Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Other Subjects

    1845 թվականի օրացույց և եղանակային կանխատեսումներ՝ ըստ Քրիստոսի և հայոց թվականների

    Հրատարակությունը միավորում է 1845 թվականի օրացուցային տվյալներն ու եղանակային գուշակությունները՝ ներկայացնելով ժամանակի հաշվարկման և բնության երևույթների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները։ Օրացույցային մասը նախատեսված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, կարևոր օրերը հիշելու և առօրյա գործերը կազմակերպելու համար։ Քրիստոսի ծննդյան և հայոց թվականությունների զուգահեռ նշումը հնարավորություն էր տալիս համադրել երկու ժամանակագրական համակարգերը՝ միաժամանակ պահպանելով հայկական թվագրման ավանդույթը։ Եղանակային գուշակությունները արտացոլում են բնության փոփոխությունները դիտարկելու և դրանց հետագա ընթացքը կանխատեսելու ժողովրդական փորձը։ Դրանք կարող էին վերաբերել տարվա եղանակներին, տեղումների, ցրտի ու տաքության փոփոխություններին և այդ երևույթների հնարավոր ազդեցությանը մարդկանց կենցաղի ու տնտեսական զբաղմունքների վրա։ Նման տեղեկությունները կարևոր են ոչ այնքան որպես գիտական կանխատեսումներ, որքան որպես տվյալ ժամանակաշրջանի բնաճանաչողական պատկերացումների և կուտակված կենցաղային փորձի արտահայտություն։ Օրացուցային և եղանակային նյութերի համադրությունը ցույց է տալիս, որ նման հրատարակությունները ծառայում էին միաժամանակ ժամանակը կազմակերպելու և տարվա ընթացքի մասին գործնական տեղեկություններ փոխանցելու նպատակին։ Դրանք արժեքավոր են հայ տոմարագիտության, ժողովրդական հավատալիքների, բնության ընկալման և 19-րդ դարի հայկական տպագիր մշակույթի ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-11-06
    1845 թվականի օրացույց և եղանակային կանխատեսումներ՝ ըստ Քրիստոսի և հայոց թվականների
    Online

    Religion

    Отчет Совета по управлению имуществами московских армянских церквей за...

    Պատմական հաշվետվությունը նվիրված է Մոսկվայի հայկական եկեղեցիների գույքի կառավարման խորհրդի գործունեության, եկեղեցական ունեցվածքի տնօրինման և ֆինանսատնտեսական միջոցների օգտագործման արդյունքների ներկայացմանը՝ համապատասխան հաշվետու ժամանակաշրջանի շրջանակներում։ Հրատարակությունը պաշտոնական փաստաթղթային բնույթի աղբյուր է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Ռուսաստանի հայ համայնքի եկեղեցական կազմակերպությունների վարչական, տնտեսական և հասարակական գործունեության առանձնահատկությունները։ Հաշվետվության շրջանակում կարող են ներկայացվել եկեղեցական հաստատություններին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, դրամական միջոցների, եկամուտների ու ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև դրանց պահպանման և կառավարման հետ կապված կազմակերպական հարցեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցական սեփականության հաշվառման, ֆինանսական միջոցների բաշխման, շենքերի պահպանության, վերանորոգման և տնտեսական գործունեության կազմակերպման խնդիրներին։ Դիտարկվում են խորհրդի անդամների գործունեությունը, վարչական որոշումների ընդունման ընթացակարգերը, եկեղեցական հաստատությունների ֆինանսական պարտավորությունները և համայնքային միջոցների նպատակային օգտագործման սկզբունքները։ Կարևորվում են նաև հայկական եկեղեցիների դերը Մոսկվայի հայ համայնքի հասարակական կյանքում, եկեղեցական կառույցների և ծխականների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև համայնքային ինքնակազմակերպման և փոխօգնության ավանդույթները։ Հաշվետվությունը կարող է տեղեկություններ պարունակել բարեգործական նախաձեռնությունների, կրթական հաստատություններին ցուցաբերվող աջակցության, սոցիալապես անապահով անձանց օգնության և համայնքային նշանակության այլ ձեռնարկումների ֆինանսավորման վերաբերյալ։ Նման փաստաթղթերը կարևոր աղբյուր են եկեղեցական կառավարման պատմության, հայկական համայնքների տնտեսական գործունեության և Ռուսաստանի հայության հասարակական կազմակերպությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել եկեղեցական սեփականության կառավարման գործելակերպի, ֆինանսական հաշվետվողականության և համայնքային հաստատությունների գործունեության կազմակերպման մասին։ Հրատարակությունը պատմագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն ունի նաև հայ-ռուսական մշակութային ու հասարակական կապերի, հայկական սփյուռքի պատմության և եկեղեցական բարեգործության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, արխիվագետների, եկեղեցագետների, սփյուռքագետների, հայագիտական ուսումնասիրություններով զբաղվող մասնագետների և Ռուսաստանի հայկական համայնքների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-10-15
    Отчет Совета по управлению имуществами московских армянских церквей за...
    Online

