Խոստովանության գիրք

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ցածրաչափ անհամասեռ և պատահական միջավայրերում ալիքների տարածման տեսական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են այն ֆիզիկական գործընթացները, որոնք առաջանում են, երբ ալիքները տարածվում են բարդ կառուցվածք ունեցող միջավայրերում, որտեղ առկա են տարածական անհամասեռություններ, պատահական փոփոխություններ և սահմանափակ չափայնության պայմաններ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ալիքային երևույթների մաթեմատիկական նկարագրության մեթոդները, տարածման հավասարումների լուծման մոտեցումները, ցրման, տեղայնացման, միջավայրի անկանոնությունների ազդեցության և ալիքային դաշտերի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոդելներ և վերլուծական մեթոդներ, որոնք կիրառելի են տարբեր ֆիզիկական համակարգերի ուսումնասիրության համար՝ ներառյալ պինդ մարմնի ֆիզիկան, օպտիկան, էլեկտրոնային համակարգերը և նանոկառուցվածքները։ Աշխատությունը նպաստում է բարդ միջավայրերում ալիքային գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը և կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից ֆիզիկայի այն ուղղությունների համար, որտեղ ուսումնասիրվում են ցածրաչափ համակարգեր և պատահական կառուցվածքներ։ Այն նախատեսված է տեսական ֆիզիկոսների, մաթեմատիկական ֆիզիկայի մասնագետների, նյութագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ալիքների տարածման հիմնարար խնդիրներով և բարդ միջավայրերի ֆիզիկայով։

Մշակույթ

Գիրքը նվիրված է 20-րդ դարի վերջին երեսնամյակի հայկական ջութակի կոնցերտային ստեղծագործությունների կատարողական մեկնաբանման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում քննության են առնվում հայկական ջութակի երաժշտության գեղարվեստական, ոճական և կատարողական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն մոտեցումները, որոնց միջոցով կատարողը բացահայտում է ստեղծագործության գաղափարական բովանդակությունը, ազգային ինքնատիպությունը և երաժշտական արտահայտչամիջոցները։ Հեղինակը վերլուծում է ջութակի կոնցերտային ժանրի զարգացման միտումները, կոմպոզիտորական լեզվի առանձնահատկությունները, ազգային երաժշտական ավանդույթների և ժամանակակից արտահայտչական միջոցների համադրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կատարողական տեխնիկայի, ձայնարտաբերման, ֆրազավորման, ռիթմական կազմակերպման, երաժշտական կերպարների մեկնաբանման և նվագախմբի հետ փոխհարաբերության հարցերին։ Աշխատությունը բացահայտում է այն խնդիրները, որոնց բախվում են ջութակահարները հայկական կոնցերտների մեկնաբանման ընթացքում, և ներկայացնում է դրանց լուծման տեսական ու գործնական մոտեցումներ։ Գրքում ուսումնասիրվում է նաև կատարողի ստեղծագործական դերի նշանակությունը՝ որպես երաժշտական երկի վերարտադրողի և նոր իմաստային շերտեր բացահայտողի։ Աշխատանքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է երաժշտագետների, կատարողների, դասախոսների, երաժշտական բուհերի ուսանողների և հայկական երաժշտական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Մշակույթ

Սոցիոլոգիական և թատերագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հայկական թատերական միջավայրի ուսումնասիրությանը՝ հասարակական և մշակութային գործընթացների համատեքստում։ Քննության են առնվում թատրոնի դերը հասարակության մշակութային կյանքում, հանդիսատեսի վերաբերմունքը ներկայացումների նկատմամբ, թատերական նախասիրությունները և տարբեր սոցիալական խմբերի մասնակցությունը մշակութային կյանքին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանդիսատեսի կազմին, տարիքային և սոցիալական առանձնահատկություններին, թատրոն հաճախելու շարժառիթներին, ներկայացումների ընտրության վրա ազդող գործոններին և հասարակության մեջ թատրոնի պահանջարկին։ Վերլուծվում են թատրոնների և հանդիսատեսի միջև հաղորդակցության ձևերը, ժամանակակից թեմաների ներկայացումը բեմում, ինչպես նաև սոցիալական փոփոխությունների ազդեցությունը թատերական գործունեության վրա։ Քննարկվում են պետական և անկախ թատրոնների գործունեության կազմակերպման, մշակութային կառավարման, տեղեկատվության տարածման և նոր հանդիսատեսի ներգրավման հետ կապված հարցերը։ Սոցիոլոգիական հարցումների, դիտարկումների և այլ հետազոտական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու թատերական կյանքի զարգացման միտումները և բացահայտելու ոլորտում առկա խնդիրները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, թատերագետների, մշակութաբանների, արվեստի կառավարման մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է 4–7-րդ դասարանների աշակերտների գեղագիտական դաստիարակության կազմակերպման և մանկավարժական ղեկավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը՝ ժողովրդական գեղարվեստական արհեստների ուսուցման գործընթացի շրջանակներում։ Հեղինակը ներկայացնում է գեղագիտական կրթության տեսական հիմքերը, բացահայտում ժողովրդական արվեստի և ավանդական արհեստների դերը սովորողների ստեղծագործական մտածողության, գեղարվեստական ճաշակի, ազգային մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության և հոգևոր արժեքների ձևավորման գործում։ Աշխատությունում վերլուծվում են ուսուցման մեթոդները, մանկավարժական պայմանները և կրթական տեխնոլոգիաները, որոնք նպաստում են աշակերտների ակտիվ մասնակցությանը, ստեղծագործական ունակությունների զարգացմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի դերին՝ որպես կրթական գործընթացի կազմակերպիչ և գեղագիտական դաստիարակության առաջնորդ, ինչպես նաև ներկայացվում են արդյունավետ դասավանդման մոդելներ, գործնական փորձ և մեթոդական առաջարկություններ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, արվեստի և տեխնոլոգիայի ուսուցիչներին, կրթության ոլորտի հետազոտողներին, ուսանողներին և գեղագիտական դաստիարակության հիմնահարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Մշակույթ

