Կիրճերում կազմավորվող մակաբացման ապարների բազմաստիճան լցակույտերի լարվածային վիճակի ծավալային ֆիզիկական մոդելավորումը

Политология

Սույն նյութը վերաբերում է Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) նախկին նախագահ Արաիկ Հարությունյանի ձերբակալությանը Ադրբեջանի իրավապահ մարմինների կողմից՝ տարածաշրջանում 2023 թվականի ռազմական և քաղաքական զարգացումների համատեքստում։ Ըստ հաղորդվող տեղեկատվության՝ նա ընդգրկվել է այն անձանց թվում, որոնց նկատմամբ Ադրբեջանի կողմից իրականացվել են քրեական հետապնդման կամ կալանավորման գործողություններ՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղում նախկին վարչական կառույցների գործունեության և վերջին ռազմական էսկալացիայի հետևանքների հետ։ Գործընթացը դիտարկվում է որպես ավելի լայն քաղաքական և իրավական զարգացումների մաս, որոնք հաջորդել են տարածաշրջանի վերահսկողության փոփոխությանը և ադրբեջանական վարչական համակարգի հաստատմանն այդ տարածքում։ Իրավիճակը շարունակում է մնալ միջազգային ուշադրության կենտրոնում՝ պայմանավորված մարդու իրավունքների, քաղաքական պատասխանատվության և տարածաշրջանային կայունության վերաբերյալ տարբեր մեկնաբանություններով ու գնահատականներով։

Право

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է աշխարհիկ պետության սահմանադրաիրավական էության և դրա տեսական հիմքերի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության համատեքստում։ Քննության են առնվում աշխարհիկության՝ որպես պետական կազմակերպման սկզբունքի բովանդակությունը, դրա իրավական հատկանիշները և սահմանադրական կարգի համակարգում ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետության և կրոնական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունների իրավական կարգավորմանը, խղճի ու կրոնի ազատության երաշխիքներին, ինչպես նաև պետական և կրոնական ոլորտների փոխհարաբերությունների սահմաններին։ Վերլուծվում են աշխարհիկ պետության սկզբունքի արտահայտման սահմանադրաիրավական ձևերը և դրանց կապը մարդու հիմնարար իրավունքների, իրավահավասարության ու պետական իշխանության գործունեության հետ։ Քննարկվում են նաև աշխարհիկության վերաբերյալ տեսական մոտեցումները, իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները և համապատասխան սկզբունքների իրականացման հետ կապված իրավական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու աշխարհիկ պետության սահմանադրաիրավական բնույթի և պետական ու կրոնական ինստիտուտների հարաբերությունների իրավական հիմքերի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության, մարդու իրավունքների ու կրոնական հարաբերությունների իրավական կարգավորման ոլորտների մասնագետների և հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է համայնքային բյուջետավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Երևանի քաղաքի համայնքների օրինակով։ Վերլուծվում են տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական գործունեության առանձնահատկությունները, համայնքային բյուջեների ձևավորման աղբյուրները, եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքը, ինչպես նաև բյուջետային պլանավորման և իրականացման գործընթացները։ Ուսումնասիրությունում քննարկվում են համայնքային ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման խնդիրները, սեփական եկամուտների ընդլայնման հնարավորությունները, պետական և համայնքային ֆինանսական հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բյուջետային գործընթացի թափանցիկությանը, բնակչության կարիքներին համապատասխան ֆինանսական ծրագրերի մշակմանը և համայնքային ծառայությունների որակի բարելավման մեխանիզմներին։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել տեղական ինքնակառավարման համակարգի կատարելագործմանը, համայնքային ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը և Երևան քաղաքի համայնքների բյուջետային կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։

