Մանուկ-կտրիճ քնարական հերոսի դրսևորման ձևերը հայ միջնադարյան բանաստեղծության մեջ

История

Պատմական և իրավական բնույթի փաստաթուղթը ներկայացնում է Թիֆլիսում գործող հայկական կանանց բարեգործական ընկերության կազմակերպական կառուցվածքը, գործունեության նպատակները, կառավարման սկզբունքները և հասարակական նախաձեռնությունների իրականացման կանոնակարգային հիմքերը։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է Կովկասում հայկական հասարակական կազմակերպությունների պատմության, կանանց հասարակական մասնակցության, բարեգործական գործունեության և ազգային համայնքային ինքնակազմակերպման գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Փաստաթղթի պատմական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ տասնիններորդ դարի երկրորդ կեսին և քսաներորդ դարի սկզբին Թիֆլիսը հանդիսանում էր հայ հասարակական, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, որտեղ ձևավորվում և գործում էին տարբեր հասարակական միավորումներ, կրթական հաստատություններ և բարեգործական կազմակերպություններ։ Կանանց նախաձեռնությամբ ստեղծված բարեգործական ընկերությունները նպաստում էին հասարակական կյանքում կանանց մասնակցության ընդլայնմանը, սոցիալական աջակցության կազմակերպմանը և համայնքային փոխօգնության ավանդույթների զարգացմանը։ Կանոնադրության թեմատիկ շրջանակն առնչվում է կազմակերպության հիմնադրման նպատակների սահմանմանը, անդամակցության պայմաններին, անդամների իրավունքներին և պարտականություններին, ղեկավար մարմինների ձևավորման սկզբունքներին, ժողովների անցկացման կարգին և կազմակերպության ներքին գործունեության կարգավորմանը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բարեգործական նպատակների իրականացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական և նյութական միջոցների ձևավորման, անդամավճարների, նվիրատվությունների, հասարակական հանգանակությունների և այլ օրինական եկամուտների օգտագործման հնարավոր մեխանիզմները։ Նմանատիպ կանոնադրական փաստաթղթերը սովորաբար սահմանում էին նաև կազմակերպության ընդհանուր ժողովի, վարչության և այլ ղեկավար մարմինների իրավասությունները, որոշումների ընդունման ընթացակարգերը, հաշվետվողականության պահանջները և ֆինանսական վերահսկողության սկզբունքները։ Հրատարակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում հասարակական կազմակերպությունների գործունեությունը կարգավորող իրավական միջավայրի, վարչական պահանջների և քաղաքացիական նախաձեռնությունների կազմակերպման առանձնահատկությունների մասին։ Կարևորվում է կանանց բարեգործական գործունեության սոցիալական նշանակությունը, մասնավորապես՝ կարիքավոր ընտանիքների աջակցության, կրթական հնարավորությունների ընդլայնման, երեխաների և կանանց սոցիալական պաշտպանության, ինչպես նաև հասարակության խոցելի խմբերի նկատմամբ հոգատարության մշակույթի զարգացման համատեքստում։ Փաստաթուղթը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայ կանանց հասարակական ինքնագիտակցության ձևավորման, կազմակերպչական կարողությունների զարգացման և հասարակական պատասխանատվության գաղափարների տարածման ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Կանոնադրական դրույթների վերլուծությունը կարող է նպաստել հասարակական կազմակերպությունների կառավարման պատմական ձևերի, կամավորական աշխատանքի սկզբունքների, բարեգործական նախաձեռնությունների ֆինանսավորման և համայնքային համագործակցության մեխանիզմների բացահայտմանը։ Առանձին ուշադրության են արժանի կանանց հասարակական միավորումների գործունեության և ժամանակաշրջանի սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների փոխկապակցվածությունը, կրթության տարածման գործընթացները և հասարակական կյանքում կանանց դերակատարության աստիճանական ընդլայնումը։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել նաև Կովկասի տարբեր ազգային համայնքներում գործող բարեգործական կազմակերպությունների կանոնադրությունների համեմատական ուսումնասիրության, հասարակական միավորումների իրավական կարգավիճակի և կազմակերպական առանձնահատկությունների հետազոտման նպատակով։ Փաստաթղթի աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է հասարակական կազմակերպության գործունեության սկզբունքների պաշտոնական ձևակերպմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն բարեգործական գործունեության նպատակները, այլև դրանց իրականացման համար նախատեսված կազմակերպական և իրավական կառուցակարգերը։ Այն կարող է նպաստել հայ հասարակական մտքի, բարեգործական մշակույթի, կանանց շարժման և քաղաքացիական հասարակության պատմության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Հրատարակությունն ունի պատմագիտական, իրավագիտական, հասարակագիտական և մշակութաբանական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, կանանց պատմության և գենդերային ուսումնասիրությունների մասնագետների, սոցիոլոգների, իրավաբանների, հասարակական կազմակերպությունների պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողների, արխիվագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև Թիֆլիսի հայկական համայնքի և Կովկասի հասարակական կյանքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի տարբեր բարբառներում կիրառվող երկրագործական գործիքների անվանումների համակարգված ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց լեզվական, պատմական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է գյուղատնտեսական աշխատանքի ընթացքում օգտագործվող գործիքների անվանման բազմազանությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են տարբեր աշխարհագրական շրջաններում ձևավորվել, պահպանվել կամ փոխակերպվել նույն կամ համանման գործիքների անվանումները։ Գրքում դիտարկվում են բարբառային բառապաշարի շերտերը՝ հնագույն հայկական, իրանական, թյուրքական և այլ լեզվական ազդեցությունների համատեքստում, որոնք ձևավորել են գյուղատնտեսական տերմինաբանության բազմազանությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի իմաստաբանական զարգացմանը, հնչյունական փոփոխություններին և տեղական լեզվական ինքնատիպություններին, որոնք