Քրեական պատժի նպատակների իրագործման հիմնախնդիրները (իրավահամեմատական վերլուծություն)

Լրագրություն

Այս հրապարակումը վերաբերում է Հայաստանին և Ադրբեջանին առնչվող տարածաշրջանային իրադարձություններին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով պայթյունի հետևանքով զոհերի թվի վերաբերյալ Հայաստանի կողմից ներկայացված տեղեկություններին։ Նյութի հիմքում արտակարգ իրավիճակի զարգացումների, մարդկային կորուստների և դրանց վերաբերյալ պաշտոնական հաղորդագրությունների լուսաբանումն է։ Հրապարակումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ իրադարձության ընթացքի, զոհերի թվի փոփոխության և իրավիճակի նկատմամբ պետական կառույցների արձագանքի մասին։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում կորուստների վերաբերյալ տեղեկատվության ճշտմանը և դրա հրապարակային հաղորդմանը, ինչը կարևոր նշանակություն ունի հատկապես ռազմական կամ քաղաքական լարվածության պայմաններում տեղի ունեցող իրադարձությունների լուսաբանման ժամանակ։ Նյութը նաև տեղավորվում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների, տարածաշրջանային անվտանգության և հակամարտությունների համատեքստում, քանի որ նմանատիպ միջադեպերը կարող են ունենալ ոչ միայն մարդասիրական, այլև քաղաքական ու հասարակական նշանակություն։ Հրապարակման տեղեկատվական արժեքը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ այն արձանագրում է կոնկրետ ժամանակահատվածում տեղի ունեցած իրադարձության վերաբերյալ հաղորդվող տվյալները և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել դրա լուսաբանման ձևը։ Այն կարող է հետաքրքրել ժամանակակից պատմությամբ, լրագրությամբ, միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրներով և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումներով զբաղվող հետազոտողներին։ Նյութը հատկապես օգտակար է որպես ժամանակաշրջանի իրադարձությունները փաստագրող տեղեկատվական աղբյուր, որը թույլ է տալիս հետևել ինչպես արտակարգ դեպքի մարդկային հետևանքներին, այնպես էլ դրա շուրջ ձևավորված պաշտոնական տեղեկատվական դաշտին։

Զբոսաշրջություն (Տուրիզմ)

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում կազմակերպվող ճանաչողական և զբոսաշրջային երթուղիների ուղեցույց՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հանրապետության պատմամշակութային ժառանգությանը, բնաշխարհին, քաղաքներին, բնակավայրերին և տեսարժան վայրերին։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր շրջաններով իրականացվող էքսկուրսիաների կազմակերպմանը և այն վայրերին, որոնք առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում պատմության, ճարտարապետության, հնագիտության, մշակույթի և բնության տեսանկյունից։ Ներկայացվում են հնագույն բնակավայրեր, պատմական հուշարձաններ, եկեղեցիներ ու վանական համալիրներ, ճարտարապետական կառույցներ, թանգարաններ, մշակութային կենտրոններ և բնական տեսարժան վայրեր՝ դրանց վերաբերյալ տալով ճանաչողական տեղեկություններ և պատմական համատեքստ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Երևանին և հանրապետության մյուս քաղաքներին, դրանց զարգացման պատմությանը, քաղաքաշինական առանձնահատկություններին, հասարակական ու մշակութային կյանքին և խորհրդային ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Երթուղիների նկարագրությունների միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու Հայաստանի աշխարհագրական բազմազանության, լեռնային բնապատկերների, գետերի, լճերի, կիրճերի և այլ բնական առանձնահատկությունների մասին։ Պատմական և մշակութային հուշարձանների ներկայացումը միաժամանակ բացահայտում է տարբեր ժամանակաշրջաններում հայկական ճարտարապետության և արվեստի զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուղեցույցային բնույթի