Психология

Այս աշխատությունը նվիրված է երկրաշարժերի նկատմամբ բնակչության սոցիալ-հոգեբանական խոցելիության նվազեցման հիմնախնդրին՝ բնական աղետների ռիսկի կառավարման և բնակչության դիմակայունության բարձրացման համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակում երկրաշարժը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ֆիզիկական և նյութական վնասներ առաջացնող բնական վտանգ, այլև որպես սոցիալական և հոգեբանական լուրջ ազդեցություն ունեցող իրադարձություն, որի հետևանքները կարող են դրսևորվել ինչպես աղետի պահին, այնպես էլ դրանից հետո։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բնակչության խոցելիությունը պայմանավորող սոցիալական, հոգեբանական, ժողովրդագրական և վարքաբանական գործոնները, ինչպես նաև տարբեր խմբերի՝ երեխաների, տարեցների, հաշմանդամություն ունեցող անձանց և այլ խոցելի բնակչության հնարավոր առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկրաշարժի ժամանակ և դրանից հետո առաջացող վախի, սթրեսի, տագնապի, անորոշության, խուճապային վարքագծի և տեղեկատվական շփոթության խնդիրներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է բնակչության նախապատրաստվածության մակարդակի և սոցիալ-հոգեբանական դիմակայունության միջև կապի բացահայտումը, քանի որ վտանգի մասին գիտելիքը, գործողությունների նախապես մշակված պլանը և համապատասխան հմտությունների առկայությունը կարող են նվազեցնել արտակարգ իրավիճակում անորոշությունն ու ոչ արդյունավետ վարքագծի հավանականությունը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ իրազեկման և կրթական ծրագրերի, տարհանման վարժանքների, հոգեբանական պատրաստվածության, համայնքային աջակցության և փոխօգնության համակարգերի դերին։ Կարևորվում է նաև պետական կառավարման մարմինների, փրկարարական ծառայությունների, առողջապահական և սոցիալական կառույցների, կրթական հաստատությունների, համայնքների և հասարակական կազմակերպությունների համագործակցությունը՝ բնակչության համապարփակ պատրաստվածությունն ապահովելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ճգնաժամային հաղորդակցության արդյունավետությանը, քանի որ հստակ, ժամանակին և վստահելի տեղեկատվության տրամադրումը կարող է էական նշանակություն ունենալ բնակչության վարքագծի կարգավորման և խուճապի կանխարգելման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել նաև երկրաշարժից հետո հոգեբանական աջակցության, սոցիալական վերականգնման և համայնքային կապերի վերականգնման մեխանիզմները։ Կարևորվում է երկարաժամկետ մոտեցումը, որի նպատակն է ոչ միայն նվազեցնել աղետի անմիջական հոգեբանական հետևանքները, այլև ձևավորել հասարակության կայուն դիմակայունություն ապագա վտանգների նկատմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բնակչության սոցիալ-հոգեբանական խոցելիության հիմնական պատճառները և մշակելու դրա նվազեցման գործնական ուղղություններ՝ հիմնված իրազեկման, պատրաստվածության, համագործակցության, հոգեբանական աջակցության և համայնքային ներուժի ամրապնդման վրա։ Նյութը կարող է օգտակար լինել աղետների ռիսկի կառավարման մասնագետների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, քաղաքացիական պաշտպանության ոլորտի մասնագետների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արդի հայ մամուլի լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի քննությանը՝ ուշադրության կենտրոնում ունենալով ժամանակակից մամուլի խոսքի բառապաշարը, քերականական կառուցվածքը, շարահյուսական միջոցները, ոճական դրսևորումները և լեզվական զարգացման միտումները։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ մամուլի լեզուն հասարակական հաղորդակցության կարևորագույն ձևերից է և անմիջականորեն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, մշակութային ու տնտեսական կյանքը։ Այդ պատճառով մամուլի հրապարակումները ոչ միայն տեղեկատվություն են փոխանցում, այլև ակտիվորեն մասնակցում են լեզվական նորմերի ձևավորմանն ու փոփոխությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը ժամանակակից մամուլի բառապաշարի քննությունն է։ Մամուլում գործածվող բառերն ու արտահայտությունները հաճախ արագ արձագանքում են հասարակական կյանքի նոր երևույթներին, ինչի հետևանքով լեզվում առաջանում են նորաբանություններ, նոր տերմիններ և նախկինում սահմանափակ գործածություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ։ Հատկապես նկատելի են քաղաքականության, տնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, միջազգային հարաբերությունների և հասարակական կյանքի այլ ոլորտների բառապաշարի ներթափանցումը մամուլի խոսք։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ օտարաբանությունների, փոխառությունների և դրանց հայերեն համարժեքների գործածությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք ներգործում ժամանակակից գրական հայերենի բառապաշարի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մամուլի լեզվի և գրական լեզվի նորմի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Մամուլը մի կողմից պետք է հետևի գրական լեզվի ընդունված կանոններին, իսկ մյուս կողմից հաճախ ձգտում է լինել արագ, արտահայտիչ և ընթերցողին հասանելի։ Այս հանգամանքը կարող է հանգեցնել խոսակցական տարրերի, նորաձև