արտացոլում են գյուղական կյանքի տնտեսական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Հեղինակը նաև համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտում է բարբառների միջև ընդհանուր և տարբերակիչ գծերը՝ ընդգծելով լեզվական ժառանգության պահպանման կարևորությունը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցության շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման հիմնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում հեռահաղորդակցական ծառայությունների շուկայի կառուցվածքն է, դրա տնտեսական նշանակությունը, մրցակցային միջավայրը, տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցությունը և ոլորտի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Քննվում են ֆիքսված և շարժական կապի, ինտերնետային հասանելիության, տվյալների փոխանցման և հարակից թվային ծառայությունների զարգացման ընդհանուր միտումները՝ ուշադրություն դարձնելով սպառողների պահանջարկի փոփոխությանը և նոր տեխնոլոգիաների տարածմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում շուկայի մասնակիցների միջև մրցակցության ուսումնասիրությանը, ծառայությունների տեսակների ընդլայնմանը, գնային քաղաքականությանը և սպասարկման որակի բարձրացմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների դերը շուկայի զարգացման գործում՝ ընդգծելով ցանցերի արդիականացման, թողունակության մեծացման և ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման կարևորությունը։ Քննվում են նաև ոլորտի կարգավորման սկզբունքները և պետական քաղաքականության ազդեցությունը մրցակցային միջավայրի, ներդրումային գործունեության ու սպառողների շահերի պաշտպանության վրա։ Կարևորվում է տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը շուկայի կառուցվածքի վրա, քանի որ կապի նոր սերունդների, լայնաշերտ ինտերնետի, թվային հարթակների և համակցված ծառայությունների զարգացումը փոխում է ինչպես օպերատորների բիզնես մոդելները, այնպես էլ սպառողական վարքագիծը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ներդրումային միջավայրին և կապի ենթակառուցվածքների զարգացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավմանը։ Ուսումնասիրվում են քաղաքային և տարածաշրջանային տարածքների միջև ծառայությունների հասանելիության հնարավոր տարբերությունները, ինչպես նաև թվային ներառականության ապահովման տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը։ Շուկայի զարգացման հեռանկարները կարող են դիտարկվել նաև տնտեսության ընդհանուր թվայնացման համատեքստում, քանի որ ժամանակակից հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքները հիմք են ստեղծում էլեկտրոնային ծառայությունների, թվային բիզնեսի, հեռավար աշխատանքի և տեղեկատվական հասարակության զարգացման համար։ Համեմատական մոտեցմամբ հնարավոր է ուսումնասիրել միջազգային հեռահաղորդակցական շուկաների փորձը և առանձնացնել Հայաստանի պայմաններում կիրառելի կազմակերպական ու տնտեսական մոտեցումները։ Աշխատությունը համակարգում է ոլորտի զարգացման վրա ազդող տեխնոլոգիական, տնտեսական, մրցակցային և կարգավորող գործոնները՝ նպաստելով հեռահաղորդակցության շուկայի զարգացման օրինաչափությունների և երկարաժամկետ հեռանկարների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է հակամանրէային դեղերի կիրառման վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, մշտադիտարկման, վերլուծության և գնահատման միասնական համակարգի ձևավորման խնդիրներին Հայաստանի Հանրապետության առողջապահական համակարգի պայմաններում։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է հակամանրէային դեղերի օգտագործման ծավալների և կառուցվածքի գնահատումը, դրանց նշանակման միտումների ուսումնասիրությունը և դեղերի արդյունավետ ու հիմնավորված կիրառմանը նպաստող վերահսկողական մեխանիզմների մշակումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հակամանրէային կայունության տարածման վտանգին, որը սերտորեն կապված է նման դեղերի անհարկի կամ ոչ նպատակային օգտագործման հետ և հանդիսանում է հանրային առողջապահության կարևոր մարտահրավեր։ Քննության են առնվում բժշկական հաստատություններում և առողջապահական համակարգի տարբեր մակարդակներում դեղերի սպառման վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրման հնարավոր մեթոդները, ցուցանիշների ընտրությունը, տվյալների համադրելիության ապահովումը և պարբերական գնահատման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում դեղերի նշանակման գործելակերպի ուսումնասիրությանը, կլինիկական ուղեցույցներին համապատասխանության գնահատմանը և այն գործոնների բացահայտմանը, որոնք կարող են նպաստել ոչ նպատակահարմար կիրառմանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև միջազգային ընդունված մոտեցումների և չափորոշիչների ուսումնասիրություն՝ դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի առողջապահական համակարգի առանձնահատկություններին համապատասխան գնահատելու նպատակով։ Մշտադիտարկման համակարգի ձևավորումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որը հնարավորություն է տալիս ժամանակի ընթացքում բացահայտել սպառման փոփոխությունները, համեմատել տարբեր բժշկական հաստատությունների կամ ժամանակաշրջանների ցուցանիշները և ժամանակին արձագանքել խնդրահարույց միտումներին։ Անդրադարձ է կատարվում նաև առողջապահության ոլորտի մասնագետների իրազեկվածության բարձրացման, դեղերի պատասխանատու նշանակման, տեղեկատվական համակարգերի զարգացման և վերահսկողության արդյունավետ կազմակերպման նշանակությանը։ Ստացված տվյալների համակարգված վերլուծությունը կարող է հիմք հանդիսանալ դեղագործական և առողջապահական քաղաքականության որոշումների, կանխարգելիչ միջոցառումների և հակամանրէային դեղերի կառավարման ծրագրերի մշակման համար։ Աշխատությունն ունի ինչպես գիտական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով դեղերի օգտագործման վերահսկողության կատարելագործմանը, հակամանրէային կայունության ռիսկերի նվազեցմանը և հանրային առողջության պաշտպանությանն ուղղված արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների զարգացմանը։