նյութերը կարող են ներառել նաև ճանապարհների, այցելության հաջորդականության, բնակավայրերի միջև կապերի և ճանապարհին հանդիպող նշանակալի վայրերի վերաբերյալ գործնական տեղեկություններ՝ նպաստելով երթուղիների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանի զբոսաշրջային մշակույթն ու հանրապետության տեսարժան վայրերի այն ժամանակվա ներկայացման ձևերը պատկերող աղբյուր։ Այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե պատմական ժառանգությունը, բնական հարստությունները և ժամանակակից քաղաքաշինական ձեռքբերումները ինչպես էին ներկայացվում այցելուներին և զբոսաշրջիկներին Հայկական ԽՍՀ ժամանակաշրջանում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել Հայաստանի պատմությամբ, աշխարհագրությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և ճարտարապետությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, ինչպես նաև զբոսաշրջության պատմությունը, խորհրդային շրջանի Հայաստանը և պատմական ուղեցույցները ուսումնասիրող մասնագետներին։

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրավահավասարության՝ որպես ժողովրդավարական և իրավական պետության հիմնարար սկզբունքի, բովանդակության, նշանակության և իրականացման իրավական մեխանիզմների բացահայտումն է։ Աշխատության մեջ իրավահավասարությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օրենքի առջև բոլորի հավասարության ձևական պահանջ, այլև որպես մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների լիարժեք իրացման, խտրականության բացառման և հասարակական հարաբերություններում արդարացի վերաբերմունքի ապահովման կարևոր նախապայման։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մեջ ամրագրված իրավահավասարության սկզբունքներին և դրանց փոխկապակցվածությանը մարդու արժանապատվության, անձնական ազատության, ժողովրդավարության, իրավական պետության և սոցիալական արդարության գաղափարների հետ։ Քննարկվում է այն հարցը, թե ինչպես է սահմանադրական կարգավորումը ձևավորում քաղաքացիների հավասար իրավական կարգավիճակը և ինչ սահմաններում կարող են իրականացվել իրավունքների ու ազատությունների տարբերակված կարգավորումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է խտրականության արգելքի ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են այնպիսի հանգամանքներ, որոնց հիմքով անձանց նկատմամբ տարբերակված վերաբերմունքը կարող է հանգեցնել իրավահավասարության խախտման, ինչպես նաև այն իրավական չափանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել օրինական և անթույլատրելի տարբերակումը։ Այս համատեքստում իրավահավասարությունը ներկայացվում է որպես պետության կողմից ոչ միայն խտրական գործողություններից զերծ մնալու, այլև անհրաժեշտ իրավական և ինստիտուցիոնալ պայմաններ ստեղծելու պարտականություն։ Հետազոտության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում քաղաքացիների քաղաքական, քաղաքացիական, սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքների իրականացման հավասար հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում է ընտրական գործընթացներին մասնակցության, պետական կառավարմանը ներգրավվելու, աշխատանքի, կրթության, սոցիալական պաշտպանության, սեփականության և դատական պաշտպանության ոլորտներում հավասարության ապահովման նշանակությունը։ Այս իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը դիտարկվում է որպես իրավահավասարության սկզբունքի գործնական դրսևորման կարևոր պայման։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում դատական պաշտպանության խնդիրը։ Քաղաքացիների իրավահավասարությունը չի կարող արդյունավետորեն իրականացվել առանց այնպիսի իրավական համակարգի, որը յուրաքանչյուր անձի հնարավորություն է տալիս պաշտպանելու իր խախտված իրավունքները և վիճարկելու