Իսահակյան. Երկեր

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Վահան Տերյանի գրական դպրոցի ուսումնասիրությանը խորհրդապաշտության գեղագիտական համակարգի համատեքստում՝ բացահայտելով նրա պոեզիայի գաղափարական, պատկերային և ձևական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հայ գրականության մեջ նրա ստեղծագործական ժառանգության նշանակությունը։ Հետազոտության հիմքում Տերյանի ստեղծագործությունը դիտարկվում է ոչ թե մեկուսացված երևույթ, այլ եվրոպական և ռուսական խորհրդապաշտության հետ առնչվող լայն գրական-մշակութային գործընթացների շրջանակում։ Ուսումնասիրվում են խորհրդապաշտական գեղագիտության հիմնական սկզբունքները՝ իրականության տեսանելի շերտի հետևում թաքնված իմաստի որոնումը, խորհրդանիշի կարևորությունը, ներաշխարհի և արտաքին աշխարհի փոխհարաբերությունը, երաժշտականության ձգտումը, տրամադրության գերակայությունը և բանաստեղծական խոսքի բազմիմաստությունը։ Այս տեսական հիմքի վրա վերլուծվում է Տերյանի ստեղծագործական համակարգը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա բանաստեղծական աշխարհի հիմնական մոտիվներին, այդ թվում՝ մենությանը, թախծին, երազին, կարոտին, սիրուն, հայրենիքի գաղափարին, հոգևոր որոնումներին և անցողիկության զգացողությանը։ Աշխատությունը կարևորում է Տերյանի ստեղծագործության մեջ խորհրդանիշների դերը, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ թե որպես մեկ իմաստ ունեցող պատկերներ, այլ որպես բազմաշերտ գեղարվեստական նշաններ՝ արտահայտելով բանաստեղծի ներքին ապրումները և աշխարհընկալումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բնապատկերին, գիշերին, աշնանը, մթնշաղին, ճանապարհին և այլ պատկերային համակարգերին, որոնք Տերյանի պոեզիայում վերածվում են հոգեվիճակների ու գաղափարների արտահայտման միջոցների։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև բանաստեղծական ձևի ուսումնասիրությունը․ վերլուծվում են լեզվի երաժշտականությունը, հնչերանգը, կրկնությունները, ռիթմը, բառային ընտրությունը և պատկերավորման առանձնահատկությունները, որոնց միջոցով ստեղծվում է Տերյանի պոեզիային բնորոշ նուրբ, մելամաղձոտ և ներքնապես լարված մթնոլորտը։ Միաժամանակ քննվում է նրա գրական դպրոցի ինքնատիպությունը՝ ցույց տալով, որ Տերյանի խորհրդապաշտությունը չի սահմանափակվում օտար գրական ազդեցությունների յուրացմամբ, այլ ձևավորվում է հայկական մշակութային, ազգային և պատմական իրականության հետ փոխազդեցության արդյունքում։ Այդ համատեքստում կարևոր է նաև ազգային ինքնության և հայրենիքի թեմայի ուսումնասիրությունը, քանի որ Տերյանի քնարերգության մեջ անձնական ու համամարդկային ապրումները հաճախ միահյուսվում են ազգային ճակատագրի և պատմական ժամանակի զգացողության հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Տերյանի ազդեցությանը հետագա հայ բանաստեղծության զարգացման վրա՝ դիտարկելով նրա ստեղծագործական սկզբունքների շարունակությունն ու վերաիմաստավորումը հաջորդ սերունդների գրականության մեջ։ Հետազոտությունը կարևոր է հայ գրականության պատմության և գեղագիտության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջականորեն հասկանալու 20-րդ դարասկզբի հայ պոեզիայի արդիականացման գործընթացը և Տերյանի ունեցած առանցքային դերակատարությունը այդ գործընթացում։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, մշակութաբաններին, գեղագիտության մասնագետներին, հայ գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին և Տերյանի ստեղծագործությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Տերյանի գրական դպրոցը ներկայացնում է որպես ինքնատիպ գեղարվեստական համակարգ, որը միավորում է խորհրդապաշտական մտածողությունը, երաժշտական ու խորհրդանշական պոետիկան և ազգային գրական ավանդույթը՝ ձևավորելով հայ նորագույն պոեզիայի զարգացման կարևորագույն ուղղություններից մեկը։

