Մանկավարժական մասնագիտական կոմպետենտության զարգացման մեթոդաբանական հիմքերն ուսուցիչների վերապատրաստման դասընթացներում

Lեզվաբանություն

Հայ լեզվաբանության պատմություն. Հատոր 1 (սկզբից մինչև մեր օրերը)-ը լեզվաբանական և հայագիտական հիմնարար աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ լեզվաբանության զարգացման ամբողջական պատմական ուղին՝ սկսած հայերենի ուսումնասիրության վաղ փորձերից և գրաբարի գիտական նկարագրություններից մինչև ժամանակակից լեզվաբանական դպրոցների ձևավորումն ու արդի տեսական մոտեցումները, աշխատությունում վերլուծվում են հայ լեզվի ուսումնասիրության հիմնական փուլերը՝ միջնադարյան քերականական ավանդույթները, նոր շրջանի եվրոպական գիտության ազդեցությամբ ձևավորված լեզվաբանական մտածողությունը, ինչպես նաև խորհրդային և անկախության շրջանի գիտական ուղղությունները, առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի կառուցվածքային ուսումնասիրությանը՝ հնչյունաբանության, ձևաբանության, շարահյուսության և բառագիտության զարգացման պատմական մեկնաբանությամբ, միաժամանակ ներկայացվում են հայ լեզվաբանության խոշոր ներկայացուցիչների գիտական ներդրումները, նրանց մեթոդաբանական մոտեցումները և լեզվի ուսումնասիրության մեջ ներդրված նոր գաղափարները, աշխատությունը նաև ընդգծում է հայերենի տեղը համաշխարհային լեզվաբանական համակարգում՝ որպես հին գրավոր ավանդույթ ունեցող և գիտականորեն բազմակողմանի ուսումնասիրված լեզու։

Սոցիոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի արևմտյան սոցիոլոգիական մտքում քաղաքացիական հասարակության վերաբերյալ տեսական պատկերացումների ձևավորման, վերաիմաստավորման և զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քաղաքացիական հասարակությունը դիտարկվում է որպես պետության, անհատի, սոցիալական խմբերի և հասարակական կազմակերպությունների փոխհարաբերությունները մեկնաբանելու կարևոր տեսական հասկացություն։ Ուշադրություն է հատկացվում այն սոցիալական ու մտավոր պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ քաղաքացիական հասարակության գաղափարը նոր նշանակություն ձեռք բերեց հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի արևմտյան հասարակագիտական քննարկումներում։ Քննվում են տարբեր սոցիոլոգիական մոտեցումներ, որոնցում քաղաքացիական հասարակությունը կարող է ներկայացվել որպես պետական կառույցներից հարաբերականորեն ինքնուրույն հասարակական հարաբերությունների, միավորումների, նախաձեռնությունների և հաղորդակցական տարածքների ամբողջություն։ Կարևորվում են անհատի ինքնավարության, հասարակական մասնակցության, կամավոր միավորումների, հանրային ոլորտի, սոցիալական վստահության, համերաշխության և հասարակական ինքնակազմակերպման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետության և քաղաքացիական հասարակության հարաբերակցության տարբեր մեկնաբանություններին՝ բացահայտելով դրանց տեսական հիմքերը և հասարակության կառուցվածքի վերաբերյալ տարբեր պատկերացումները։ Հետազոտության մեջ կարող են համադրվել կառուցվածքային-գործառութային, կոնֆլիկտաբանական, նեոմարքսիստական, հաղորդակցական և այլ տեսական ուղղություններ՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են տարբեր դպրոցներ մեկնաբանել հասարակական կազմակերպությունների, սոցիալական շարժումների և հանրային հաղորդակցության դերը։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են XX դարի երկրորդ կեսին տարածում ստացած նոր սոցիալական շարժումները, որոնց գործունեությունը նպաստեց հասարակական մասնակցության և ինքնակազմակերպման վերաբերյալ տեսությունների վերանայմանը։ Քննվում է նաև հանրային ոլորտի գաղափարը՝ որպես քաղաքացիների միջև հաղորդակցության, հասարակական խնդիրների քննարկման և ընդհանուր հետաքրքրությունների ձևակերպման միջավայր։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սոցիալական կապիտալի, վստահության, հասարակական ցանցերի և կամավոր մասնակցության վերաբերյալ տեսական մոտեցումներին, որոնց միջոցով փորձ է արվում բացատրել հասարակական համագործակցության կայունությունը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գլոբալացման, տեղեկատվական հասարակության ձևավորման և պետական կառավարման փոփոխությունների ազդեցությանը քաղաքացիական հասարակության տեսական ընկալումների վրա։ Տարբեր հեղինակների ու դպրոցների հայեցակարգերի համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց ընդհանրությունները, տարբերությունները և պատմական զարգացումը՝ առանց որևէ մոտեցման գերակայությունը կանխադրելու։ Աշխատությունը նպաստում է ժամանակակից սոցիոլոգիական տեսության մեջ քաղաքացիական հասարակության հասկացության բազմաշերտ բովանդակության ըմբռնմանը և կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել սոցիոլոգիայի, սոցիալական տեսության, քաղաքական սոցիոլոգիայի և հասարակագիտական մտքի պատմության ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատանքը նվիրված է Անդրկովկասի բարձրալեռնային մարգագետինների ձևավորման, զարգացման և ժամանակի ընթացքում փոփոխությունների համալիր վերլուծությանը՝ ընդգծելով այդ էկոհամակարգերի էվոլյուցիոն, կլիմայական և լանդշաֆտային գործոնների փոխազդեցությունը։ Հեղինակը դիտարկում է բարձրալեռնային մարգագետինները որպես դինամիկ բնական համակարգեր, որոնք ձևավորվել են երկարատև երկրաբանական գործընթացների, կլիմայի սառեցման և տաքացման փուլերի, ինչպես նաև հողածածկի և բուսականության փոխակերպումների արդյունքում։ Աշխատության մեջ առանձնացվում են զարգացման մի քանի հիմնական փուլեր՝ սկսած հետսառցադաշտային շրջանում բուսածածկի նախնական ձևավորումից, երբ լեռնային տարածքներում սկսում են տարածվել ցրտադիմացկուն և խոնավասեր բուսատեսակներ, մինչև կայուն բարձրալեռնային մարգագետնային համայնքների ձևավորումը, որոնք բնութագրվում են տեսակային բարձր բազմազանությամբ և սեզոնային արտադրողականությամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կլիմայական գործոնի ազդեցությանը, մասնավորապես ջերմաստիճանի տատանումներին, խոնավության բաշխմանը և ձյան ծածկույթի տևողությանը, որոնք որոշում են բուսականության կառուցվածքն ու արտադրողականությունը։ Նշվում է նաև հողային պրոցեսների կարևորությունը՝ հումուսի կուտակումը, հողերի ալպիական զարգացումը և էրոզիոն գործընթացները, որոնք ձևավորում են մարգագետինների տարածական կառուցվածքը։ Կենդանական աշխարհի առումով դիտարկվում են արոտավայրերին հարմարեցված կաթնասուններ, միջատներ և թռչուններ, որոնք մասնակցում են սննդային շղթաների կայունացմանը և էկոհամակարգի կենսաբանական հավասարակշռությանը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է մարդու գործունեության ազդեցությունը՝ անասնապահության զարգացումը, արոտների ինտենսիվ օգտագործումը և դրա հետևանքով տեղի ունեցող բուսածածկի փոփոխությունները, մասնավորապես որոշ շրջաններում դեգրադացիայի և տեսակային կազմի աղքատացման միտումները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է Անդրկովկասի բարձրալեռնային մարգագետինները որպես բարդ, բազմափուլ զարգացող էկոհամակարգեր, որոնց էվոլյուցիան շարունակվում է բնական և մարդածին գործոնների համատեղ ազդեցության ներքո։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրությունում բուլղար ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի արտացոլմանը հայկական մամուլում 19-րդ դարի 40-70-ական թվականներին՝ ուսումնասիրելով հայկական պարբերականների վերաբերմունքը բուլղարական ազգային շարժման և դրա կարևորագույն իրադարձությունների նկատմամբ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են այդ ժամանակաշրջանի հայկական մամուլի հրապարակումները, դրանցում բուլղար ժողովրդի քաղաքական, ազգային և սոցիալական խնդիրների ներկայացման եղանակները, ինչպես նաև բուլղարական ազատագրական պայքարի նկատմամբ ձևավորված հասարակական ընկալումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Օսմանյան կայսրության ժողովուրդների ազգային շարժումների փոխկապակցվածությանը և այն հանգամանքին, թե ինչպես էին հայկական պարբերականները լուսաբանում կայսրության ներսում տեղի ունեցող քաղաքական ու հասարակական փոփոխությունները։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն բուլղարական ազգային-ազատագրական շարժման առանձին դրվագներ, այլև 19-րդ դարի հայկական մամուլի հասարակական-քաղաքական դերակատարությունը, տեղեկատվական գործառույթը և ազգային խնդիրների նկատմամբ նրա դիրքորոշումները։ Աշխատության մեջ կարող են քննության առնվել նաև հայ և բուլղար ժողովուրդների պատմական ճակատագրերի ընդհանրությունները, ազգային ինքնագիտակցության աճը, ազատագրական գաղափարների տարածումը և Օսմանյան կայսրության տարբեր ժողովուրդների քաղաքական շարժումների նկատմամբ հայկական հասարակական շրջանակների հետաքրքրությունը։ Հետազոտությունը արժեքավոր է հայկական մամուլի պատմության, հայ-բուլղարական պատմամշակութային կապերի, Օսմանյան կայսրության ազգային շարժումների և 19-րդ դարի հասարակական-քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության համար։