արտահայտությունների, օտար լեզուներից փոխառված կառուցվածքների և ոչ ստանդարտ ձևերի ներթափանցմանը լրագրողական խոսք։ Նման երևույթների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մամուլի լեզվի նորմատիվ և հաղորդակցական պահանջների փոխհարաբերությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել վերնագրերի լեզուն։ Ժամանակակից մամուլի վերնագիրը ոչ միայն տեղեկություն է հաղորդում նյութի բովանդակության մասին, այլև ունի ընթերցողի ուշադրությունը գրավելու և հետաքրքրություն առաջացնելու գործառույթ։ Այդ պատճառով վերնագրերում հաճախ կիրառվում են կարճ, դինամիկ, պատկերավոր և երբեմն արտահայտչական լեզվական կառույցներ։ Վերնագրերի շարահյուսական կառուցվածքը, բառապաշարը, փոխաբերությունները, հարցական և հրամայական ձևերը կարող են դիտարկվել որպես ժամանակակից լրագրողական ոճի բնորոշ առանձնահատկություններ։ Կարևոր է նաև մամուլի լեզվի շարահյուսական կողմը։ Լրագրողական տեքստերում կարող են զուգակցվել ինչպես պարզ ու կարճ, այնպես էլ բարդ և բազմաբաղադրիչ նախադասություններ։ Տարբեր կառուցվածքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված է նյութի ժանրով, հաղորդակցական նպատակով և նախատեսված լսարանով։ Տեղեկատվական նյութերում գերակշռում է հակիրճ ու փաստական շարադրանքը, մինչդեռ վերլուծական, հրապարակախոսական կամ մեկնաբանական նյութերում ավելի հաճախ կիրառվում են բարդ շարահյուսական կառույցներ, պատճառահետևանքային կապեր և գնահատողական արտահայտություններ։ Մամուլի լեզվի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև արտահայտչականությունը։ Լրագրողական խոսքը հաճախ օգտագործում է փոխաբերություններ, համեմատություններ, դարձվածքներ, հռետորական հարցեր, հակադրություններ և այլ ոճական միջոցներ՝ նյութը առավել ազդեցիկ և հիշվող դարձնելու համար։ Այդ միջոցների գործածությունը հատկապես բնորոշ է հրապարակախոսական և վերլուծական նյութերին, որտեղ հեղինակը ոչ միայն ներկայացնում է փաստերը, այլև փորձում է ձևավորել դրանց որոշակի ընկալում։ Այս հանգամանքը մամուլի լեզուն դարձնում է միաժամանակ տեղեկատվական և ազդեցության գործիք։ Ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել նաև տարբեր ժանրերի լեզվական տարբերությունները։ Լուրի, հարցազրույցի, վերլուծական հոդվածի, ակնարկի, մեկնաբանության և հրապարակախոսական նյութի լեզվական կառուցվածքը նույնը չէ։ Յուրաքանչյուր ժանր ունի իր հաղորդակցական նպատակները և, համապատասխանաբար, բառապաշարի, շարահյուսության ու ոճական միջոցների ընտրության առանձնահատկությունները։ Ժանրային տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ժամանակակից մամուլի լեզվի ներքին կառուցվածքի մասին։ Առանձին կարևորություն ունի մամուլի լեզվի ազդեցությունը հասարակության խոսքային մշակույթի վրա։ Լայն տարածում ունեցող լրատվամիջոցները կարող են նպաստել որոշ բառերի և արտահայտությունների տարածմանը, նոր լեզվական ձևերի ամրապնդմանը կամ, հակառակը, գրական նորմից շեղումների բազմացմանը։ Այդ պատճառով մամուլի լեզվի որակը կարևոր է ոչ միայն լրագրության, այլև ամբողջ հասարակության լեզվական մշակույթի տեսանկյունից։ Լրագրողական խոսքի բարձր մշակույթը կարող է նպաստել գրական հայերենի զարգացմանն ու պահպանմանը, մինչդեռ անփույթ կամ սխալ գործածությունը կարող է արագ տարածվել լայն լսարանի շրջանում։ Ժամանակակից մամուլի լեզվի ուսումնասիրության մեջ կարևոր է նաև էլեկտրոնային լրատվամիջոցների ազդեցությունը։ Թվային միջավայրի տարածումը փոխել է լրագրողական հաղորդակցության արագությունը, կառուցվածքը և լեզվական ձևերը։ Առցանց հրապարակումները հաճախ ունեն ավելի կարճ և դինամիկ կառուցվածք, իսկ վերնագրերն ու տեքստերը կարող են ձևավորվել նաև որոնողական համակարգերի, սոցիալական ցանցերի և ընթերցողների վարքագծի ազդեցությամբ։ Այս պայմաններում մամուլի լեզվում կարող են ավելի արագ տարածվել խոսակցական և նորաստեղծ ձևեր, ինչպես նաև այլ լեզուներից անմիջականորեն փոխանցված բառեր ու արտահայտություններ։ Ուսումնասիրության արժեքը նաև այն է, որ մամուլի լեզուն կարող է ծառայել որպես ժամանակակից հայերենի փոփոխությունների դիտարկման կարևոր աղբյուր։ Մամուլի մեծածավալ և բազմաժանր նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու բառապաշարի նորացմանը, քերականական ձևերի գործածության փոփոխություններին, նոր ոճական միտումների առաջացմանը և լեզվական նորմի նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Այս առումով մամուլի լեզվի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լրագրագիտության, այլև ժամանակակից հայերենի զարգացման գործընթացները հասկանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է արդի հայ մամուլի լեզուն որպես կենդանի, փոփոխվող և հասարակական գործընթացների նկատմամբ զգայուն լեզվական համակարգ։ Այն համադրում է բառագիտական, քերականական, շարահյուսական և ոճական դիտարկումները՝ բացահայտելու ժամանակակից լրագրողական խոսքի հիմնական առանձնահատկությունները, դրա զարգացման միտումները և գրական հայերենի հետ փոխհարաբերությունները։ Թեման կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, լրագրողներին, խմբագիրներին, ոճաբաններին, հաղորդակցության մասնագետներին, բանասերներին և ժամանակակից հայոց լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

