Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionOther Subjects
1845 թվականի օրացույց և եղանակային կանխատեսումներ՝ ըստ Քրիստոսի և հայոց թվականների
Հրատարակությունը միավորում է 1845 թվականի օրացուցային տվյալներն ու եղանակային գուշակությունները՝ ներկայացնելով ժամանակի հաշվարկման և բնության երևույթների վերաբերյալ ավանդական պատկերացումները։ Օրացույցային մասը նախատեսված էր տարվա ամիսների, օրերի և ամսաթվերի հերթականությանը հետևելու, կարևոր օրերը հիշելու և առօրյա գործերը կազմակերպելու համար։ Քրիստոսի ծննդյան և հայոց թվականությունների զուգահեռ նշումը հնարավորություն էր տալիս համադրել երկու ժամանակագրական համակարգերը՝ միաժամանակ պահպանելով հայկական թվագրման ավանդույթը։ Եղանակային գուշակությունները արտացոլում են բնության փոփոխությունները դիտարկելու և դրանց հետագա ընթացքը կանխատեսելու ժողովրդական փորձը։ Դրանք կարող էին վերաբերել տարվա եղանակներին, տեղումների, ցրտի ու տաքության փոփոխություններին և այդ երևույթների հնարավոր ազդեցությանը մարդկանց կենցաղի ու տնտեսական զբաղմունքների վրա։ Նման տեղեկությունները կարևոր են ոչ այնքան որպես գիտական կանխատեսումներ, որքան որպես տվյալ ժամանակաշրջանի բնաճանաչողական պատկերացումների և կուտակված կենցաղային փորձի արտահայտություն։ Օրացուցային և եղանակային նյութերի համադրությունը ցույց է տալիս, որ նման հրատարակությունները ծառայում էին միաժամանակ ժամանակը կազմակերպելու և տարվա ընթացքի մասին գործնական տեղեկություններ փոխանցելու նպատակին։ Դրանք արժեքավոր են հայ տոմարագիտության, ժողովրդական հավատալիքների, բնության ընկալման և 19-րդ դարի հայկական տպագիր մշակույթի ուսումնասիրության համար։
Updated: 2026-11-06
Religion
Отчет Совета по управлению имуществами московских армянских церквей за...
Պատմական հաշվետվությունը նվիրված է Մոսկվայի հայկական եկեղեցիների գույքի կառավարման խորհրդի գործունեության, եկեղեցական ունեցվածքի տնօրինման և ֆինանսատնտեսական միջոցների օգտագործման արդյունքների ներկայացմանը՝ համապատասխան հաշվետու ժամանակաշրջանի շրջանակներում։ Հրատարակությունը պաշտոնական փաստաթղթային բնույթի աղբյուր է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Ռուսաստանի հայ համայնքի եկեղեցական կազմակերպությունների վարչական, տնտեսական և հասարակական գործունեության առանձնահատկությունները։ Հաշվետվության շրջանակում կարող են ներկայացվել եկեղեցական հաստատություններին պատկանող անշարժ և շարժական գույքի, դրամական միջոցների, եկամուտների ու ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև դրանց պահպանման և կառավարման հետ կապված կազմակերպական հարցեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցական սեփականության հաշվառման, ֆինանսական միջոցների բաշխման, շենքերի պահպանության, վերանորոգման և տնտեսական գործունեության կազմակերպման խնդիրներին։ Դիտարկվում են խորհրդի անդամների գործունեությունը, վարչական որոշումների ընդունման ընթացակարգերը, եկեղեցական հաստատությունների ֆինանսական պարտավորությունները և համայնքային միջոցների նպատակային օգտագործման սկզբունքները։ Կարևորվում են նաև հայկական եկեղեցիների դերը Մոսկվայի հայ համայնքի հասարակական կյանքում, եկեղեցական կառույցների և ծխականների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև համայնքային ինքնակազմակերպման և փոխօգնության ավանդույթները։ Հաշվետվությունը կարող է տեղեկություններ պարունակել բարեգործական նախաձեռնությունների, կրթական հաստատություններին ցուցաբերվող աջակցության, սոցիալապես անապահով անձանց օգնության և համայնքային նշանակության այլ ձեռնարկումների ֆինանսավորման վերաբերյալ։ Նման փաստաթղթերը կարևոր աղբյուր են եկեղեցական կառավարման պատմության, հայկական համայնքների տնտեսական գործունեության և Ռուսաստանի հայության հասարակական կազմակերպությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել եկեղեցական