրանց ֆիզիկական պարամետրերի փոփոխությանը ժամանակի ընթացքում։ Կարևոր է նաև միջաստղային կլանման և շրջակա միջավայրի ազդեցության հաշվառումը, քանի որ դրանք կարող են էականորեն փոփոխել աստղի դիտվող պայծառությունն ու գույնը և, հետևաբար, ազդել ստացվող գնահատականների ճշգրտության վրա։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ տարբեր դիտողական տիրույթներում ստացված տվյալների համադրմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել երիտասարդ աստղերի ակտիվության և էվոլյուցիայի մասին։ Մեթոդների համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները և օգնել ընտրելու տվյալ հետազոտական խնդրին առավել համապատասխան մոտեցումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել աստղագետների, աստղաֆիզիկոսների, դիտողական աստղագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների, տվյալների վերլուծաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ձևավորել երիտասարդ աստղերի էվոլյուցիոն վիճակի և բռնկումային ակտիվության գնահատման մեթոդական հիմք՝ համադրելով դիտողական տվյալների մշակումը, ֆիզիկական մոդելավորումը և վիճակագրական վերլուծությունը, ինչը կարող է նպաստել աստղառաջացման և երիտասարդ աստղերի ֆիզիկական բնույթի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատանքի շուկայի ձևավորման, զարգացման և արդյունավետ գործունեության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ աղքատության հաղթահարման խնդրի հետ սերտ փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում աշխատանքի շուկան դիտարկվում է որպես բնակչության զբաղվածության, եկամուտների ձևավորման և սոցիալական բարեկեցության ապահովման կարևորագույն համակարգ, որի արդյունավետությունը էական ազդեցություն ունի աղքատության մակարդակի և սոցիալական անհավասարության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցությանը, զբաղվածության և գործազրկության մակարդակներին, աշխատուժի մասնագիտական կառուցվածքին, աշխատավարձերի ձևավորմանը, աշխատանքի արտադրողականությանը և աշխատաշուկայի տարածքային ու ոլորտային առանձնահատկություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք սահմանափակում են բնակչության տնտեսական ակտիվությունը և կայուն զբաղվածության հնարավորությունները, այդ թվում՝ աշխատատեղերի պակասը, մասնագիտական հմտությունների և գործատուների պահանջների անհամապատասխանությունը, ցածր վարձատրությունը և աշխատանքի շուկայի անհավասարակշռությունները։ Աշխատանքում աղքատությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ցածր եկամուտների հետևանք, այլև որպես զբաղվածության սահմանափակ հնարավորությունների, մարդկային կապիտալի թերզարգացման և սոցիալական խոցելիության արդյունք։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում է աշխատանքի շուկայի ակտիվացման, զբաղվածության ընդլայնման և եկամտաբեր աշխատատեղերի ստեղծման դերը աղքատության նվազեցման գործում։ Քննարկվում են պետական զբաղվածության քաղաքականության, մասնագիտական կրթության և վերապատրաստման ծրագրերի, սոցիալական աջակցության մեխանիզմների, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման և աշխատաշուկայի կարգավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական պաշտպանության և աշխատանքի խթանման քաղաքականությունների միջև հավասարակշռությանը՝ նպատակ ունենալով ոչ միայն մեղմել աղքատության հետևանքները, այլև ստեղծել բնակչության ինքնուրույն եկամուտ ստանալու կայուն հնարավորություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Հայաստանի աշխատանքի շուկայի զարգացման ուղղությունների հիմնավորմանը, զբաղվածության արդյունավետ քաղաքականության մշակմանը, աշխատուժի մրցունակության բարձրացմանը և աղքատության հաղթահարման ավելի նպատակային մեխանիզմների ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, զբաղվածության ոլորտի պատասխանատուներին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, սոցիոլոգներին, հետազոտողներին, վերլուծաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է 10–16-րդ դարերի հայ և պարսից քնարերգության համեմատական ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով երկու գրական ավանդույթների պոետիկական համակարգերի, գեղարվեստական մտածողության և արտահայտչամիջոցների ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտման վրա։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում միջնադարյան քնարական ստեղծագործությունների ժանրային առանձնահատկությունները, թեմատիկ կառուցվածքը, պատկերային համակարգը, խորհրդանիշները, փոխաբերությունները, բանաստեղծական լեզուն, տաղաչափական սկզբունքները և քնարական հերոսի արտահայտման ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սիրո, բնության, մարդու և աշխարհի փոխհարաբերությունների, կյանքի անցողիկության, հոգևոր որոնումների, բարոյական արժեքների և փիլիսոփայական խորհրդածությունների գեղարվեստական մեկնաբանությանը։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե նմանատիպ թեմաներն ու մոտիվները ինչպես են ձևավորվել տարբեր լեզվական, կրոնական և մշակութային միջավայրերում և ինչպիսի յուրահատուկ արտահայտություն են ստացել յուրաքանչյուր գրական ավանդույթում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սիրային և հոգևոր քնարերգության փոխհարաբերությանը, խորհրդանշական պատկերների բազմիմաստությանը և աշխարհիկ ու կրոնական գաղափարների միահյուսմանը։ Ուսումնասիրվում