    Chemistry

    Формирование алюминидов титана, циркония и ниобия в гидридном цикле и синтез их гидридов методом СВС

    Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է տիտանի, ցիրկոնիումի և նիոբիումի ալյումինիդների ձևավորման գործընթացներին ջրածնային (հիդրիդային) ցիկլում, ինչպես նաև դրանց հիդրիդների սինթեզին ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզի (ՍԲՍ) մեթոդով՝ ընդգծելով ռեակցիոն մեխանիզմների, կառուցվածքային փոխակերպումների և նյութերի հատկությունների ձևավորման օրինաչափությունները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է մետաղ-ալյումին համակարգերում միջմետաղական միացությունների առաջացման վրա, որտեղ ջրածինը հանդես է գալիս որպես ակտիվ միջավայր՝ նպաստելով փուլային փոխակերպումների վերահսկմանը և նոր կառուցվածքային ֆազաների ստացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրիդների ձևավորման թերմոդինամիկական և կինետիկ պայմաններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը վերջնական ալյումինիդների միկրոկառուցվածքի և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Ներկայացվում է նաև ՍԲՍ մեթոդի կիրառությունը որպես էներգաարդյունավետ և արագ սինթեզի տեխնոլոգիա, որը թույլ է տալիս ստանալ բարձր մաքրությամբ և նպատակային կառուցվածքով նյութեր՝ առանց արտաքին երկարատև տաքացման անհրաժեշտության։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև ստացված միացությունների պոտենցիալ կիրառությունները բարձր ջերմաստիճանային տեխնոլոգիաներում, պաշտպանական ծածկույթներում և նոր սերնդի ինժեներական նյութերում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հիդրիդային ցիկլի և ՍԲՍ մեթոդի համադրությունը բացում է նոր հնարավորություններ առաջադեմ մետաղական համակարգերի սինթեզի և կառավարման համար՝ ապահովելով նյութագիտության ոլորտում նոր տեխնոլոգիական լուծումներ։

    Updated: 2026-08-31
    Формирование алюминидов титана, циркония и ниобия в гидридном цикле и синтез их гидридов методом СВС
    Online

    Culture

    Фортепиано в камерно - инструментальных произведениях армянских композиторов (вторая половина XX века)

    Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի հայ կոմպոզիտորների կամերային-գործիքային ստեղծագործություններում դաշնամուրի դերի, գործառույթի և գեղարվեստական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է դաշնամուրային պարտիայի տեղն ու նշանակությունը տարբեր կամերային կազմերում՝ հաշվի առնելով դրա մեղեդային, հարմոնիկ, ռիթմական, տեմբրային և կառուցվածքային գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դաշնամուրի և այլ գործիքների փոխհարաբերությանը, ձայնային հավասարակշռությանը, երկխոսային և անսամբլային սկզբունքներին, ինչպես նաև դաշնամուրային հնչողության միջոցով երաժշտական կերպարների և գեղարվեստական գաղափարների ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հայ կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման առանձնահատկություններին և այն ստեղծագործական որոնումներին, որոնք բնորոշ էին XX դարի երկրորդ կեսի երաժշտական մշակույթին։ Վերլուծության ընթացքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ազգային երաժշտական մտածողության, հայկական ժողովրդական երաժշտության ինտոնացիոն և ռիթմական տարրերի, ինչպես նաև ժամանակակից կոմպոզիցիոն տեխնիկաների դրսևորումը կամերային ստեղծագործություններում։ Դաշնամուրի պարտիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է փոխվել դրա գեղարվեստական գործառույթը՝ ավանդական ուղեկցող դերից մինչև լիարժեք համահեղինակային և կառուցվածքաստեղծ դեր։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են քննության առնվել նաև դաշնամուրային տեխնիկայի առանձնահատկությունները, ռեգիստրային և տեմբրային հնարավորությունների օգտագործումը, հնչերանգային լուծումները, պոլիֆոնիկ և հոմոֆոնիկ կառուցվածքները, ինչպես նաև կատարողական բարդությունները։ Աշխատանքի կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում է երաժշտատեսական և կատարողական վերլուծությունը՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ կամերային երաժշտության զարգացման և դաշնամուրի դերի մասին այդ գործընթացում։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, դաշնակահարներին, կոմպոզիտորներին, կատարողներին, արվեստաբաններին և հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