Педагогика

Այս աշխատությունը նվիրված է ոչ լեզվական համալսարաններում գերմաներենի ուսուցման ժամանակ տնտեսագիտական տերմինաբանության ընտրության և մեթոդական մոտեցումների մշակմանը։ Նյութում վերլուծվում են այն սկզբունքները, որոնց վրա պետք է հիմնված լինի մասնագիտացված lexis-ի ուսուցումը՝ ընդգծելով տերմինների ընտրության հստակությունն, նշանակության համատեքստային վերլուծությունը և ուսուցման նպատակների հետ հարմարվողականությունը։ Աշխատությունը պարունակում է նաև մեթոդական տիպերի համակարգում, օրինակ՝ դասընթացային, ինքնուրույն ուսուցման, բառապաշարային և գործնական պարապմունքների միջոցով տերմինների յուրացման մեխանիզմները։ Նյութում անդրադառնում է մասնագիտական լեզվին ինտեգրված ուսուցման կարևորությունը՝ ապահովելու ուսանողների խոսակցական և գրավոր կարողությունների զարգացմանը, ինչպես նաև տերմինների կիրառումը պրոֆեսիոնալ առօրյա իրավիճակներում։ Աշխատությունը կարևոր է լեզվաբանների, տնտեսագետների և ուսուցիչների համար՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել մասնագիտացված լեզվական ուսուցման արդյունավետությունը ոչ լեզվական բուհերում։

Философия

Գիրքը նվիրված է բարոյական դաստիարակությանը և մարդու առաքինությունների ձևավորմանը՝ բարությունը ներկայացնելով որպես անձնական ու հասարակական կյանքի կարևոր սկզբունք։ Վերնագիրը հուշում է, որ աշխատության հիմնական նպատակը բարոյական գիտելիքների փոխանցումն է և ընթերցողին ճիշտ վարքագծի, պատասխանատվության ու մարդկային արժանապատվության գաղափարներին ծանոթացնելը։ Քրիստոնեական բարոյախոսական գրականության ավանդույթում բարությունը դիտարկվում է սիրո, գթասրտության, խոնարհության, ներողամտության, ազնվության և ուրիշների հանդեպ հոգատարության հետ սերտ կապի մեջ։ Այսպիսի երկերը սովորաբար ձգտում են ոչ միայն ներկայացնել բարոյական սկզբունքները, այլև բացատրել դրանց կիրառությունը առօրյա հարաբերություններում, ընտանեկան կյանքում և հասարակական միջավայրում։ Դաստիարակչական գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել հայ կրթական և հոգևոր մշակույթում՝ նպաստելով երեխաների ու մեծահասակների բարոյական պատկերացումների ձևավորմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի տպարանի հետ կապված հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Մխիթարյան միաբանության տպագրական և կրթական գործունեության համատեքստում, քանի որ միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն գրականության, լեզվամշակույթի և կրոնական-ուսումնական գրքերի տարածման գործում։ Աշխատությունը կարևոր է բարոյախոսական գրականության ժանրի, քրիստոնեական դաստիարակության գաղափարների և հայերեն տպագիր մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։