պետական կամ այլ իրավասու մարմինների որոշումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվում են դատական պաշտպանության մատչելիության, արդար դատաքննության, իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների և օրենքի առջև հավասարության փոխկապակցված հարցերը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև պետական իշխանության մարմինների գործունեության շրջանակում իրավահավասարության ապահովմանը։ Պետական մարմինների կողմից որոշումների ընդունման և վարչական լիազորությունների իրականացման ընթացքում անհրաժեշտ է պահպանել օրինականության, օբյեկտիվության, համաչափության և խտրականության բացառման սկզբունքները։ Այս տեսանկյունից քաղաքացիների իրավահավասարության երաշխավորումը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման արդյունավետության և հանրային իշխանության նկատմամբ վստահության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև իրավահավասարության միջազգային և եվրոպական չափանիշների ուսումնասիրություն։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության միջազգային փաստաթղթերով ամրագրված հավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքների համադրումը Հայաստանի ազգային իրավակարգավորման հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ներպետական իրավական համակարգի համապատասխանությունը մարդու իրավունքների համընդհանուր չափանիշներին և բացահայտելու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավահավասարության սահմանափակման խնդրին։ Ժամանակակից սահմանադրական իրավունքում բոլոր տարբերակումները ինքնաբերաբար չեն համարվում խտրականություն, քանի որ որոշակի իրավիճակներում տարբեր իրավական կարգավորումը կարող է ունենալ օբյեկտիվ և հիմնավորված նպատակ։ Հետևաբար աշխատանքում կարևոր է համաչափության սկզբունքի կիրառումը, որի միջոցով գնահատվում է տարբերակված մոտեցման իրավաչափությունը, անհրաժեշտությունը և արդարացվածությունը։ Աշխատության մեջ իրավահավասարության երաշխիքները դիտարկվում են նաև ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից։ Քննարկվում է պետական և իրավապաշտպան մարմինների, դատարանների, հանրային կառավարման համակարգի և այլ ինստիտուտների դերը քաղաքացիների հավասար իրավունքների պաշտպանության գործում։ Կարևորվում է նաև իրավական իրազեկվածության բարձրացումը, քանի որ անձի կողմից սեփական իրավունքների և դրանց պաշտպանության միջոցների իմացությունը նպաստում է սահմանադրական իրավունքների արդյունավետ իրականացմանը։ Ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս իրավահավասարությունը դիտարկել որպես փոխկապակցված իրավական սկզբունքների և երաշխիքների համակարգ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն սահմանադրական նորմերի առկայությամբ, այլև դրանց գործնական կիրառմամբ։ Իրավական հավասարության իրական ապահովումը պահանջում է հետևողական օրենսդրական քաղաքականություն, արդյունավետ դատական պաշտպանություն, պետական մարմինների պատասխանատու գործունեություն և խտրականության ցանկացած դրսևորման կանխարգելման գործուն մեխանիզմներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմքերը՝ համադրելով տեսական դրույթները, իրավական կարգավորումները և դրանց գործնական իրականացման հիմնախնդիրները։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրագետների, մարդու իրավունքների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչների, իրավագիտության ուսանողների, գիտաշխատողների և քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պառլամենտի և պառլամենտարիզմի ինստիտուտների զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են օրենսդիր իշխանության ձևավորման, կառուցվածքի և գործունեության արդյունավետության բարձրացման հիմնարար հարցերը, ինչպես նաև խորհրդարանական