սեփականության կառավարման գործելակերպի, ֆինանսական հաշվետվողականության և համայնքային հաստատությունների գործունեության կազմակերպման մասին։ Հրատարակությունը պատմագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն ունի նաև հայ-ռուսական մշակութային ու հասարակական կապերի, հայկական սփյուռքի պատմության և եկեղեցական բարեգործության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, արխիվագետների, եկեղեցագետների, սփյուռքագետների, հայագիտական ուսումնասիրություններով զբաղվող մասնագետների և Ռուսաստանի հայկական համայնքների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-15
Chemistry
Формирование алюминидов титана, циркония и ниобия в гидридном цикле и синтез их гидридов методом СВС
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է տիտանի, ցիրկոնիումի և նիոբիումի ալյումինիդների ձևավորման գործընթացներին ջրածնային (հիդրիդային) ցիկլում, ինչպես նաև դրանց հիդրիդների սինթեզին ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային սինթեզի (ՍԲՍ) մեթոդով՝ ընդգծելով ռեակցիոն մեխանիզմների, կառուցվածքային փոխակերպումների և նյութերի հատկությունների ձևավորման օրինաչափությունները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է մետաղ-ալյումին համակարգերում միջմետաղական միացությունների առաջացման վրա, որտեղ ջրածինը հանդես է գալիս որպես ակտիվ միջավայր՝ նպաստելով փուլային փոխակերպումների վերահսկմանը և նոր կառուցվածքային ֆազաների ստացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրիդների ձևավորման թերմոդինամիկական և կինետիկ պայմաններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը վերջնական ալյումինիդների միկրոկառուցվածքի և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Ներկայացվում է նաև ՍԲՍ մեթոդի կիրառությունը որպես էներգաարդյունավետ և արագ սինթեզի տեխնոլոգիա, որը թույլ է տալիս ստանալ բարձր մաքրությամբ և նպատակային կառուցվածքով նյութեր՝ առանց արտաքին երկարատև տաքացման անհրաժեշտության։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև ստացված միացությունների պոտենցիալ կիրառությունները բարձր ջերմաստիճանային տեխնոլոգիաներում, պաշտպանական ծածկույթներում և նոր սերնդի ինժեներական նյութերում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հիդրիդային ցիկլի և ՍԲՍ մեթոդի համադրությունը բացում է նոր հնարավորություններ առաջադեմ մետաղական համակարգերի սինթեզի և կառավարման համար՝ ապահովելով նյութագիտության ոլորտում նոր տեխնոլոգիական լուծումներ։
Updated: 2026-08-31
Culture
Фортепиано в камерно - инструментальных произведениях армянских композиторов (вторая половина XX века)
Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի հայ կոմպոզիտորների կամերային-գործիքային ստեղծագործություններում դաշնամուրի դերի, գործառույթի և գեղարվեստական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է դաշնամուրային պարտիայի տեղն ու նշանակությունը տարբեր կամերային կազմերում՝ հաշվի առնելով դրա մեղեդային, հարմոնիկ, ռիթմական, տեմբրային և կառուցվածքային գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դաշնամուրի և այլ գործիքների փոխհարաբերությանը, ձայնային հավասարակշռությանը, երկխոսային և անսամբլային սկզբունքներին, ինչպես նաև դաշնամուրային հնչողության միջոցով երաժշտական կերպարների և գեղարվեստական գաղափարների ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հայ կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման առանձնահատկություններին և այն ստեղծագործական որոնումներին, որոնք բնորոշ էին XX դարի երկրորդ կեսի երաժշտական մշակույթին։ Վերլուծության ընթացքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել ազգային երաժշտական մտածողության, հայկական ժողովրդական երաժշտության ինտոնացիոն և ռիթմական տարրերի, ինչպես նաև ժամանակակից կոմպոզիցիոն տեխնիկաների դրսևորումը