Մանկավարժություն

Այս ուսումնական նյութը ներկայացնում է արտաուսումնական պարապմունքների նշանակությունը դպրոցականների էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության գործընթացում՝ ընդգծելով դրանց կարևոր դերը բնապահպանական գիտակցության ձևավորման և պատասխանատու վերաբերմունքի զարգացման գործում։ Նյութում բացատրվում է, թե ինչպես են արտադասարանական միջոցառումները՝ էքսկուրսիաները, բնապահպանական արշավները, ակումբային գործունեությունը, նախագծային աշխատանքները և բնության հետ անմիջական շփումը, նպաստում սովորողների էկոլոգիական գիտելիքների խորացմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Քննարկվում է նաև, թե ինչպես են նման միջոցառումները զարգացնում երեխաների դիտողականությունը, քննադատական մտածողությունը, համագործակցային կարողությունները և շրջակա միջավայրի նկատմամբ հոգատար վերաբերմունքը։ Անդրադարձ է կատարվում ուսուցչի և դպրոցի դերին՝ որպես էկոլոգիական դաստիարակության կազմակերպիչների, ովքեր ապահովում են կրթական գործընթացի շարունակականությունը դասարանից դուրս և խթանում են սովորողների ակտիվ մասնակցությունը բնապահպանական նախաձեռնություններին։ Նյութը շեշտադրում է, որ արտաուսումնական գործունեությունը ոչ միայն լրացնում է դասարանային ուսուցումը, այլև ստեղծում է իրական փորձառություն, որը նպաստում է արժեքային համակարգի ձևավորմանը և էկոլոգիական պատասխանատվության ամրապնդմանը։ Բովանդակությունը օգտակար է ուսուցիչների, մանկավարժության ուսանողների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության ժամանակակից մոտեցումների կիրառմամբ։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է դասական գրաբարի շարադասական կառուցվածքների ուսումնասիրությանը՝ առանձնացնելով նրա հիմնական շարադասական կաղապարներն ու դրանց գործառական առանձնահատկությունները։ Նյութում վերլուծվում են նախադասության անդամների դասավորության սկզբունքները, ենթակայի, ստորոգյալի և լրացումների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև շարադասական փոփոխականության դերը իմաստի և շեշտադրության ձևավորման մեջ։ Աշխատությունը դիտարկում է գրաբարի շարադասական համակարգը համեմատական լեզվաբանության տեսանկյունից՝ ընդգծելով նրա կապը հնդեվրոպական հին լեզուների շարադասական տիպաբանության հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շարադասության ազատության և կանոնակարգվածության համադրությանը, ինչպես նաև շարադասական միջոցների միջոցով իմաստային նրբերանգների արտահայտմանը։ Նյութը կարևոր է հայերեն լեզվի պատմական զարգացման, գրաբարի քերականության և ընդհանուր լեզվաբանության ուսումնասիրությունների համար՝ նպաստելով դասական հայերենի կառուցվածքային ավելի խորքային ընկալմանը։