Морфологическая и функциональная характеристика сенсорного аппарата периодонта при эндодонтическом лечении зубов и несъемном протезировании зубных рядов клинико-экспериментально исследование)

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքների բնակչության կյանքի որակի աշխարհագրական վերլուծությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր քաղաքներում բնակչության կենսապայմանների, սոցիալ-տնտեսական հնարավորությունների և բնակության միջավայրի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում կյանքի որակը դիտարկվում է որպես բազմաբաղադրիչ երևույթ, որը ներառում է ոչ միայն բնակչության եկամուտներն ու նյութական բարեկեցությունը, այլև առողջապահության, կրթության, զբաղվածության, բնակարանային պայմանների, ենթակառուցվածքների, շրջակա միջավայրի, անվտանգության, տրանսպորտային հասանելիության և հանրային ծառայությունների մակարդակը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի քաղաքների միջև կյանքի որակի տարածքային տարբերությունները, դրանց ձևավորման պատճառները և սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքների ժողովրդագրական կառուցվածքին, բնակչության թվաքանակի և շարժի փոփոխություններին, զբաղվածության ու գործազրկության մակարդակներին, ինչպես նաև բնակչության եկամուտների և կենսամակարդակի տարբերություններին։ Կարևոր ուղղություն է քաղաքային ենթակառուցվածքների ուսումնասիրությունը, քանի որ ջրամատակարարումը, կոյուղու և աղբահանության համակարգերը, ճանապարհային ցանցը, հասարակական տրանսպորտը, կրթական և բժշկական հաստատությունների հասանելիությունը անմիջականորեն ազդում են բնակչության առօրյա կյանքի պայմանների վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև շրջակա միջավայրի որակի գնահատում՝ հաշվի առնելով օդի աղտոտվածությունը, կանաչ տարածքների առկայությունը, քաղաքային էկոլոգիական խնդիրները և դրանց տարածական տարբերությունները։ Աշխատության մեթոդաբանական կարևոր բաղադրիչը տարբեր ցուցանիշների համադրումն ու տարածական վերլուծությունն է, որի միջոցով հնարավոր է կազմել քաղաքների կյանքի որակի համեմատական գնահատական և առանձնացնել բարենպաստ կամ խնդրահարույց իրավիճակ ունեցող բնակավայրերը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել վիճակագրական, համեմատական, քարտեզագրական և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի մեթոդներ։ Քաղաքների դասակարգումը կյանքի որակի ցուցանիշներով հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարածքային զարգացման հիմնական օրինաչափությունները և գնահատել քաղաքների սոցիալ-տնտեսական դիրքը միմյանց նկատմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կյանքի որակի վրա պետական և տեղական կառավարման, ներդրումային գործընթացների, տնտեսական մասնագիտացման և քաղաքաշինական քաղաքականության ազդեցությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե ինչպես կարող են տարածքային անհամաչափությունները նպաստել բնակչության ներքին միգրացիային, քաղաքների զարգացման տարբեր տեմպերին և բնակչության տարածական վերաբաշխմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել քաղաքային և տարածքային զարգացման ծրագրերի մշակման, սոցիալական և ենթակառուցվածքային քաղաքականության կատարելագործման և բնակչության կենսապայմանների բարելավման առաջնահերթությունների որոշման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել աշխարհագրագետներին, ժողովրդագրագետներին, քաղաքագետներին, տնտեսագետներին, քաղաքաշինության և տարածքային կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև սոցիալական քաղաքականություն մշակողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի քաղաքները դիտարկել ոչ միայն որպես բնակչության կենտրոնացման տարածքներ, այլև որպես միմյանցից էապես տարբերվող սոցիալ-տնտեսական և էկոլոգիական միջավայրեր՝ բացահայտելով բնակչության կյանքի որակի տարածքային տարբերությունների հիմնական պատճառներն ու զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դասարանի ղեկավարի գործառույթների ուսումնասիրությանը որպես ավագ դպրոցականների բարոյական արժեքների ձևավորման կարևոր մանկավարժական գործոնի՝ ընդգծելով կրթական և դաստիարակչական աշխատանքի փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է դասարանի ղեկավարի հիմնական դերերը՝ կազմակերպչական, դաստիարակչական, համակարգող և խորհրդատվական, և դրանց ազդեցությունը աշակերտների անձնային զարգացման վրա։ Գրքում դիտարկվում են բարոյական արժեքների ձևավորման մեխանիզմները՝ պատասխանատվություն, հարգանք, համագործակցություն, հանդուրժողականություն և քաղաքացիական գիտակցություն, ինչպես նաև դրանց ձևավորման մանկավարժական պայմանները դպրոցական միջավայրում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դասղեկական աշխատանքի ձևերին՝ անհատական զրույցներ, խմբային քննարկումներ, դասարանական միջոցառումներ և ծնող-դպրոց համագործակցություն։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև դասարանի ղեկավարի դերը բարոյական վարքագծի վերահսկման, սոցիալական փորձի ձևավորման և աշակերտների արժեքային կողմնորոշումների կայացման գործընթացում։ Աշխատությունը առաջարկում է մեթոդական մոտեցումներ՝ ուղղված դաստիարակչական աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը։ Այն օգտակար է մանկավարժների, դասղեկների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար։