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Նոր Ջուղայի ապարանքների ճարտարապետությանը՝ XVII–XIX դարերի ընթացքում դրանց ձևավորման, զարգացման, հատակագծային և ծավալատարածական առանձնահատկությունների, հարդարանքի ու գեղարվեստական արժեքի համակողմանի քննությանը։ Նոր Ջուղան՝ Սպահանի հարավային հատվածում ձևավորված հայկական թաղամասը, ստեղծվել է Շահ Աբբաս I-ի օրոք 17-րդ դարի սկզբին՝ 1604 թվականի բռնագաղթերի հետևանքով այնտեղ տեղափոխված հայերի բնակեցմամբ։ Հայկական համայնքի տնտեսական հզորացումը հետագայում արտահայտվեց նաև բնակելի և հասարակական ճարտարապետության զարգացման մեջ՝ ձևավորելով առանձնահատուկ քաղաքային միջավայր։ Նոր Ջուղայի առանձնատներն ու ապարանքները ոչ միայն բնակության վայրեր էին, այլև հարուստ վաճառականական ընտանիքների սոցիալական դիրքի, տնտեսական կարողության և մշակութային ինքնության արտահայտման միջոց։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ապարանքների հատակագծային կառուցվածքի բացահայտումը։ Նման կառույցների ձևավորման վրա ազդել են ինչպես հայկական ավանդական բնակելի ճարտարապետության որոշ սկզբունքներ, այնպես էլ Իրանի տեղական ճարտարապետական մշակույթը, կլիմայական պայմանները և քաղաքաշինական միջավայրը։ Փակ կամ կիսափակ բակերը, դրանց շուրջ խմբավորված բնակելի և օժանդակ տարածքները, ստվերոտ անցումները, այգիները և ջրային տարրերը ձևավորում էին բնակության համար հարմարավետ միջավայր՝ համապատասխանելով Սպահանի տաք և չոր կլիմային։ Նոր Ջուղայի հայկական առանձնատների կարևոր առանձնահատկություններից է արտաքին համեմատաբար զուսպ ճարտարապետության և ներսի հարուստ հարդարանքի հակադրությունը։ Շենքերի ներքին տարածքները հաճախ զարդարվել են որմնանկարներով, բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով, հայելային և այլ դեկորատիվ լուծումներով։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետության մեջ հատկապես ուշագրավ է եվրոպական, իրանական և հայկական գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հայ վաճառականները ակտիվ կապեր ունեին եվրոպական և ասիական տարբեր կենտրոնների հետ, և այդ միջազգային առևտրական ու մշակութային կապերը ներթափանցում էին նաև բնակելի ճարտարապետություն։ Նոր Ջուղայի տների ներքին հարդարանքում հանդիպող եվրոպական թեմաներով որմնանկարները, իրանական դեկորատիվ մոտիվները և հայկական մշակութային խորհրդանիշները ձևավորում են յուրահատուկ սինթեզ, որը առանձնացնում է այդ միջավայրը։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետական ժառանգության վերաբերյալ ուսումնասիրություններում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Վանք թաղամասը, որտեղ պահպանվել են հայկական եկեղեցիներ, բնակելի տներ և պատմական այլ կառույցներ։ Նոր Ջուղայի հայկական եկեղեցիների ճարտարապետությունը նույնպես բնութագրվում է հայկական և իրանական ավանդույթների համադրմամբ, իսկ դրանց ներքին հարդարանքը հաճախ հարուստ է որմնանկարներով։ Ապարանքների ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև դրանց սոցիալական գործառույթը։ XVII–XIX դարերում Նոր Ջուղայի հայ վաճառականները ձևավորել էին լայն միջազգային առևտրական ցանցեր, որոնք կապում էին Սպահանը Հնդկաստանի, Ռուսաստանի, Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի առևտրական կենտրոնների հետ։ Այդ տնտեսական գործունեության արդյունքում ձևավորված հարստությունը հնարավորություն էր տալիս կառուցելու ընդարձակ և ճոխ առանձնատներ, որոնք միաժամանակ ծառայում էին որպես ընտանեկան բնակավայր, ընդունելությունների վայր և հասարակական հեղինակության ցուցիչ։ Այդ պատճառով ապարանքի ճարտարապետությունը պետք է դիտարկել նաև