կամերային ստեղծագործություններում։ Դաշնամուրի պարտիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է փոխվել դրա գեղարվեստական գործառույթը՝ ավանդական ուղեկցող դերից մինչև լիարժեք համահեղինակային և կառուցվածքաստեղծ դեր։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են քննության առնվել նաև դաշնամուրային տեխնիկայի առանձնահատկությունները, ռեգիստրային և տեմբրային հնարավորությունների օգտագործումը, հնչերանգային լուծումները, պոլիֆոնիկ և հոմոֆոնիկ կառուցվածքները, ինչպես նաև կատարողական բարդությունները։ Աշխատանքի կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում է երաժշտատեսական և կատարողական վերլուծությունը՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ կամերային երաժշտության զարգացման և դաշնամուրի դերի մասին այդ գործընթացում։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, դաշնակահարներին, կոմպոզիտորներին, կատարողներին, արվեստաբաններին և հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։
Updated: 2026-09-23
Literature
Վիկտոր Համբարձումյան
Վիկտոր Համբարձումյանը հայ և համաշխարհային գիտության ամենանշանավոր աստղագետներից և աստղաֆիզիկոսներից մեկն է, ով մեծ դեր է ունեցել 20-րդ դարի աստղաֆիզիկայի զարգացման մեջ։ Նա ծնվել է Թիֆլիսում և կրթություն ստացել Լենինգրադում, որտեղ էլ սկսել է իր գիտական գործունեությունը։ Համբարձումյանի հիմնական գիտական ներդրումը կապված է աստղերի և գալակտիկաների ծագման ու զարգացման ուսումնասիրության հետ։ Նա հիմնադրել է աստղաֆիզիկայի նոր ուղղություններ և մեծ ուշադրություն է դարձրել տիեզերական օբյեկտների դինամիկայի և կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Նրա առաջ քաշած գաղափարները, մասնավորապես ոչ կայուն աստղային համակարգերի և աստղային ասոցիացիաների տեսությունը, հեղափոխական նշանակություն են ունեցել աստղագիտության զարգացման մեջ։ Համբարձումյանը նաև եղել է գիտական կազմակերպիչ և երկար տարիներ ղեկավարել է Բյուրականի աստղադիտարանը, որը դարձել է միջազգային կարևոր գիտական կենտրոններից մեկը։ Նրա ղեկավարությամբ Հայաստանում զարգացել է աստղաֆիզիկական դպրոցը, որը ճանաչում է ստացել ամբողջ աշխարհում։ Վիկտոր Համբարձումյանը զբաղեցրել է նաև բարձր գիտական և պետական պաշտոններ, եղել է ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահներից մեկը և մեծ ներդրում ունեցել գիտության կազմակերպման գործում։ Նա արժանացել է բազմաթիվ միջազգային մրցանակների և պարգևների՝ գիտության մեջ կատարած նշանակալի ավանդի համար։ Համբարձումյանի գիտական ժառանգությունը մինչ օրս շարունակում է մնալ արդիական և մեծ ազդեցություն ունի ժամանակակից աստղաֆիզիկայի զարգացման վրա, իսկ նրա անունը համարվում է հայկական գիտության խորհրդանիշներից մեկը։
Updated: 2026-09-19
Environmental Science
Հողի էկոլոգիա
Նյութը ներկայացնում է հողը ոչ միայն որպես բնական ռեսուրս, այլև որպես բարդ էկոլոգիական համակարգ, որտեղ տեղի են ունենում կենսաբազմազանության պահպանման, նյութերի շրջանառության և էներգիայի փոխակերպման գործընթացներ։ Հիմնական բովանդակություն Հողը որպես էկոհամակարգ Դիտարկվում է հողի կառուցվածքը՝ ներառյալ կենդանի օրգանիզմները, օրգանական նյութերը և անօրգանական բաղադրիչները։ Կենսաբանական գործընթացներ Ներկայացվում են միկրոօրգանիզմների, որդերի և այլ օրգանիզմների դերը հողի բերրիության և նյութերի շրջանառության մեջ։ Հողի էկոլոգիական գործառույթներ Շեշտվում է հողի դերը որպես ջրի, ածխածնի և այլ տարրերի բնական շրջանառության միջավայր։ Մարդու ազդեցությունը հողի վրա Դիտարկվում են աղտոտման, էրոզիայի և գյուղատնտեսական գործունեության հետևանքները հողի էկոլոգիական հավասարակշռության վրա։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ հողը կենդանի և ինքնակարգավորվող համակարգ է, որի պահպանությունը կարևոր է էկոհամակարգերի կայունության և մարդու կենսապայմանների համար։
Updated: 2026-09-21