Գրականություն

Այս գիրքը ներկայացնում է Նահապետ Քուչակի «Աշուն» ստեղծագործությունների համատեքստում դիտվող քնարական և փիլիսոփայական շերտերը՝ ընդգծելով բնության և մարդու ներաշխարհի փոխկապակցվածությունը։ Գրքում վերլուծվում են աշնանային պատկերների խորհրդանշական իմաստները՝ որպես կյանքի անցողիկության, սիրո, կարոտի և ժամանակի հոսքի արտահայտություն։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև միջնադարյան հայ քնարերգության լեզվական առանձնահատկություններին և պատկերավորման համակարգին, որտեղ բնությունը դառնում է մարդկային զգացմունքների արտացոլման միջոց։ Նյութում առանձնացվում է նաև Նահապետ Քուչակի դերը հայ միջնադարյան սիրային պոեզիայի զարգացման մեջ և նրա ազդեցությունը հետագա գրական ավանդույթի վրա։ Գիրքը համադրում է գրականագիտական և մեկնաբանական մոտեցումները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորապես ընկալել ստեղծագործության գաղափարական և գեղարվեստական արժեքը։

Մանկավարժություն

Հրատարակությունը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության հիսունամյա տարեդարձին և այդ առիթով կազմակերպված հանդիսավոր ժողովին։ Այն ներառում է տոնական հավաքի ընթացքում արտասանված ճառերն ու ներկայացված հաշվետվությունը, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուրային նյութ են XIX դարի արևելագիտական կրթության, հայկական կրթական հաստատությունների և Մոսկվայի հայ համայնքի մշակութային ու մտավոր կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։ Նյութերում անդրադարձ է կատարվում ինստիտուտի հիմնադրման պատմությանը, դրա ստեղծման նպատակներին, կրթական առաքելությանը և գործունեության հիմնական ուղղություններին։ Հաստատությունը կարևոր դեր է ունեցել արևելյան լեզուների ուսումնասիրության և ուսուցման գործում՝ միաժամանակ հանդիսանալով հայագիտական կրթության ու մշակութային գործունեության նշանակալի կենտրոն։ Հոբելյանական բնույթը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ներկայացնելու հաստատության անցած ճանապարհը, այլև ամփոփելու նրա գործունեության արդյունքները։ Ճառերում կարող են ընդգծվել ուսումնական գործընթացի կազմակերպումը, դասավանդվող լեզուները, կրթական ծրագրերը, դասախոսների և ուսուցիչների աշխատանքը, ինչպես նաև սովորողների պատրաստության մակարդակը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն կարող են ներկայացնել արևելյան լեզուների ուսումնասիրության մեթոդների և այդ բնագավառում հաստատության ունեցած ավանդի վերաբերյալ դիտարկումները։ Հրատարակության հաշվետու հատվածը կարող է պարունակել տեղեկություններ հաստատության նյութական և կազմակերպական վիճակի, ուսումնական գործունեության, աշակերտների կամ ուսանողների թվի, դասավանդող կազմի, գրադարանի և այլ կրթամշակութային ռեսուրսների վերաբերյալ։ Այդ տվյալները կարևոր են ոչ միայն ինստիտուտի պատմությունը վերականգնելու, այլև ժամանակաշրջանի կրթական հաստատությունների գործունեության համեմատական ուսումնասիրության համար։ Հոբելյանական խոսքերում, բնականաբար, կարող են հիշատակվել նաև հաստատության հիմնադիրներն ու բարերարները, որոնց գործունեությունը կապված էր կրթության և մշակույթի զարգացման հետ։ Այդ համատեքստում նյութը կարող է արժեքավոր տեղեկություններ պահպանել հաստատության ձևավորման և հետագա զարգացման գործում ներդրում ունեցած անձանց մասին։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ-ռուսական մշակութային կապերի պատմության տեսանկյունից։ Մոսկվայում գործող կրթական կենտրոնի գործունեությունը արտացոլում է հայ մտավորականության, կրթական գործիչների և ռուսական ակադեմիական միջավայրի փոխգործակցությունը։ Արևելյան լեզուների ուսուցումը միաժամանակ կապվում էր տարածաշրջանի ժողովուրդների լեզուների, պատմության և մշակույթի գիտական ուսումնասիրության հետ։ Նյութը կարող է օգտագործվել նաև XIX դարի արևելագիտության զարգացման պատմությունն ուսումնասիրելիս։ Այդ ժամանակաշրջանում արևելյան լեզուների և մշակույթների նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը Եվրոպայում և Ռուսաստանում ընդլայնվում էր, իսկ մասնագիտացված կրթական հաստատությունները կարևոր դեր էին ստանձնում համապատասխան մասնագետների պատրաստման գործում։ Հոբելյանական ժողովի նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացնելու, թե ինչպես էր այդ գործընթացում իր տեղը զբաղեցնում տվյալ ինստիտուտը։ Հրատարակության սկզբնաղբյուրային արժեքը պայմանավորված է նաև նրա ժամանակակից բնույթով․ այն ներկայացնում է հաստատության գործունեության գնահատականը հենց դրա հիսունամյակի կապակցությամբ։ Այդ պատճառով տեքստը կարող է պարունակել ինչպես փաստական