համայնքի սոցիալական պատմության համատեքստում։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարածական կազմակերպման և կենցաղային կյանքի փոխհարաբերությունը։ Բնակելի համալիրների տարբեր հատվածների՝ ընդունելության սրահների, ընտանեկան տարածքների, օժանդակ շինությունների, բակերի և այգիների դասավորությունը արտացոլում էր ընտանիքի կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները և մասնավոր ու հանրային տարածքների տարանջատման սկզբունքները։ Այս առումով ապարանքը պարզապես ճարտարապետական կառույց չէ, այլ պատմական աղբյուր, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել Նոր Ջուղայի հայ համայնքի կենսակերպը և սոցիալական կառուցվածքը։ Ժամանակի ընթացքում այդ կառույցների մի մասը վերափոխվել է, վնասվել կամ կորցրել նախնական տեսքը, ինչն առավել է ընդգծում դրանց փաստագրական և մշակութային արժեքը։ Նոր Ջուղայի պատմական միջավայրի պահպանումը ներկայումս կարևոր խնդիր է, քանի որ այստեղ պահպանված հայկական հուշարձանները ներկայացնում են Իրանի հայկական համայնքի բազմադարյա ներկայության և մշակութային փոխազդեցությունների եզակի վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Նոր Ջուղայի XVII–XIX դարերի բնակելի ճարտարապետության առանձնահատկությունները, հայկական վաճառականական վերնախավի կենցաղն ու մշակույթը, ինչպես նաև հայկական, իրանական և եվրոպական ճարտարապետական ու դեկորատիվ ավանդույթների փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել ճարտարապետության պատմությամբ, հայկական սփյուռքի մշակույթով, իրանագիտությամբ, արվեստագիտությամբ, հուշարձանների պահպանությամբ և հայկական ճարտարապետական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է պեռլիտի հիմքով կալցիումի և մագնեզիումի բարձր պարունակությամբ ապակեբյուրեղային նյութերի ստացման գիտական ու տեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են բնական պեռլիտի քիմիական և հանքաբանական առանձնահատկությունները, դրա օգտագործման հնարավորությունները որպես ապակեկերամիկական նյութերի արտադրության հումքային բաղադրիչ, ինչպես նաև սկզբնական խառնուրդի բաղադրության ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապակու հալման, սառեցման և հետագա վերահսկվող բյուրեղացման գործընթացներին, որոնց միջոցով ձևավորվում է անհրաժեշտ ֆազային կազմով և կառուցվածքով նյութ։ Վերլուծվում են կալցիում և մագնեզիում պարունակող բաղադրիչների հարաբերակցությունը, ջերմամշակման ջերմաստիճանային ռեժիմները, բյուրեղացման պայմանները և դրանց ազդեցությունը առաջացող բյուրեղային ֆազերի բնույթի ու քանակի վրա։ Քննարկվում են ստացված նյութերի ֆիզիկամեխանիկական, ջերմային և կառուցվածքային հատկությունները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը արտադրության տեխնոլոգիական պարամետրերից։ Կարևորվում է ապակային և բյուրեղային ֆազերի օպտիմալ հարաբերակցության ապահովումը՝ բարձր ամրությամբ, ջերմակայունությամբ և շահագործման համար անհրաժեշտ այլ հատկություններով նյութեր ստանալու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնական հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործման, արտադրական գործընթացների օպտիմալացման և համապատասխան բաղադրությունների ընտրության խնդիրներին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել պեռլիտի կիրառման նոր ուղղությունների զարգացմանը և տարբեր տեխնիկական ու շինարարական նպատակներով օգտագործվող ապակեբյուրեղային նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյութագետների, քիմիկոս-տեխնոլոգների, սիլիկատային նյութերի մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և ուսանողների համար։