են նաև բանաստեղծական կայուն պատկերները, բնության տարրերի խորհրդանշական կիրառությունը, սիրեցյալի կերպարի կառուցման սկզբունքները և զգացմունքային ապրումների գեղարվեստական արտահայտման եղանակները։ Երկու գրականությունների զուգադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն տիպաբանական նմանություններ, այլև հնարավոր մշակութային շփումների, տարածաշրջանային գրական միջավայրի և փոխազդեցությունների նշանակությունը՝ միաժամանակ տարբերակելով ընդհանուր օրինաչափությունները յուրաքանչյուր ավանդույթի ինքնուրույն զարգացման առանձնահատկություններից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բանաստեղծական ձևի և բովանդակության փոխկապակցվածությանը, լեզվաոճական միջոցների գործառույթներին, կրկնությունների, հակադրությունների, այլաբանությունների և խորհրդանիշների դերին։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու քնարական մտածողության զարգացմանը մի քանի դարերի ընթացքում և գնահատելու պոետիկական որոշ ձևերի շարունակականությունն ու փոփոխությունները։ Հետազոտությունն արժեքավոր է հայագիտության, իրանագիտության, համեմատական գրականագիտության և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով հայ և պարսից գրական ավանդույթների փոխհարաբերությունների և դրանց գեղարվեստական ինքնատիպության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Գրականություն

Գրականագիտական և համեմատական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ալեքսանդր Բլոկի ստեղծագործական ժառանգության և հայ գրականության միջև առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ռուս բանաստեղծի ստեղծագործությունների ընկալումը հայկական գրական միջավայրում, դրանց թարգմանությունները, մեկնաբանությունները և ազդեցության հնարավոր դրսևորումները հայ հեղինակների ստեղծագործություններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Բլոկի պոեզիայի գաղափարական, թեմատիկ և գեղարվեստական առանձնահատկությունների փոխանցմանը հայերեն թարգմանություններում, ինչպես նաև նրա բանաստեղծական աշխարհի նկատմամբ հայ գրական շրջանակների հետաքրքրությանը։ Վերլուծվում են ռուս և հայ գրականությունների փոխառնչությունները, գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցությունը և տարբեր մշակութային միջավայրերում գրական ստեղծագործությունների ընկալման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև թարգմանության դերը միջգրական կապերի զարգացման գործում և գրական ազդեցությունների բացահայտման համեմատական մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ռուս-հայկական գրական կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թարգմանագետների, ռուս գրականության և հայ-ռուսական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական համակարգում լոգիստիկ գործընթացների ձևավորման, կազմակերպման և զարգացման տնտեսական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում արդյունաբերական ձեռնարկությունների նյութական, տեղեկատվական և ֆինանսական հոսքերի արդյունավետ կառավարման հարցերն են՝ սկսած հումքի ու նյութերի ձեռքբերումից մինչև արտադրանքի արտադրություն, պահեստավորում, տեղափոխում և վերջնական սպառողին մատակարարում։ Քննվում է լոգիստիկայի նշանակությունը արտադրական ծախսերի նվազեցման, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, մատակարարման ժամկետների օպտիմալացման և ձեռնարկությունների մրցունակության բարձրացման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մատակարարման շղթաների կազմակերպմանը, մատակարարների ընտրության ու համագործակցության խնդիրներին, պաշարների կառավարմանը, պահեստային տնտեսությանը, բեռնափոխադրումներին և արտադրական գործընթացների փոխհամաձայնեցմանը։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերական լոգիստիկայի զարգացման վրա ազդող ենթակառուցվածքային, տեխնոլոգիական, կազմակերպական և տնտեսական գործոնները, ինչպես նաև տրանսպորտային համակարգի և արտաքին տնտեսական կապերի նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի աշխարհագրական և տրանսպորտային առանձնահատկությունների ազդեցության ընդհանուր գնահատումը՝ միջազգային մատակարարման շղթաներին արդյունաբերական կազմակերպությունների ինտեգրման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև լոգիստիկ ծախսերի կառուցվածքը, դրանց գնահատման և կառավարման մոտեցումները, արտադրական ու պահեստային պաշարների հավասարակշռման խնդիրները և մատակարարման հնարավոր խափանումների հետ կապված ռիսկերը։ Անդրադարձ է կատարվում ժամանակակից տեղեկատվական համակարգերի, թվային կառավարման գործիքների և ավտոմատացված հաշվառման կիրառման նշանակությանը, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել ապրանքանյութական հոսքերի վերահսկելիությունը և որոշումների ընդունման արդյունավետությունը։ Լոգիստիկ համակարգի զարգացումը դիտարկվում է նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների ռազմավարական կառավարման բաղադրիչ՝ կապված արտադրական պլանավորման, արտահանման հնարավորությունների և շուկայական փոփոխություններին արագ արձագանքելու կարողության հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լոգիստիկայի, արդյունաբերության տնտեսագիտության և կառավարման մոտեցումները՝ բացահայտելով արդյունաբերական ձեռնարկությունների մատակարարման շղթաների արդյունավետության բարձրացման հիմնական խնդիրներն ու զարգացման հնարավոր ուղղությունները։