տեղեկություններ, այնպես էլ ժամանակաշրջանին բնորոշ գնահատականներ, գաղափարներ և կրթական-մշակութային առաջնահերթություններ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը արժեքավոր հուշագրական և հաշվետու նյութ է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Լազարյան ինստիտուտի ձևավորման ու զարգացման պատմությունը, արևելյան լեզուների ուսուցման ավանդույթները, հայագիտական կրթության կազմակերպումը և XIX դարի ռուսահայ կրթամշակութային միջավայրը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, հայագետներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրողներին։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի 80–90-ական թվականներին Արևելյան Հայաստանի բնակչության սոցիալական կազմի, հասարակական շերտավորման և սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ ժամանակաշրջանի պատմական, ժողովրդագրական և վարչաքաղաքական իրողությունների համատեքստում։ Քննարկվում են Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող հայկական տարածքների բնակչության սոցիալական խմբերը, դրանց տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունները, զբաղվածության հիմնական ոլորտները և հասարակական դիրքի ձևավորման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղացիության, արհեստավորների, առևտրականների, արդյունաբերական ձեռնարկատերերի, բանվորների, մտավորականության և հասարակական այլ խավերի կազմին ու փոխհարաբերություններին։ Ուսումնասիրվում են գյուղական և քաղաքային բնակչության սոցիալական կառուցվածքի տարբերությունները, հողատիրական հարաբերությունները, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը և ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացման ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում քաղաքների տնտեսական ակտիվության աճին, առևտրի ու արհեստագործության զարգացմանը, արդյունաբերական գործունեության ընդլայնմանը և նոր սոցիալական խմբերի ձևավորման գործընթացներին։ Կարևորվում են բնակչության էթնիկական ու դավանական կազմի, տեղաբաշխման, միգրացիոն շարժերի և ժողովրդագրական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը՝ սոցիալական շերտավորման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում են նաև Ռուսական կայսրության վարչական և տնտեսական քաղաքականության ազդեցությունը տեղական հասարակության վրա, սոցիալական անհավասարության դրսևորումները և տարբեր խավերի կենսապայմանների փոփոխությունները։ Հետազոտության համար նշանակություն ունեն ժամանակաշրջանի մարդահամարային և վիճակագրական տվյալները, արխիվային փաստաթղթերը, պաշտոնական հաշվետվությունները և պատմագիտական ուսումնասիրությունները։ Աշխատությունը նպաստում է Արևելյան Հայաստանի հասարակական զարգացման, տնտեսական վերափոխումների և սոցիալական հարաբերությունների պատմական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ժողովրդագիրների, սոցիոլոգների, տնտեսական պատմության հետազոտողների, հայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Կոմմագենեի երկրի սրբավայրերի և դրանց հետ Հայաստանի պատմամշակութային կապերի ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հին աշխարհի կրոնական պատկերացումների, պաշտամունքային ավանդույթների և սրբազան տարածքների ձևավորման առանձնահատկություններին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է Կոմմագենեի տարածքում գոյություն ունեցած սրբավայրերը, դրանց նշանակությունը, ճարտարապետական և հնագիտական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց առնչությունները տարածաշրջանի այլ մշակույթների և հատկապես հայկական միջավայրի հետ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Կոմմագենեի քաղաքական, մշակութային և կրոնական կյանքի մասին՝ ուշադրություն դարձնելով այն ժամանակաշրջանի բազմաշերտ մշակութային փոխազդեցություններին։ Առանձին կարևորություն ունի հայկական պատմության և մշակույթի հետ հնարավոր կապերի բացահայտումը, քանի որ տարածաշրջանը գտնվել է տարբեր քաղաքակրթությունների ու քաղաքական միավորների շփման գոտում։ Աշխատության մեջ սրբավայրերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես կրոնական պաշտամունքի վայրեր, այլև որպես պատմական հիշողության, իշխանության, մշակութային ինքնության և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոններ։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել հին աշխարհի պատմությամբ, հայկական հնագիտությամբ, կրոնական մշակույթով, Կոմմագենեի պատմությամբ և տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև պատմամշակութային կապերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։