    Updated: 2026-09-23
    Фортепиано в камерно - инструментальных произведениях армянских композиторов (вторая половина XX века)
    Online

    Literature

    Վիկտոր Համբարձումյան

    Վիկտոր Համբարձումյանը հայ և համաշխարհային գիտության ամենանշանավոր աստղագետներից և աստղաֆիզիկոսներից մեկն է, ով մեծ դեր է ունեցել 20-րդ դարի աստղաֆիզիկայի զարգացման մեջ։ Նա ծնվել է Թիֆլիսում և կրթություն ստացել Լենինգրադում, որտեղ էլ սկսել է իր գիտական գործունեությունը։ Համբարձումյանի հիմնական գիտական ներդրումը կապված է աստղերի և գալակտիկաների ծագման ու զարգացման ուսումնասիրության հետ։ Նա հիմնադրել է աստղաֆիզիկայի նոր ուղղություններ և մեծ ուշադրություն է դարձրել տիեզերական օբյեկտների դինամիկայի և կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Նրա առաջ քաշած գաղափարները, մասնավորապես ոչ կայուն աստղային համակարգերի և աստղային ասոցիացիաների տեսությունը, հեղափոխական նշանակություն են ունեցել աստղագիտության զարգացման մեջ։ Համբարձումյանը նաև եղել է գիտական կազմակերպիչ և երկար տարիներ ղեկավարել է Բյուրականի աստղադիտարանը, որը դարձել է միջազգային կարևոր գիտական կենտրոններից մեկը։ Նրա ղեկավարությամբ Հայաստանում զարգացել է աստղաֆիզիկական դպրոցը, որը ճանաչում է ստացել ամբողջ աշխարհում։ Վիկտոր Համբարձումյանը զբաղեցրել է նաև բարձր գիտական և պետական պաշտոններ, եղել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահներից մեկը և մեծ ներդրում ունեցել գիտության կազմակերպման գործում։ Նա արժանացել է բազմաթիվ միջազգային մրցանակների և պարգևների՝ գիտության մեջ կատարած նշանակալի ավանդի համար։ Համբարձումյանի գիտական ժառանգությունը մինչ օրս շարունակում է մնալ արդիական և մեծ ազդեցություն ունի ժամանակակից աստղաֆիզիկայի զարգացման վրա, իսկ նրա անունը համարվում է հայկական գիտության խորհրդանիշներից մեկը։

    Updated: 2026-09-19
    Վիկտոր Համբարձումյան
    Online

    Environmental Science

    Հողի էկոլոգիա

    Նյութը ներկայացնում է հողը ոչ միայն որպես բնական ռեսուրս, այլև որպես բարդ էկոլոգիական համակարգ, որտեղ տեղի են ունենում կենսաբազմազանության պահպանման, նյութերի շրջանառության և էներգիայի փոխակերպման գործընթացներ։ Հիմնական բովանդակություն Հողը որպես էկոհամակարգ Դիտարկվում է հողի կառուցվածքը՝ ներառյալ կենդանի օրգանիզմները, օրգանական նյութերը և անօրգանական բաղադրիչները։ Կենսաբանական գործընթացներ Ներկայացվում են միկրոօրգանիզմների, որդերի և այլ օրգանիզմների դերը հողի բերրիության և նյութերի շրջանառության մեջ։ Հողի էկոլոգիական գործառույթներ Շեշտվում է հողի դերը որպես ջրի, ածխածնի և այլ տարրերի բնական շրջանառության միջավայր։ Մարդու ազդեցությունը հողի վրա Դիտարկվում են աղտոտման, էրոզիայի և գյուղատնտեսական գործունեության հետևանքները հողի էկոլոգիական հավասարակշռության վրա։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ հողը կենդանի և ինքնակարգավորվող համակարգ է, որի պահպանությունը կարևոր է էկոհամակարգերի կայունության և մարդու կենսապայմանների համար։

    Updated: 2026-09-21
    Հողի էկոլոգիա