Մաթեմատիկա

Курс высшей алгебры աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է բարձրագույն հանրահաշվի հիմնական բաժինները և դրանց տեսական հիմքերը, այն բացատրում է մատրիցների և դետերմինանտների տեսությունը, գծային հավասարումների համակարգերի լուծման մեթոդները, վեկտորական տարածությունների կառուցվածքը և գծային արտապատկերումները, գիրքը անդրադառնում է սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների հասկացություններին, ինչպես նաև քառակուսային ձևերի ուսումնասիրությանը, միաժամանակ ընդգրկելով աբստրակտ հանրահաշվի տարրական գաղափարներ և դրանց կիրառությունները մաթեմատիկայում, ֆիզիկայում և ինժեներական խնդիրներում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր մաթեմատիկայի և կիրառական գիտությունների ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայերենի բարբառներում կրոնաեկեղեցական բառապաշարի ձևավորման, տարածման, իմաստային առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հայոց լեզվի բարբառային համակարգում կրոնական հասկացությունների, եկեղեցական ծիսակարգերի, հոգևոր պաշտոնների, տոների, հավատալիքների և պաշտամունքային առարկաների անվանումների գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրոնաեկեղեցական բառերի ծագումնաբանությանը, դրանց հնչյունական ու ձևաբանական տարբերակներին, իմաստային փոփոխություններին և աշխարհագրական տարածվածությանը։ Վերլուծվում են գրական հայերենի և բարբառների կրոնական բառապաշարի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև գրաբարի, միջին հայերենի և օտար լեզուների ազդեցությունները բարբառային բառամթերքի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են քրիստոնեական ավանդույթների, ժողովրդական հավատալիքների և տեղական ծիսական սովորույթների արտացոլումները լեզվական միավորներում՝ ընդգծելով դրանց մշակութային և ազգագրական նշանակությունը։ Քննարկվում են կրոնաեկեղեցական բառապաշարի թեմատիկ դասակարգման, բարբառային տարբերակների համեմատության, բառերի ստուգաբանության և պատմական իմաստաբանության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում բարբառային բառամթերքի պահպանման, լեզվական ժառանգության փաստագրման և հայ ժողովրդի հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար կրոնական բառապաշարի հետազոտության կարևորությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բարբառագիտության, բառագիտության, ստուգաբանության, ազգագրության և հայ եկեղեցական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հողային հարաբերությունների ընթացքում առաջացող վեճերի իրավական բնույթի, դրանց առաջացման պատճառների և լուծման ընթացակարգերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հողամասերի սեփականության, օգտագործման և տիրապետման իրավունքների, հողամասերի սահմանների, գործարքների, ժառանգության, պետական կամ համայնքային հողերի տրամադրման և այլ հողային հարաբերությունների հետ կապված վիճելի հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային վեճերի տեսակների դասակարգմանը, դրանց մասնակիցների իրավունքներին ու պարտականություններին և իրավական պաշտպանության հասանելի միջոցներին։ Վերլուծվում են վեճերի արտադատական և դատական կարգով լուծման առանձնահատկությունները, իրավասու պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերը, ինչպես նաև դատարան դիմելու և խախտված իրավունքները վերականգնելու հետ կապված դատավարական հարցերը։ Քննարկվում են հողային օրենսդրության կիրառման ընթացքում առաջացող գործնական խնդիրները, իրավական նորմերի մեկնաբանման առանձնահատկությունները և հողային իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության ապահովման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել հողային հարաբերությունների իրավական կարգավորման և վեճերի լուծման մեխանիզմների վերաբերյալ գիտական ու գործնական պատկերացումների խորացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, փաստաբանների, դատավորների, պետական և համայնքային կառավարման ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Элементы функционального анализа աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի տեսական բաժնի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆունկցիոնալ անալիզի հիմնական գաղափարներն ու կառուցվածքները՝ սկսած նորմավորված և բանիչային տարածություններից մինչև Հիլբերտյան տարածություններ, գծային օպերատորների տեսություն և սպեկտրալ անալիզ, այն բացատրում է անսահմանաչափական տարածքներում ֆունկցիաների և օպերատորների վարքագիծը, կոնվերգենցիայի տարբեր տեսակները, շարունակականության և սահմանափակվածության պայմանները, ինչպես նաև կարևոր թեորեմներ՝ Հան-Բանախի, Բանախ–Շտայնհաուզի և բաց քարտեզման թեորեմները, գիրքը միաժամանակ ներկայացնում է տեսական ապացույցներ և կիրառական օրինակներ, որոնք կապում են ֆունկցիոնալ անալիզը դիֆերենցիալ հավասարումների, քվանտային մեխանիկայի և օպտիմիզացիայի խնդիրների հետ, դարձնելով այն կարևոր հիմք բարձր մաթեմատիկայի և կիրառական հետազոտությունների համար։

Գրականություն

Հայոց պատմություն համարվում է հայկական պատմագրության ամենանշանավոր և արժեքավոր ստեղծագործություններից մեկը, որի հեղինակն է Մովսես Խորենացի՝ հայ միջնադարյան պատմագրության հիմնադիրը։ Այս գիրքը ներկայացնում է հայ ժողովրդի ծագման, կազմավորման, պետականության ստեղծման և պատմական զարգացման ամբողջական պատկերը՝ սկսած առասպելական ժամանակներից մինչև հեղինակի ապրած դարաշրջանը։ Ռուսերեն հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս նաև ռուսալեզու ընթերցողներին ծանոթանալ հայկական մշակույթի, ազգային ինքնության և պատմական ժառանգության կարևորագույն աղբյուրներից մեկին։ Ստեղծագործության մեջ մանրամասն ներկայացված են հայկական թագավորությունների ձևավորումը, արքաների գործունեությունը, պատերազմները, դիվանագիտական հարաբերությունները, ժողովրդի սովորույթներն ու հոգևոր կյանքը։ Խորենացին իր պատմությունը կառուցում է ոչ միայն փաստերի փոխանցման, այլ նաև գեղարվեստական նկարագրությունների, առասպելների և ժողովրդական ավանդությունների միջոցով, ինչի շնորհիվ գիրքը ընթերցվում է ոչ միայն որպես պատմագիտական աշխատություն, այլ նաև որպես գրական արժեք ունեցող ստեղծագործություն։ Հեղինակը մեծ ուշադրություն է դարձնում ազգային ինքնագիտակցության պահպանմանը և հայրենիքի գաղափարին՝ ընդգծելով հայ ժողովրդի տոկունությունն ու մշակութային հարատևությունը։ «Հայոց պատմություն»-ը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ հայկական քաղաքակրթության արմատները և նրա դերը տարածաշրջանի պատմության մեջ։ Գիրքը համատեղում է պատմությունը, փիլիսոփայական դիտարկումները և ազգային հիշողությունը՝ դառնալով հայ գրական ու գիտական ժառանգության անկրկնելի մաս։