կառավարման մոդելի առանձնահատկությունները Հայաստանի քաղաքական համակարգում։ Հեղինակը դիտարկում է խորհրդարանի դերակատարությունը պետական իշխանության ճյուղերի հավասարակշռության և փոխզսպումների համակարգում, ներկայացնում է օրենսդրական գործընթացի կազմակերպման խնդիրները, պատգամավորական ինստիտուտի գործունեության արդյունավետությունը և քաղաքական կուսակցությունների ազդեցությունը պառլամենտարիզմի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում առաջացած նոր ինստիտուցիոնալ լուծումներին, վերահսկողական մեխանիզմներին, խորհրդարանական վերահսկողության գործիքակազմին և կառավարության հաշվետվողականության մակարդակին։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման, քաղաքական մշակույթի զարգացման, ընտրական համակարգի կատարելագործման և հանրային վստահության բարձրացման խնդիրները։ Ներկայացված են միջազգային փորձի համեմատական վերլուծություններ և առաջարկություններ, որոնք ուղղված են Հայաստանի պառլամենտարիզմի արդյունավետության, թափանցիկության և կայունության բարձրացմանը՝ նպաստելով սահմանադրական բարեփոխումների նպատակների լիարժեք իրագործմանը։

Գրականություն

Ալեքսանդր Շիրվանզադե-ի «Կործանվածը» ստեղծագործությունը սոցիալ-հոգեբանական բնույթի պատմություն է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է մարդու բարոյական անկման և կյանքի կործանման պատճառները՝ կապելով դրանք հասարակական միջավայրի ու նյութական արժեքների գերակայության հետ։ Ստեղծագործության կենտրոնում գտնվում է այն գաղափարը, որ մարդը կարող է աստիճանաբար կորցնել իր արժանապատվությունը, սկզբունքները և մարդկային դեմքը, երբ ենթարկվում է սխալ ընտրությունների, արտաքին ազդեցությունների կամ կեղծ արժեքների։ Շիրվանզադեն այս գործով ընդգծում է, թե ինչպես են սոցիալական անհավասարությունը, շահադիտական հարաբերությունները և հոգևոր արժեքների թուլացումը հանգեցնում անհատի կործանմանը՝ ցույց տալով նաև, որ մարդու անկումը հաճախ սկսվում է ներսից՝ նրա սեփական որոշումներից ու թուլություններից։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է լյարդի էխինոկոկոզի զարգացման հիմքում ընկած մոլեկուլային և կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հիվանդության ընթացքում օքսիդատիվ գործընթացների, բջջային թաղանթների փոփոխությունների և իմունային համակարգի արձագանքի փոխկապակցվածությանը։ Էխինոկոկոզը մակաբուծային հիվանդություն է, որի լյարդային ձևը կարող է ունենալ երկարատև և ծանր ընթացք ու առաջացնել լյարդի հյուսվածքի ֆունկցիոնալ փոփոխություններ։ Հետազոտության հեղինակները նշում են, որ մակաբույծի առաջացրած ցիստերի կողմից լյարդային հյուսվածքի սեղմումը կարող է հանգեցնել իշեմիայի և նյութափոխանակային գործընթացների խանգարման, ինչի պատճառով կարևոր է ուսումնասիրել թթվածնից կախված կենսաքիմիական գործընթացների կարգավորման փոփոխությունները։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել լյարդի էխինոկոկոզի դեպքում ազատ ռադիկալային օքսիդացման ակտիվության փոփոխությունները, լիպիդների և սպիտակուցների օքսիդատիվ փոփոխությունները, ազոտի օքսիդի առաջացման առանձնահատկությունները, էրիթրոցիտների թաղանթների լիպիդային կազմի փոփոխությունները, ինչպես նաև իմունոգլոբուլինների և ցիտոկինների մակարդակների տեղաշարժերը։ Այս ցուցանիշների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիվանդության պաթոգենեզը դիտարկել որպես մի քանի փոխկապակցված գործընթացների ամբողջություն, որտեղ հյուսվածքային վնասումը, օքսիդատիվ սթրեսը, բջջային թաղանթների վիճակի փոփոխությունը և իմունային պատասխանը կարող են փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի ազատ ռադիկալային օքսիդացումը, քանի որ դրա հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային կառուցվածքների վնասմանը