История

Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանության երևույթի պատմական, քաղաքական և հասարակական ընկալման ուսումնասիրությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով զանգվածային բռնությունների, դրանց հիշողության և ժամանակակից աշխարհում դրանց հետևանքների վրա։ Հետազոտության շրջանակում քննարկվում է ցեղասպանության՝ որպես մարդկության դեմ ուղղված ծայրահեղ հանցագործության, ձևավորման և դրսևորման գործընթացը, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնք կարող են նպաստել նման հանցագործությունների առաջացմանը, խորացմանը և հասարակական լայն հետևանքների տարածմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական հիշողության, զոհերի և վերապրածների փորձառության, հասարակական պատասխանատվության և ցեղասպանությունների ճանաչման խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչպես են անցյալի զանգվածային բռնությունները շարունակում ազդել հետագա սերունդների ինքնության, քաղաքական հարաբերությունների և միջազգային օրակարգի վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժխտողականության, պատմական փաստերի մեկնաբանման և հիշողության քաղաքականության խնդիրներին, քանի որ ցեղասպանության հետևանքները հաճախ չեն սահմանափակվում բռնության անմիջական ժամանակաշրջանով։ Աշխատությունը ցեղասպանության թեման դիտարկում է նաև միջազգային իրավունքի և մարդու իրավունքների պաշտպանության համատեքստում՝ անդրադառնալով կանխարգելման, պատասխանատվության և նման հանցագործությունների կրկնությունը բացառելու անհրաժեշտությանը։ Հետազոտական մոտեցումը կարող է ներառել պատմական փաստերի, քաղաքական գործընթացների և հասարակական արձագանքների համադրական վերլուծություն՝ երևույթի բազմաշերտ բնույթը բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ցեղասպանությունների պատմության, կոլեկտիվ հիշողության, միջազգային իրավունքի և հակամարտությունների ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով զանգվածային բռնությունների պատճառների և երկարաժամկետ հետևանքների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, ցեղասպանագետներին, քաղաքագետներին, իրավաբաններին, սոցիոլոգներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, հետազոտողներին և թեմայով հետաքրքրվող ընթերցողներին։