և օրգանի բնականոն գործառույթի խանգարմանը։ Լիպիդների օքսիդացումը կարող է անդրադառնալ բջջային թաղանթների կառուցվածքային ամբողջականության և ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա, իսկ սպիտակուցների օքսիդատիվ փոփոխությունները կարող են փոխել դրանց կենսաբանական ակտիվությունն ու բջջային գործընթացներին մասնակցելու ունակությունը։ Այդ պատճառով էրիթրոցիտների թաղանթների ֆոսֆոլիպիդային կազմի ուսումնասիրությունը կարևոր լրացուցիչ ցուցանիշ է՝ օրգանիզմում ընթացող համակարգային կենսաքիմիական տեղաշարժերը գնահատելու համար։ Աշխատության փորձարարական հատվածում ուսումնասիրվել են լյարդի էխինոկոկոզով հիվանդներ, որոնց մոտ արյան նմուշառումն իրականացվել է վիրահատությունից մեկ օր առաջ և վիրահատությունից հետո՝ 3-րդ, 5-րդ և 10-րդ օրերին։ Համեմատության համար օգտագործվել են առողջ դոնորների տվյալները։ Հիվանդների ախտորոշման և վիրահատական նախապատրաստման ընթացքում կիրառվել են որովայնի խոռոչի համակարգչային տոմոգրաֆիա և ուլտրաձայնային հետազոտություն։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տվել ոչ միայն նկարագրել հիվանդության առկայության դեպքում արձանագրվող մոլեկուլային փոփոխությունները, այլև հետևել դրանց դինամիկային վիրահատական բուժումից հետո։ Հետվիրահատական տարբեր ժամանակային կետերի համեմատությունը կարևոր է այն տեսանկյունից, որ թույլ է տալիս գնահատել, թե ինչպես են օքսիդատիվ, իմունաբանական և թաղանթային ցուցանիշները փոխվում հիվանդության հիմնական օջախի վիրաբուժական հեռացումից հետո։ Հետազոտության իմունաբանական բաղադրիչը ևս կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ մակաբուծային հիվանդության դեպքում օրգանիզմի պաշտպանական համակարգի ակտիվացումը կարող է արտահայտվել իմունոգլոբուլինների և ցիտոկինների քանակական փոփոխություններով։ Այս ցուցանիշների ուսումնասիրությունը կարող է օգնել ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել մակաբույծի և հյուրընկալողի օրգանիզմի փոխազդեցության մասին։ Այսպիսով, աշխատանքը լյարդի էխինոկոկոզը դիտարկում է ոչ միայն որպես տեղային մակաբուծային ախտահարում, այլև որպես գործընթաց, որն ուղեկցվում է համակարգային կենսաքիմիական և իմունաբանական փոփոխություններով։ Հետազոտության մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը կապված է Ա. Վ. Զանգինյանի, Գ. Ս. Ղազարյանի և Լ. Մ. Հովսեփյանի հետ և հրապարակվել է «Հայաստանի բժշկագիտություն» գիտական հանդեսում 2014 թվականին, հատոր 54, թիվ 3, էջ 110–118։ Հեղինակները ներկայացնում են ՀՀ ԳԱԱ Մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտը։ Նույն թեմայով Ա. Վ. Զանգինյանի ատենախոսական աշխատանքի մատենագիտական գրառումը ցույց է տալիս, որ հետազոտությունը ներկայացվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար՝ 03.00.03 մասնագիտությամբ, և հրապարակվել է Երևանում 2013 թվականին՝ 25 էջանոց սեղմագրի ձևով։ Աշխատանքի գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն միավորում է պաթոֆիզիոլոգիական, կենսաքիմիական, մոլեկուլային և իմունաբանական մոտեցումներ՝ փորձելով բացահայտել լյարդի էխինոկոկոզի զարգացման ավելի խորքային մեխանիզմները։ Այդպիսի տվյալները կարող են կարևոր լինել հիվանդության պաթոգենեզի ըմբռնման, վիրահատական միջամտությունից հետո օրգանիզմի վերականգնման գործընթացների գնահատման և հնարավոր կենսաքիմիական ցուցանիշների հետագա ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը մասնագիտական նշանակություն ունեցող հետազոտություն է, որը կարող է հետաքրքրել պարազիտոլոգիայի, բժշկական կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, իմունոլոգիայի, վիրաբուժության և լյարդի հիվանդությունների պաթոգենեզի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և բժշկական բուհերի ուսանողներին։